ทำไมผู้ป่วยเบาหวานที่เป็นโรคไตจึงห้ามกินยาแก้ปวด NSAIDs?

เพราะยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (เช่น Ibuprofen, Diclofenac) ลดการไหลเวียนเลือดไปที่ไต ซึ่งอาจทำให้ไตวายเฉียบพลันหรือทำให้โรคไตที่เป็นอยู่แย่ลงอย่างรวดเร็ว ผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคไตจึงควรหลีกเลี่ยงยาเหล่านี้โดยเด็ดขาด

อาการอะไรที่บ่งบอกว่ายาอาจมีผลเสียต่อตับในผู้ป่วยเบาหวาน?

อาการที่ต้องเฝ้าระวังคือ ตัวเหลือง ตาเหลือง (ดีซ่าน), ปัสสาวะสีเข้ม, อุจจาระสีซีด, คลื่นไส้, และปวดแน่นบริเวณชายโครงด้านขวา หากมีอาการเหล่านี้ควรรีบพบแพทย์ทันที

ยาเบาหวานชนิดใดที่ควรเลี่ยงในผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลว?

ผู้ป่วยภาวะหัวใจล้มเหลวเป็นข้อห้ามใช้ยาเบาหวานกลุ่ม TZD (เช่น Pioglitazone) เพราะทำให้เกิดภาวะน้ำคั่งและอาการบวมมากขึ้น นอกจากนี้ ยาบางตัวในกลุ่ม DPP-4 inhibitors (เช่น Saxagliptin, Alogliptin) ก็อาจเพิ่มความเสี่ยงได้

ผู้ป่วยเบาหวานที่เป็นโรคหลอดเลือดสมองต้องระวังยาอะไรเป็นพิเศษ?

ต้องระวังยาที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก โดยเฉพาะยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs และสมุนไพรบางชนิด เช่น น้ำมันปลาในขนาดสูง หรือแปะก๊วย เพราะจะไปเสริมฤทธิ์กับยาต้านเกล็ดเลือดที่ผู้ป่วยได้รับอยู่

หากมีอาการบวม หรือเหนื่อยง่ายผิดปกติ ควรทำอย่างไร?

อาการบวมและเหนื่อยง่ายผิดปกติอาจเป็นสัญญาณของโรคไตที่แย่ลงหรือเป็นอาการของภาวะหัวใจล้มเหลว ควรรีบปรึกษาแพทย์ทันที อย่าปรับยาหรือซื้อยาขับปัสสาวะมารับประทานเองเด็ดขาด

เบาหวานกับโรคร่วม: เช็กลิสต์ยาที่ต้องระวังและอาการที่ต้องรู้

ผู้ป่วยโรคเบาหวานจำนวนมากมักมีโรคร่วม (Comorbidities) หรือโรคแทรกซ้อนอื่นๆ ซึ่งทำให้การเลือกใช้ยามีความซับซ้อนและต้องใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษ เนื่องจากอวัยวะต่างๆ เช่น ไต ตับ และหัวใจ ทำหน้าที่ในการเผาผลาญและขับยาออกจากร่างกาย เมื่ออวัยวะเหล่านี้ทำงานได้ไม่เต็มที่ ยาบางชนิดอาจสะสมจนเกิดพิษ หรือส่งผลให้อาการของโรคร่วมแย่ลงได้

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้และความตระหนักรู้แก่ผู้ป่วยเบาหวานและผู้ดูแล ในการเฝ้าระวังการใช้ยาต่างๆ แต่ไม่สามารถใช้ทดแทนคำแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกรได้ การปรับเปลี่ยนยาทุกชนิดต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น

1. เมื่อผู้ป่วยเบาหวานมี "โรคไตเสื่อม" (Kidney Disease)

ไตเป็นอวัยวะหลักในการขับยาหลายชนิดออกจากร่างกาย เมื่อไตเสื่อมลง ยาจะถูกขับออกได้ช้าลง ทำให้เกิดการสะสมและเสี่ยงต่อผลข้างเคียงที่รุนแรง

กลุ่มยาที่ต้องระวังเป็นพิเศษ:

ยาเบาหวานบางชนิด:
- Metformin (เมทฟอร์มิน): เป็นยาพื้นฐานที่ดี แต่ห้ามใช้ในผู้ป่วยโรคไตวายรุนแรง (eGFR < 30) เพราะเสี่ยงต่อภาวะเลือดเป็นกรด Lactic Acidosis ซึ่งอันตรายถึงชีวิต
- ยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย (Sulfonylureas): เช่น Glibenclamide, Gliclazide, Glimepiride ยาจะสะสมในร่างกายได้ง่าย ทำให้เสี่ยงต่อภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำอย่างรุนแรงและยาวนาน
ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (Non-steroidal anti-inflammatory drugs):
- ตัวอย่างยา: Ibuprofen, Naproxen, Diclofenac, Celecoxib
- ความเสี่ยง: ยาเหล่านี้ลดการไหลเวียนเลือดไปที่ไต อาจทำให้ไตวายเฉียบพลันหรือทำให้โรคไตเสื่อมที่เป็นอยู่แย่ลงอย่างรวดเร็ว ผู้ป่วยโรคไตควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาในกลุ่มนี้โดยเด็ดขาด หากจำเป็นต้องใช้ยาแก้ปวด ควรปรึกษาแพทย์ซึ่งอาจพิจารณา Paracetamol ในขนาดที่เหมาะสมแทน
ยาปฏิชีวนะบางชนิด: เช่น Aminoglycosides (เช่น Gentamicin) หรือยาอื่นๆ ที่ต้องปรับขนาดตามค่าการทำงานของไต
สารทึบรังสี (Contrast Media): ที่ใช้ในการเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) อาจเป็นพิษต่อไตได้ ต้องแจ้งให้แพทย์ทราบเสมอว่าเป็นโรคไตก่อนเข้ารับการตรวจ