หากท่านผู้ป่วยที่เป็นเบาหวานไม่อยากให้มีแผล หรือถูกตัด นิ้ว รวมทั้งเท้า ท่านผู้ป่วยควรจะต้องดูแลเท้าตลอดชีวิต การดูแลเท้าจะมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งในผู้ป่วยเบาหวานที่มีอาการดังต่อไปนี้

• มีอาการชาเท้า
• รูปร่าง สี ของเท้าผิดไป
• มีแผลที่เท้าซึ่งหายยาก
• ปวดเท้าเวลาเดิน
• เคยเป็นแผลที่เท้า

วิธีการดูแลตัวเองเพื่อป้องกันโรคแทรกซ้อนที่เท้า

1. ควบคุมเบาหวานให้ใกล้เคียงปกติซึ่งจะชะลอการเกิดโรคแทรกซ้อน

• ควบคุมระดับน้ำตาลให้ใกล้เคียงปกติมากที่สุด
• ร่วมมือกับแพทย์ในการวางแผนการรักษา
• กำหนดเวลาเจาะเลือด
• รับประทานยาตามแพทย์สั่ง
• ควบคุมอาหารตามแพทย์สั่ง
• ออกกำลังกาย
• ดูแลเท้า และออกกำลังบริหารเท้าโดยเคร่งคัด
• ไปตรวจตามนัด

2 ตรวจและดูแลผิวหนังทุกวัน เวลาที่ดีคือเวลาเย็น 

• ล้างเท้าด้วยน้ำธรรมดาวันละ2 ครั้งและซับให้แห้งโดยเฉพาะซอกนิ้ว ไม่ควรใช้แปรงหรือขนแข็งขัดเท้า
• ใช้แป้งโรย
• ตรวจผิวหนังที่เท้า ดูว่ามีแผล การอักเสบ รอยแดง หากแผลไม่หายในสองวันควรปรึกษาแพทย์ มีหนังหนาหรือตาปลาหรือไม่ ถ้ามีแสดงว่าใส่รองเท้าไม่เหมาะสม 
• สำหรับผู้สูงอายุหรือสายตาไม่ดีควรจะให้คนอื่นช่วยดู
•  สภาพผิวว่าแห้งไปหรือไม่ มีรอยแตกย่นหรือไม่ เล็บหนาหรือมีเชื้อราหรือไม่ มีแผลอักเสบซอกเล็บหรือไม่ ผิวซอกนิ้วมีอับชื้นหรือไม่ อาจจะใช้กระจกส่อง หรือให้ญาติช่วยดู ถ้าผิวมีเหงื่อออกให้โรยแป้ง

3. ระบบประสาท เริ่มมีอาการชาหรือปวดแสบบริเวณเท้าหรือไม่ หากมีอาการดังกล่าวแสดงว่าเริ่มมีปลายประสาทอักเสบ peripheral neuropathy
4. ดูว่ามีกระดูกงอกผิดปกติหรือไม่ ข้อมีรูปร่างผิดปกติหรือไม่ สภาพการเดินการแกว่งเท้าผิดปกติหรือไม่
5. ตรวจดูว่าเส้นเลือดแดงใหญ่บริเวณขาตีบตันหรือไม่ หากผู้ป่วยมีโรคหลอดเลือดตีบตันที่ขาจะมีอาการดังนี้คือ จะปวดขาเวลาเดินต่อเนื่องพักจะหายปวด คลำชีพขจรบริเวณหลังเท้าได้เบาหรือไม่ได้ ผิวหนังจะเย็นและสีของผิวหนังจะคล้ำกว่าผิวส่วนอื่น
6. ล้างเท้าด้วยน้ำธรรมดา หรือน้ำอุ่น อาจจะใช้ปรอทวัดอุณหภูมิไม่เกิน 

7. ให้ผิวหนังนุ่มอยู่เสมอ

• ทาครีมหรือโลชั่นที่หลังเท้า และผ่าเท้า ถ้าผิวแห้งห้ามทาบริเวณซอกนิ้ว

8. การเลือกรองเท้าที่เหมาะสมจะสามารถป้องกันโรคแทรกซ้อนได้

9. ป้องกันไม่ให้เท้าเย็น หรือร้อนไป ห้ามใช้กระเป๋าน้ำร้อนประคบหรือแช่ในน้ำร้อน เพราะอาจทำให้ผิวหนังไหม้

• สวมรองเท้าเมื่อเดินที่ร้อน
• ทาครีมกันแสงที่หลังเท้าเมื่อไปเที่ยวทะเล
• หากเท้าเย็นห้ามใช้กระเป๋าน้ำร้อนให้สวมถุงเท้า

10. ตัดเล็บให้สั้น

• ตัดเล็บให้ตรงไม่ต้องเล็มจมูกเล็บ
• ไม่ต้องตัดเล็บที่ซอกเล็บหรือถึงจมูกเล็บ
• ใช้ตะไบลบรอยคมของเล็บ 
• ไม่ควรใช้วัสดุแข็งแคะซอกเล็บ

11. ให้เลือดไปเลี้ยงขาให้พอ

• ยกเท้าเวลานั่งพัก
• การบริหารเท้า
• ห้ามนั่งไขว่ห้าง
• ห้ามใส่ถุงเท้าที่แคบ
• งดบุหรี่
• รักษาความดัน และไขมันในเลือด

12. ออกกำลังกายอยู่เสมอ

ออกกำลังกายอยู่เสมอ ปรึกษาแพทย์ก่อนออกกำลังกาย

• เดิน ขี่จักรยาน หรือว่ายน้ำเป็นการออกกำลังที่ดี
• หลีกเลี่ยงการวิ่งหรือกระโดดเชือก
• ก่อนออกกำลังกายให้มีการอบอุ่นร่างกาย
• สวมร้องเท้าที่เหมาะสม

13. ให้แพทย์ตรวจเท้า

ให้แพทย์ตรวจเท้าอย่างน้อยปีละครั้ง

• ตรวจชีพขจรที่เท้า และอาการปวดเท้าเวลาเดินซึ่งเป็นอาการของการขาดเลือด
• ตรวจความรู้สึกโดยใช้ monofilament หรือ vibratory sensation test
• ตรวจความผิดปกติของเท้าเช่น เท้าผิดรูป กระดูกงอก ตาปลา การเดิน ลักษณะเท้า
• ตรวจสภาพผิวหนังทั้งเท้าโดยเฉพาะซอกนิ้ว
• ตรวจเท้าเพื่อหาตำแหน่งของเท้าที่รับแรงกดมาก รอยแดง
• แจ้งแพทย์ทันทีที่มีปัญหา
• ให้แพทย์แสดงวิธีดูแลเท้า

สำหรับผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงให้ตรวจเท้าทุก 3-6 เดือน

14. อย่าตัดตาปลา

• ห้ามตัดตาปลาด้วยสารเคมี เช่นน้ำยากัดตาปลา หรือใช้มีด ให้ใช้หินขัดไปทางเดียว ระวังถูกเนื้อดี

ข้อห้ามปฏิบัติ

• ห้ามแช่เท้าในน้ำร้อนโดยเด็ดขาด
• ห้ามเอากระเป๋าน้ำร้อนมาวางไว้บนหลังเท้าหรือขา
• หากเท้าเย็นให้แก้ไขโดยการใส่ถุงเท้า
• ไม่ควรเดินเท้าเปล่า แม้จะอยู่ในบ้าน
• ห้ามตัดตาปลา
• ไม่ควรนั่งไขว่ห้าง เพราะทำให้เลือดไหลเวียนไม่สะดวก

โรคแทรกซ้อนที่เท้า

โรคเท้าในเบาหวาน | ความรู้เกี่ยวกับเบาหวานและเท้า | การดูแลเท้าด้วยตัวเอง | การบริหารเท้า | การดูแลสุขภาพเท้า | ปัจจัยเสี่ยงของการถูกตัดเท้า | การใช้รองเท้า | การประเมินความเสี่ยงของการเกิดแผล | ชนิดของแผลเบาหวาน | การรักษา | เท้าผิดรูป

โรคแทรกซ้อนจากเบาหวาน

โรคแทรกซ้อน   |  ภาวะฉุกเฉิน | โรคหัวใจ   | โรคความดันโลหิตสูง  |โรคไต  |  โรคตา  |  โรคปลายประสาทอักเสบ |  โรคเบาหวานกับเท้า| โรคหลอดเลือดตีบ | โรคหลอดแดงที่เท้าตีบ