หน้าหลัก| การออกกำลัง | สุขภาพดี | อาหารสุขภาพ | สุขภาพจิต |สุภาพสตรี | การตรวจสุขภาพ | การแปรผลเลือด |โรคต่างๆ |วัคซีน | งูกัด | แพทย์ทางเลือก |โรคผิวหนัง | health calculator | มือถือ


 

การฉีดวัคซีน

Why Immunize?

Why immunize our children? Sometimes we are confused by the messages in the media. First we are assured that, thanks to vaccines, some diseases are almost gone from the U.S. But we are also warned to immunize our children, ourselves as adults, and the elderly.

Diseases are becoming rare due to vaccinations.

It's true, some diseases (like polio and diphtheria) are becoming very rare in the U.S. Of course, they are becoming rare largely because we have been vaccinating against them. But it is still reasonable to ask whether it's really worthwhile to keep vaccinating.

It's much like bailing out a boat with a slow leak. When we started bailing, the boat was filled with water. But we have been bailing fast and hard, and now it is almost dry. We could say, "Good. The boat is dry now, so we can throw away the bucket and relax." But the leak hasn't stopped. Before long we'd notice a little water seeping in, and soon it might be back up to the same level as when we started.

Keep immunizing until disease is eliminated.

Unless we can "stop the leak" (eliminate the disease), it is important to keep immunizing. Even if there are only a few cases of disease today, if we take away the protection given by vaccination, more and more people will become infected and will spread disease to others. Soon we will undo the progress we have made over the years.

Japan reduced pertussis vaccinations, and an epidemic occurred.

In 1974, Japan had a successful pertussis (whooping cough) vaccination program, with nearly 80% of Japanese children vaccinated. That year only 393 cases of pertussis were reported in the entire country, and there were no deaths from pertussis. But then rumors began to spread that pertussis vaccination was no longer needed and that the vaccine was not safe, and by 1976 only 10% of infants were getting vaccinated. In 1979 Japan suffered a major pertussis epidemic, with more than 13,000 cases of whooping cough and 41 deaths. In 1981 the government began vaccinating with acellular pertussis vaccine, and the number of pertussis cases dropped again.

What if we stopped vaccinating?

So what would happen if we stopped vaccinating here? Diseases that are almost unknown would stage a comeback. Before long we would see epidemics of diseases that are nearly under control today. More children would get sick and more would die.

We vaccinate to protect our future.

We don't vaccinate just to protect our children. We also vaccinate to protect our grandchildren and their grandchildren. With one disease, smallpox, we "stopped the leak" in the boat by eradicating the disease. Our children don't have to get smallpox shots any more because the disease no longer exists. If we keep vaccinating now, parents in the future may be able to trust that diseases like polio and meningitis won't infect, cripple, or kill children. Vaccinations are one of the best ways to put an end to the serious effects of certain diseases.

How Vaccines Prevent Diseases

Other topics related to Parents: Making the Vaccine Decision

The diseases that vaccines prevent can be dangerous, or even deadly. Vaccines reduce the risk of infection by working with the body's natural defenses to help it safely develop immunity to disease.

When germs, such as bacteria or viruses, invade the body, they attack and multiply. This invasion is called an infection, and the infection is what causes illness. The immune system then has to fight the infection. Once it fights off the infection, the body is left with a supply of cells that help recognize and fight that disease in the future.

Vaccines help develop immunity by imitating an infection, but this "imitation" infection does not cause illness. It does, however, cause the immune system to develop the same response as it does to a real infection so the body can recognize and fight the vaccine-preventable disease in the future. Sometimes, after getting a vaccine, the imitation infection can cause minor symptoms, such as fever. Such minor symptoms are normal and should be expected as the body builds immunity.

Understanding How Vaccines Work

Last reviewed Februar y 2013 Diseases that vaccines prevent can be dangerous, or even deadly. Vaccines greatly reduce the risk of infection by working with the body's natural defenses to safely develop immunity to disease. This fact sheet explains how the body fights infection and how vaccines work to protect people by producing immunity.

The Immune System

— The Body's Defense Against Infection To understand how vaccines work, it is helpful to first look at how the body fights illness. When germs, such as bacteria or viruses, invade the body, they attack and multiply. This invasion is called an infection, and the infection is what causes illness. The immune system uses several tools to fight infection. Blood contains red blood cells, for carrying oxygen to tissues and organs, and white or immune cells, for fighting infection. These white cells consist primarily of B-lymphocytes, T-lymphocytes, and macrophages:

The body keeps a few T-lymphocytes, called memory cells that go into action quickly if the body encounters the same germ again. When the familiar antigens are detected, B-lymphocytes produce antibodies to attack them.

How Vaccines Work

Vaccines help develop immunity by imitating an infection. This type of infection, however, does not cause illness, but it does cause the immune system to produce T-lymphocytes and antibodies. Sometimes, after getting a vaccine, the imitation infection can cause minor symptoms, such as fever. Such minor symptoms are normal and should be expected as the body builds immunity. Once the imitation infection goes away, the body is left with a supply of "memory" T-lymphocytes, as well as B-lymphocytes that will remember how to fight that disease in the future. However, it typically takes a few weeks for the body to produce T-lymphocytes and B-lymphocytes after vaccination. Therefore, it is possible that a person who was infected with a disease just before or just after vaccination could develop symptoms and get a disease, because the vaccine has not had enough time to provide protection. Types of Vaccines Scientists take many approaches to designing vaccines. These approaches are based on information about the germs (viruses or bacteria) the vaccine will prevent, such as how it infects cells and how the immune system responds to it. Practical considerations, such as regions of the world where the vaccine would be used, are also important because the strain of a virus and environmental conditions, such as temperature and risk of exposure, may be different in various parts of the world. The vaccine delivery options available may also differ geographically.

Today there are five main types of vaccines that infants and young children commonly receive:

The Bottom Line Some people believe that naturally acquired immunity—immunity from having the disease itself—is better than the immunity provided by vaccines. However, natural infections can cause severe complications and be deadly. This is true even for diseases that most people consider mild, like chickenpox. It is impossible to predict who will get serious infections that may lead to hospitalization. Vaccines, like any medication, can cause side effects. The most common side effects are mild. However, many vaccine-preventable disease symptoms can be serious, or even deadly. Although many of these diseases are rare in this country, they do circulate around the world and can be brought into the U.S., putting unvaccinated children at risk. Even with advances in health care, the diseases that vaccines prevent can still be very serious – and vaccination is the best way to prevent them.

Why Are Childhood Vaccines So Important?

It is always better to prevent a disease than to treat it after it occurs.

Diseases that used to be common in this country and around the world, including polio, measles, diphtheria, pertussis (whooping cough), rubella (German measles), mumps, tetanus, rotavirus andHaemophilus influenzae type b (Hib) can now be prevented by vaccination. Thanks to a vaccine, one of the most terrible diseases in history – smallpox – no longer exists outside the laboratory. Over the years vaccines have prevented countless cases of disease and saved millions of lives.

Immunity Protects us From Disease

Immunity is the body's way of preventing disease.  Children are born with an immune system composed of cells, glands, organs, and fluids located throughout the body. The immune system recognizes germs that enter the body as "foreign invaders" (called antigens) and produces proteins called antibodies to fight them.

The first time a child is infected with a specific antigen (say measles virus), the immune system produces antibodies designed to fight it. This takes time . . . usually the immune system can't work fast enough to prevent the antigen from causing disease, so the child still gets sick.  However, the immune system "remembers" that antigen. If it ever enters the body again, even after many years, the immune system can produce antibodies fast enough to keep it from causing disease a second time. This protection is called immunity.

It would be nice if there were a way to give children immunity to a disease without their having to get sick first.

In fact there is:

Vaccines contain the same antigens (or parts of antigens) that cause diseases. For example, measles vaccine contains measles virus. But the antigens in vaccines are either killed, or weakened to the point that they don't cause disease. However, they are strong enough to make the immune system produce antibodies that lead to immunity. In other words, a vaccine is a safer substitute for a child's first exposure to a disease. The child gets protection without having to get sick. Through vaccination, children can develop immunity without suffering from the actual diseases that vaccines prevent.

Top of Page

More Facts

Vaccine Side Effects/Risks

Other topics related to Parents: Making the Vaccine Decision

Like any medication, vaccines, can cause side effects. The most common side effects are mild. On the other hand, many vaccine-preventable disease symptoms can be serious, or even deadly. Even though many of these diseases are rare in this country, they still occur around the world and can be brought into the U.S., putting unvaccinated children at risk.

The side effects associated with getting vaccines are almost always mild (such as redness and swelling where the shot was given) and go away within a few days. If your child experiences a reaction at the injection site, you can use a cool, wet cloth to reduce redness, soreness, and swelling.

Serious side effects following vaccination, such as severe allergic reaction, are very rare and doctors and clinic staff are trained to deal with them. Pay extra attention to your child for a few days after vaccination. If you see something that concerns you, call your child's doctor.

Learn about diseases and the vaccines that prevent them, including the most common side effects associated with each one.

Learn how to soothe your child before, during, and after vaccination with these Tips for Less Stressful Shot Visits.

Learn about who should not get vaccinated with certain vaccines.

Understand the risks if you decide not to vaccinate your children.  [655 KB, 2 pages]

วัคซีนในปัจจุบันสามารถแบ่งได้สองเกณฑ์จำแนกคือ เกณฑ์จากแนกทางการให้ยา แบ่งได้สองประเภทคือการกินและการฉีด อีกเกณฑ์จำแนกคือลักษณะของแอนติเจนที่ให้ซึ่งแบ่งออกได้เป็นวัคซีนชนิดเป็นและชนิดตาย รวมถึงยังมีทอกซอยด์อีกด้วย

ชนิดตัวตาย[แก้]

วัคซีนชนิดตัวตาย (Killed Vaccine) เป็นวัคซีนวิธีการแรกๆที่นำมาใช้ในการผลิตวัคซีน ซึ่งประกอบด้วยจุลินทรีย์ตายทั้งตัวหรือส่วนประกอบของจุลินทรีย์ที่มีคุณสมบัติเป็นแอนติเจน อาทิ แคปซูล ฟิลิ หรือไรโบโซม วัคซีนชนิดนี้ผ่านการเลี้ยงเชื้อในสภาวะที่มีความรุนแรงสูงและนำจุลินทรีย์มาฆ่าด้วยวิธีการต่างๆ อาทิ การใช้ความร้อน, การใช้แสงอัลตราไวโอเลต และการใช้สารเคมีอย่างฟีนอลหรือฟอร์มาลิน การใช้วัคซีนชนิดนี้ต้องมีขนาดการใช้สูงเนื่องจากเชื้อจุลินทรีย์ตายแล้วและไม่อาจเพิ่มปริมาณในร่างกายผู้ให้วัคซีนได้ รวมถึงการออกฤทธิ์วัคซีนประเภทนี้จะสั้นซึ่งสามารถป้องกันได้โดยการใช้สารจำพวกแอตจูแวนต์ (Adjuvant) หรือใช้วิธีการฉีดกระตุ้นให้ระดับแอนติบอดีสูงพอที่จะป้องกันโรคได้

วัคซีนตัวตายทำนำส่วนใดส่วนหนึ่งของจุลินทรีย์มาทำเป็นวัคซีนนั้นเรียกว่าซับยูนิตวัคซีน (subunit vaccine) สามารถแบ่งตามลักษณะการได้มาของแอนติเจนอาทิการสกัดแอนติเจน (antigen extract),การผลิตแอนติเจนโดยกระบวนการเทคโนโลยีรีคอมบีแนนต์ และการสังเคราะห์แอนติเจนในหลอดทดลอง นอกจากนี้ยังมีการนำยีนของเชื้อที่ก่อโรคมาสกัดนำยีนควบคุมลักษณะการสร้างแอนติเจนมากระตุ้นให้เกิดแอนติบอดีขึ้น ซึ่งยีนนั้นจะมีส่วนของโปรตีนกระตุ้นภูมิคุ้มกันต่อโรคโดยการนำยีนสอดแทรกเข้าไปในดีเอ็นเอของเชื้อก่อโรคนั้นด้วย

อนึ่ง ทอกซอยด์ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์อันเป็นพิษของแบคทีเรียก็ได้จัดกลุ่มเป็นส่วนหนึ่งของวัคซีนชนิดตัวตายด้วย โดยนำสารพิษ (toxin) มาทำให้ความเป็นพิษหมดไปแต่ยังสามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันของโรคได้ซึ่งจะเป็นส่วนของสารประเภทโปรตีนในทอกซิน การหมดพิษไปของทอกซินอาจตั้งทิ้งไว้ช่วงระยะเวลาหนึ่งหรือการใช้ความร้อนและสารเคมีในเชิงเภสัชอุตสาหกรรม การใช้วิธีการทำให้หมดฤทธิ์วิธีการใดจำเป็นต้องตระหนักถึงความทนสภาพของแอนติเจนที่จะไม่หมดฤทธิ์ตามพิษนั้นไปด้วย ทอกซอยด์ที่ได้นิยมนำไปตกตะกอนด้วยอะลัมเพื่อให้ดูดซึมในร่างกายอย่างช้าๆ โดยฉีกเข้าทางกล้ามเนื้อ ปัจจุบันมีทอกซอย์ด์สองชนิดเท่านั้นคือทอกซอยด์ป้องกันโรคคอตีบ และโรคบาดทะยัก

ชนิดตัวเป็น[แก้]

วัคซีนชนิดตัวเป็น (Live Attenuated Vaccine) ประกอบด้วยจุลินทรีย์ที่ยังมีชีวิตแต่ถูกทำให้อ่อนฤทธิ์ลง ไม่ก่อโรคในร่างกายมนุษย์แต่สามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้โดยการคัดเลือกตัวผ่าเหล่าของจุลินทรีย์ที่มีความรุนแรงต่ำโดยผ่านกระบวนการต่างๆ อาทิ การทำให้แห้ง, การเลี้ยงในสภาวะผิดปกตินอกโฮสต์, การเลี้ยงจนอ่อนฤทธิ์และการใช้เทคโนโลยีรีคอมบีแนนต์เข้าร่วม ซึ่งข้อดีของวัคซีนชนิดนี้ประการหนึ่งคือการสามารถเจริญและเพิ่มจำนวนในร่างกายได้ ทำให้สามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันในร่างกายได้เป็นเวลานานและระดับภูมิคุ้มกันสูงกว่าในวัคซีนชนิดตัวตาย สามารถให้ในปริมาณที่น้อยได้และยังเป็นการเลียนแบบการติดเชื้อตามธรรมชาติอีกด้วย

อย่างไรก็ดีวัคซีนชนิดตัวเป็นยังมีปัญหาหลายประการ อาทิ ความรุนแรงในการอ่อนฤทธิ์ของไวรัสคือต้องมีขนาดพอเหมาะ ความรุนแรงต่ำต้องไม่ต่ำจนกระทั่งไม่สามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกันได้ คือสูญเสียคุณสมบัติแอนติเจน และเชื้อผ่าเหล่าที่ได้รับการคัดเลือกจำต้องมีความคงตัว นอกจากนี้ปัญหาการปนเปื้อนไวรัสจากการเลี้ยงเชื้อในสภาวะอื่นอาจมีไวรัสปะปนในเซลล์ที่นำมาเลี้ยง อาทิ WI-38 ซึ่งเป็นเซลล์ของมนุษย์นำมาเลี้ยงแทนเซลล์เนื้อไตลิงที่มีปัญหาการปนเปื้อนไวรัสสูง หากแต่ยังมิได้รับการยอมรับในหลายประเทศ

การให้วัคซีนชนิดตัวเป็นสองหนิดขึ้นไปในเวลาใกล้เคียงกันอาจก่อให้เกิดปัญหา "Interference Phenomenon" ขึ้น จากการไม่ตอบสนองตอบของร่างกายต่อวัคซีนตัวหลังที่ให้เพราะวัตซีนตัวแรกก่อให้เกิดการสร้างภูมิคุ้มกันร่างกายที่ออกฤทธิ์ป้องกันการติดเชื้อไวรัสอย่างไม่จำเพาะเจาะจงทำให้ป้องกันวัคซีนตัวหลังที่ให้ด้วย นอกจากนี้การเก็บรักษาวัคซีนประเภทนี้ต้องเก็บในตู้เย็นหรือที่ควบคุมอุณหภูมิในช่วง 2 - 8 องศาเซลเซียสเท่านั้น

รศ.นพ.ชิษณุ พันธุ์เจริญ การเจ็บป่วยด้านสุขภาพกายของเด็กย่อมส่งผลต่อการเจริญเติบโตและพัฒนาการของเด็กไม่มากก็น้อย ที่สำคัญอาจมีผลกระทบต่อสุขภาพใจของเด็กตลอดจนสุขภาพกายและใจของผู้ดูแลเด็กอีกด้วย และแนวทางหนึ่งในการปกป้องเด็กให้เจ็บป่วยลดลงคือการส่งเสริมการสร้างภูมิคุ้มกันโรคเพื่อลดการติดเชื้อในเด็กด้วยการให้วัคซีนป้องกันโรค ประเภทของวัคซีนสำหรับเด็กไทย 1.   วัคซีนพื้นฐาน หมายถึง วัคซีนที่ภาครัฐให้ความสำคัญมากและให้บริการโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายในสถานพยาบาลภาครัฐ ได้แก่ วัคซีนบีซีจี วัคซีนตับอักเสบบี วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน-ตับอักเสบบี วัคซีนคอตีบ-บาดทะยักสำหรับเด็กโต วัคซีนโปลิโอชนิดหยอด วัคซีนไข้หวัดใหญ่ วัคซีนหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอีชนิดเชื้อตาย 2.   วัคซีนเสริมหรือวัคซีนทางเลือก หมายถึง วัคซีนที่สามารถให้เพิ่มเติมจากวัคซีนพื้นฐานเพื่อเพิ่มความครอบคลุมในการป้องกันโรคติดเชื้อในเด็ก ผู้ปกครองสามารถขอรับบริการเพิ่มเติมได้ โดยต้องเสียค่าใช้จ่ายด้วยตนเอง วัคซีนเสริมจำแนกย่อยออกได้เป็นสองประเภทคือ 2.1 วัคซีนเสริมที่ใช้เป็นวัคซีนพื้นฐานอยู่แล้ว แต่มีการเปลี่ยนแปลงบางอย่างเพื่อให้เป็นวัคซีนที่มีประสิทธิภาพสูงขึ้น มีความปลอดภัยเพิ่มขึ้น หรือสะดวกในการใช้ ได้แก่ วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรนที่มีการเปลี่ยนแปลงวัคซีนไอกรนจากแบบเต็มเซลล์มาเป็นแบบไม่มีเซลล์ และ/หรือเติมวัคซีนฮิบ วัคซีนตับอักเสบบี วัคซีนโปลิโอชนิดฉีด เพิ่มเข้าไป วัคซีนหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม-อีสุกอีใส วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรนสำหรับเด็กโต และวัคซีนไข้สมองอักเสบเจอีชนิดเชื้อเป็น 2.2 วัคซีนเสริมที่ไม่มีความเกี่ยวข้องกับเป็นวัคซีนพื้นฐาน ได้แก่ วัคซีนนิวโมคอคคัส วัคซีนโรต้า วัคซีนอีสุกอีใส วัคซีนตับอักเสบเอ และวัคซีนเอชพีวี  วัคซีนสำหรับเด็กอายุ 0-12 เดือน วัคซีนพื้นฐาน 1.   วัคซีนบีซีจี (BCG) ใช้ฉีดเข้าในผิวหนังครั้งเดียวสำหรับทารกแรกเกิด การฉีดบริเวณหัวไหล่จะดีกว่าการฉีดบริเวณสะโพก ภายใน 2-4 สัปดาห์หลังฉีดวัคซีนตำแหน่งที่ฉีดวัคซีนจะเกิดเป็นตุ่มหนองซึ่งจะแตกออกและกลายเป็นแผลเป็น แม้ว่าจะตรวจไม่พบแผลเป็นหลังฉีดวัคซีนบีซีจี ก็ไม่แนะนำให้ฉีดซ้ำ ปัจจุบันพบอาการข้างเคียงหลังได้รับวัคซีนบีซีจีเพิ่มขึ้น อาจเนื่องจากเชื้อที่ใช้บรรจุในวัคซีนมีปริมาณมากเกินไป วัคซีนบีซีจีมีประสิทธิภาพสูงในการป้องกันวัณโรคชนิดแพร่กระจายและวัณโรคของเยื่อหุ้มสมอง แต่มีประสิทธิภาพไม่ดีนักในการป้องกันวัณโรคปอดและวัณโรคชนิดอื่น 2.   วัคซีนตับอักเสบบี (HB) ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อจำนวน 3 ครั้ง ครั้งแรกฉีดเมื่อแรกเกิด และฉีดอีกสองครั้งเมื่อเด็กอายุ 2 และ 6 เดือน เด็กคลอดจากแม่ที่เป็นพาหะของโรคตับอักเสบบีควรฉีดวัคซีนเข็มแรกโดยเร็วที่สุด พิจารณาฉีดอิมมูโนโกลบุลิน (HBIG) ร่วมด้วย และเลื่อนวัคซีนครั้งที่ 2 มาฉีดเร็วขึ้นที่อายุ 1 เดือน และเพื่อความสะดวกในการบริหารวัคซีนของสถานพยาบาลภาครัฐ ปัจจุบันมีการรวมวัคซีนตับอักเสบบีไว้ในเข็มเดียวกับวัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน (DTwP-HB) สำหรับใช้ในเด็กอายุ 2, 4 และ 6 เดือน ทำให้จำนวนเข็มในการฉีดวัคซีนตับอักเสบบีเพิ่มขึ้นเป็น 4 ครั้งสำหรับเด็กทั่วไป และ 5 ครั้งสำหรับเด็กคลอดจากแม่ที่เป็นพาหะของโรคตับอักเสบบี ทารกที่มีน้ำหนักตัวแรกเกิดน้อยกว่า 2,000 กรัม ควรให้วัคซีนตับอักเสบบีซ้ำอีกครั้งหลังเด็กอายุ 1 เดือนหรือเมื่อน้ำหนักตัวมากกว่า 2,000 กรัม โดยไม่นับการฉีดวัคซีนครั้งแรก 3.   วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน (DTwP) ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อจำนวน 5 ครั้งสำหรับเด็กอายุ 2, 4, 6, 18 เดือน และอายุ 4-6 ปี โดยสถานพยาบาลภาครัฐให้ใช้วัคซีน DTwP-HB แทนวัคซีน DTwP สำหรับเด็กอายุ 2, 4 และ 6 เดือน 4.   วัคซีนโปลิโอชนิดหยอด (OPV) ใช้หยอดพร้อมกับการฉีดวัคซีน DTwP จำนวน 5 ครั้งสำหรับเด็กอายุ 2, 4, 6, 18 เดือน และอายุ 4-6 ปี และเพื่อสนับสนุนการกวาดล้างโปลิโอให้หมดสิ้นไป ในวัน National Immunization Day (NID) มีการรณรงค์หยอดวัคซีนโปลิโอแบบปูพรมสำหรับเด็กไทยในบางช่วงอายุโดยไม่ต้องพิจารณาว่าเด็กเคยได้รับวัคซีนโปลิโอมาก่อนหรือไม่หรือเคยได้รับมาแล้วกี่ครั้ง 5.   วัคซีนไข้หวัดใหญ่ (Influenza) ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อปีละครั้ง โดยปีแรกให้ฉีดสองครั้งสำหรับเด็กอายุน้อยกว่า 9 ปี และฉีดครึ่งโด้ส (0.25 มล.) สำหรับเด็กอายุน้อยกว่า 3 ปี สถานพยาบาลภาครัฐมีบริการวัคซีนไข้หวัดใหญ่โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายสำหรับเด็กอายุ 6 เดือนถึง 2 ปีและเด็กที่มีโรคประจำตัวบางอย่าง  6.   วัคซีนหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม (MMR) ใช้ฉีดใต้ผิวหนังจำนวน 2 ครั้งสำหรับเด็กอายุ 9-12 เดือน และ 4-6 ปี เนื่องจาก MMR เป็นวัคซีนชนิดเชื้อเป็น จึงมีข้อควรระวังสำหรับเด็กที่ติดเชื้อเอชไอวี ผู้ป่วยมะเร็ง และเด็กที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องอื่นๆ วัคซีนที่มีเชื้อคางทูมสายพันธุ์ Urabe อาจทำให้เกิดภาวะเยื่อหุ้มสมองอักเสบได้ ควรหลีกเลี่ยงการใช้วัคซีนดังกล่าวเป็นวัคซีน MMR เข็มแรกในเด็กเล็ก และเพื่อให้อัตราครอบคลุมการฉีดวัคซีน MMR ครั้งที่ 2 เพิ่มขึ้นและเพื่อป้องกันความล้มเหลวจากการฉีดวัคซีนครั้งแรก ปัจจุบันสถานพยาบาลภาครัฐได้แนะนำให้ฉีดวัคซีน MMR ครั้งที่ 2 เร็วขึ้น จากเดิม อายุ 4-6 ปีเป็นอายุ 2 ปีครึ่ง พร้อมกับการฉีดวัคซีนไข้สมองอักเสบเจอีชนิดเชื้อตายเข็มที่ 3 วัคซีนเสริม 1.   วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรนที่รวมกับวัคซีนชนิดอื่น (DTP-containing vaccine) ใช้แทนวัคซีน DTwP โดยมีข้อความแตกต่างคือ 1) เติมวัคซีนบางชนิดเพิ่มเข้าไป ได้แก่ วัคซีนฮิบและวัคซีนตับอักเสบบี 2) เปลี่ยนวัคซีนโปลิโอจากชนิดหยอดเป็นชนิดฉีดเพื่อลดโอกาสในการเกิดอัมพาตหลังหยอดวัคซีนที่เรียกว่า vaccine-associated paralytic poliomyelitis (VAPP) 3) เปลี่ยนวัคซีนไอกรนแบบเต็มเซลล์ซึ่งพบภาวะแทรกซ้อนเรื่องไข้และอาการร้องกวนได้บ่อย เป็นวัคซีนชนิดไม่มีเซลล์ 4) ลดจำนวนเข็มในการฉีดวัคซีน ทำให้เด็กเจ็บตัวและมารับบริการวัคซีนน้อยครั้งลง วัคซีนที่นำมาใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อจำนวน 3 ครั้งสำหรับเด็กอายุ 2, 4, 6 เดือน มีให้เลือกใช้ 3 แบบคือ 1) DTwP-HB-Hib (Quinvaxem) เป็นวัคซีนรวม 5 ชนิด โดยเติมวัคซีนฮิบและวัคซีนตับอักเสบบีเพิ่มเข้าไป วัคซีนไอกรนเป็นชนิดเต็มเซลล์ ไม่มีวัคซีนโปลิโอ จึงต้องหยอดวัคซีนโปลิโอควบคู่ด้วย 2) DTaP-IPV-Hib (Pentaxim, Infanrix-IPV/Hib) เป็นวัคซีนรวม 5 ชนิด โดยเติมวัคซีนฮิบเพิ่มเข้าไป เปลี่ยนวัคซีนไอกรนเป็นชนิดไม่มีเซลล์ เปลี่ยนวัคซีนโปลิโอเป็นชนิดฉีด และไม่มีวัคซีนตับอักเสบบี จึงต้องฉีดวัคซีนตับอักเสบบีสำหรับเด็กอายุ 2 และ 6 เดือนเพิ่มอีก 1 เข็ม หรือจะฉีดวัคซีนตับอักเสบบีเมื่ออายุ 1 เดือนแทนอายุ 2 เดือนก็ได้ 3) DTaP-IPV-HB-Hib (Infanrix-Hexa) เป็นวัคซีนรวม 6 ชนิด โดยเติมวัคซีนฮิบและวัคซีนตับอักเสบบีเพิ่มเข้าไป เปลี่ยนวัคซีนไอกรนเป็นชนิดไม่มีเซลล์ และเปลี่ยนวัคซีนโปลิโอเป็นชนิดฉีด 2.   วัคซีนนิวโมคอคคัสชนิดคอนจูเกต (Pneumococcal conjugate vaccine, PCV) หรือที่รู้จักกันในชื่อวัคซีนไอพีดี ใช้ป้องกันโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสซึ่งเป็นสาเหตุของโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ โรคติดเชื้อในกระแสเลือด โรคปอดบวม และโรคหูชั้นกลางอักเสบ ซึ่งพบได้บ่อยในเด็กเล็ก วัคซีนใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อจำนวน 4 ครั้งสำหรับเด็กเล็กอายุ 2, 4, 6 และ 12-15 เดือน หากฉีดวัคซีน PCV หลังเด็กอายุ 6 เดือน สามารถลดจำนวนครั้งในการฉีดลงคือ อายุ 6-12 เดือนฉีด 3 ครั้ง อายุ 1-2 ปีฉีด 2 ครั้ง และอายุ 2 ปีขึ้นไปฉีดครั้งเดียว นอกจากนี้ยังมีวัคซีนนิวโมคอคคัสชนิดโพลีแซคคาไรด์ (Pneumococcal polysaccharide vaccine, PPV) ซึ่งสามารถนำมาใช้สำหรับเด็กโตที่มีอายุตั้งแต่ 1-2 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะเด็กที่มีประจำตัวบางอย่างซึ่งมีความเสี่ยงสูงในการติดเชื้อนิวโมคอคคัส หรือใช้เป็นเข็มกระตุ้นแทนวัคซีน PCV ครั้งที่ 4 ก็ได้ วัคซีนไอพีดีที่มีใช้คือ 1) วัคซีน PCV-10 หรือ PHiD-CV (Synflorix) ครอบคลุมเชื้อนิวโมคอคคัสได้ 10 สายพันธุ์ สามารถป้องกันโรคหูชั้นกลางอักเสบจากเชื้อฮีโมฟิลุสอินฟลูเอนเซ่ ราคาถูกกว่าวัคซีน PCV-13 และสามารถลดจำนวนครั้งในการฉีดจาก 4 ครั้งเหลือ 3 ครั้งได้ (เรียกว่าการฉีดแบบ 2+1) 2) PCV-13 (Prevnar13) ครอบคลุมเชื้อนิวโมคอคคัสได้ 13 สายพันธุ์ 3) PPV (Pneuno23) ครอบคลุมเชื้อนิวโมคอคคัสได้ 23 สายพันธุ์ แต่สร้างภูมิคุ้มกันได้ในระดับไม่สูงเท่ากับวัคซีนชนิด PCV นิยมใช้สำหรับเด็กโตและผู้ใหญ่มากกว่า 3.   วัคซีนโรต้า (RV) สามารถลดความรุนแรงของโรคอุจจาระร่วงจากเชื้อไวรัสโรต้าซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของโรคอุจจาระร่วงในเด็กอายุน้อยกว่า 5 ปี ใช้หยอด 2 หรือ 3 ครั้งโดยการหยอดครั้งแรกควรให้ก่อนเด็กอายุ 4 เดือน และควรหยอดครั้งสุดท้ายให้แล้วเสร็จก่อนเด็กอายุ 8 เดือน วัคซีนโรต้ามีให้เลือกใช้ 2 แบบคือ 1) วัคซีนโรต้าชนิด 1 สายพันธุ์ (Rotarix) ใช้หยอด 2 ครั้ง ราคาของวัคซีนชนิดนี้แพงกว่าถ้าคิดต่อโด้สแต่ถูกกว่าถ้าคิดต่อคอร์ส 2) วัคซีนโรต้าชนิด 5 สายพันธุ์ (Rotateq) ใช้หยอด 3 ครั้ง 1) วัคซีนทั้งสองชนิดมีประสิทธิภาพและมีความปลอดภัยสูงใกล้เคียงกัน วัคซีนสำหรับเด็กอายุ 1-2 ปี วัคซีนพื้นฐาน 1.   วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอีชนิดเชื้อตาย (Killed JE vaccine) ใช้ฉีดเข้าใต้ผิวหนังจำนวน 3 ครั้งโดยฉีด 2 ครั้งแรกห่างกัน 1-4 สัปดาห์สำหรับเด็กอายุ 1-2 ปี และฉีดกระตุ้นอีกครั้งห่างจากเข็มแรก 1 ปี ระดับภูมิคุ้มกันมักอยู่ได้นาน 3-5 ปีขึ้นไป กรณีจำเป็นต้องฉีดกระตุ้นไม่ควรให้วัคซีนเพิ่มเกิน 2 ครั้ง (รวม 5 ครั้ง) หากฉีดมากครั้งเกินไปอาจเกิดอาการข้างเคียงระยะยาวทางสมองได้เนื่องจากในกระบวนการผลิตวัคซีนใช้สมองหนูในการเพาะเลี้ยงเชื้อไวรัส  2.   วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน ครั้งที่ 4 (DTwP4)    3.   วัคซีนโปลิโอชนิดหยอด ครั้งที่ 4 (OPV4)  วัคซีนเสริม 1.   วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอีชนิดเชื้อเป็น (Live JE vaccine) มีความแตกต่างจากวัคซีนชนิดเชื้อตายคือ 1) สามารถลดจำนวนครั้งในการฉีดวัคซีนจาก 3 ครั้งเหลือ 2 ครั้ง 2) วัคซีนสร้างภูมิคุ้มกันในระดับสูงและอยู่ได้นานกว่าวัคซีนชนิดเชื้อตาย 3) วัคซีนมีความปลอดภัยสูงเนื่องจากกระบวนการผลิตวัคซีนไม่ได้ใช้สมองสัตว์ในการเพาะเลี้ยงเชื้อไวรัส วัคซีนเจอีชนิดเชื้อเป็นมีให้เลือกใช้ 2 แบบคือ 1) วัคซีน CD.JEVax ฉีด 2 ครั้งห่างกัน 3-12 เดือน 2) วัคซีน Imojev ฉีด 2 ครั้งห่างกัน 1 ปีขึ้นไป วัคซีนทั้งสองชนิดมีประสิทธิภาพสูงในการป้องกันโรคและมีความปลอดภัยสูงใกล้เคียงกัน และสามารถใช้เป็นเข็มกระตุ้น 1 ครั้งหลังจากฉีดวัคซีนชนิดเชื้อตายแล้วจำนวน 2-3 ครั้ง 2.   วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรนที่รวมกับวัคซีนชนิดอื่น ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อครั้งที่ 4 สำหรับเด็กอายุ 18 เดือน โดยมีความแตกต่างจากวัคซีนเสริมที่ใช้สำหรับเด็กอายุ 2-6 เดือนคือ ไม่ต้องเติมวัคซีนตับอักเสบบี และจะเติมวัคซีนฮิบหรือไม่ก็ได้ วัคซีนมีให้เลือกใช้ 2 แบบคือ 1) วัคซีน DTaP-IPV-Hib (Pentaxim, Infanrix-IPV/Hib) 2) วัคซีน DTaP-IPV (Tetraxim, Infanrix-IPV) เป็นวัคซีนรวม 4 ชนิด ไม่เติมวัคซีนฮิบเพิ่มเข้าไป เปลี่ยนวัคซีนไอกรนเป็นชนิดไม่มีเซลล์ และเปลี่ยนวัคซีนโปลิโอเป็นชนิดฉีด 3.   วัคซีนนิวโมคอคคัสชนิดคอนจูเกต ครั้งที่ 4 (PCV4) หรือ PPV 4.   วัคซีนอีสุกอีใส (VZV) ใช้ฉีดเข้าใต้ผิวหนังจำนวน 2 ครั้ง ครั้งแรกสำหรับเด็กอายุ 1 ปีขึ้นไป และครั้งที่ 2 สำหรับเด็กอายุ 4-6 ปีขึ้นไป กรณีต้องการให้ภูมิคุ้มกันขึ้นอย่างรวดเร็วสามารถให้วัคซีน 2 ครั้งห่างกันอย่างน้อย 3 เดือน วัคซีนมีประสิทธิภาพในการป้องกันโรคอีสุกอีใสร้อยละ 70-90 หลังฉีดเข็มแรกและร้อยละ 95-98 หลังฉีดเข็มที่สอง และถึงแม้บางครั้งวัคซีนจะไม่สามารถป้องกันโรคอีสุกอีใส แต่อย่างน้อยวัคซีนก็ช่วยลดความรุนแรงของโรคได้ ไม่แนะนำให้ใช้วัคซีนรวมหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม-อีสุกอีใส (MMRV) แทนวัคซีนอีสุกอีใสเข็มแรก เพราะพบอาการข้างเคียงเรื่องชักเนื่องจากไข้สูงได้บ่อย 5.   วัคซีนตับอักเสบเอ (HAV) ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อจำนวน 2 ครั้ง ครั้งแรกสำหรับเด็กอายุ 1 ปีขึ้นไป และครั้งที่ 2 ห่างจากเข็มแรก 6-12 เดือน วัคซีนที่แนะนำสำหรับเด็กอายุ 4-6 ปี วัคซีนพื้นฐาน 1.   วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรน ครั้งที่ 5 (DTwP5)    2.   วัคซีนโปลิโอชนิดหยอด ครั้งที่ 5 (OPV5)  3.   วัคซีนหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม ครั้งที่ 2 (MMR2) วัคซีนเสริม 1.   วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรนที่รวมกับวัคซีนโปลิโอชนิดฉีด ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อครั้งที่ 5 สำหรับเด็กอายุ 4-6 ปี โดยมีความแตกต่างจากวัคซีน DTwP คือ 1) DTaP-IPV (Tetraxim, Infanrix-IPV) เปลี่ยนวัคซีนไอกรนเป็นชนิดไม่มีเซลล์และวัคซีนโปลิโอเป็นชนิดฉีด หรือ 2) Tdap-IPV (Adacel-Polio, Boostrix-Polio) เป็นวัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรนสำหรับเด็กโตที่ลดปริมาณของวัคซีนคอตีบและไอกรน (ชนิดไม่มีเซลล์) เพื่อลดอาการข้างเคียง แต่อาจทำให้ระดับภูมิคุ้มกันที่เกิดขึ้นไม่สูงเท่ากับวัคซีน DTaP-IPV      2.  วัคซีนอีสุกอีใส (VZV) หรือวัคซีนหัด-หัดเยอรมัน-คางทูม-อีสุกอีใส ครั้งที่ 2 (MMRV2) วัคซีนสำหรับเด็กอายุ 10 ปีขึ้นไป วัคซีนพื้นฐาน 1.   วัคซีนคอตีบ-บาดทะยักสำหรับเด็กโต (dT) ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อครั้งเดียวทุก 5-10 ปีเพื่อกระตุ้นภูมิคุ้มกันในการป้องกันโรคคอตีบและโรคบาดทะยัก  วัคซีนเสริม 1.   วัคซีนคอตีบ-บาดทะยัก-ไอกรนสำหรับเด็กโต (Tdap: Boostrix, Adacel) ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อครั้งเดียวสำหรับเด็กอายุ 10-12 ปี โดยมีความแตกต่างจากวัคซีน dT คือเติมวัคซีนไอกรนชนิดไม่มีเซลล์เพิ่มเข้าไป เพื่อกระตุ้นภูมิคุ้มกันในการป้องกันโรคไอกรนสำหรับเด็กโตและผู้ใหญ่ และเป็นการช่วยควบคุมโรคไอกรนซึ่งกำลังกลับมาพบเพิ่มขึ้นในเด็กทารก เด็กวัยรุ่น ผู้ใหญ่ และผู้สูงอายุ  2.   วัคซีนเอชพีวี (HPV) ใช้ป้องกันการติดเชื้อเอชพีวีซึ่งเป็นสาเหตุของมะเร็งปากมดลูก ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อสำหรับเด็กผู้หญิงอายุ 10 ปีขึ้นไป จำนวน 3 เข็ม ห่างกัน 1-2 และ 6 เดือน วัคซีนเอชพีวีมีให้เลือกใช้ 2 แบบคือ 1) วัคซีนชนิด 2 สายพันธุ์ (Cervarix) มีสารกระตุ้นภูมิคุ้มกันซึ่งสร้างภูมิคุ้มกันได้ในระดับสูง และ 2) วัคซีนชนิด 4 สายพันธุ์ (Gardasil) มีราคาสูงกว่า สามารถป้องกันเชื้อเอชพีวีได้อีกสองสายพันธุ์ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคหูดบริเวณอวัยวะเพศและทวารหนัก จึงมีประโยชน์สำหรับเด็กผู้ชายด้วย วัคซีนเอชพีวีทั้งสองชนิดมีประสิทธิภาพในการป้องกันมะเร็งปากมดลูกได้ใกล้เคียงกัน  ปัญหาที่พบบ่อยหลังได้รับวัคซีน โดยทั่วไปวัคซีนที่มีใช้ในปัจจุบันมีความปลอดภัยสูง มีข้อห้ามใช้และข้อพึงระวังไม่มากนัก เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่มีข้อห้ามใช้สำหรับผู้ที่แพ้ไข่ไก่อย่างรุนแรง วัคซีนไอกรนชนิดเต็มเซลล์พึงหลีกเลี่ยงกรณีที่เด็กมีไข้สูง ชัก หรือร้องกวนหลังการได้รับวัคซีนครั้งก่อน เป็นต้น ปัญหาหลังการได้รับวัคซีนพบไม่บ่อยและมักเป็นปัญหาที่ไม่รุนแรง ปัญหาที่สำคัญคือ 1. อาการข้างเคียงหลังได้รับวัคซีนที่พบบ่อย ส่วนใหญ่เป็นอาการปวดบวมเจ็บบริเวณที่ฉีดวัคซีนและอาการไข้หลังฉีดวัคซีน มักพบภายใน 1-2 วันหลังฉีดวัคซีน อาการเหล่านี้พบได้ในวัคซีนเกือบทุกชนิด หายได้เองภายใน 2-3 วัน ผู้ปกครองสามารถรักษาตามอาการได้โดยไม่จำเป็นต้องพบแพทย์ อาการข้างเคียงที่พบบ่อยรองลงมาคือ ผื่นผิวหนัง และถ่ายอุจจาระเหลว อาการข้างเคียงบางอย่างพบได้บ่อยหลังได้รับวัคซีนบางชนิดเท่านั้น เช่น วัคซีนไอกรนโดยเฉพาะวัคซีนไอกรนชนิดเต็มเซลล์ทำให้เกิดอาการไข้สูง ชัก และร้องกวน วัคซีนหัดและวัคซีนอีสุกอีใสทำให้เกิดอาการผื่น 2. อาการข้างเคียงหลังได้รับวัคซีนที่มีความรุนแรง แม้อาการข้างเคียงเหล่านี้จะพบได้น้อยมาก แต่มีความรุนแรงและมักสร้างความกังวลใจให้กับผู้บริการวัคซีนและผู้ปกครองของเด็ก เช่น วัคซีนโรต้าโดยเฉพาะวัคซีนรุ่นเก่าซึ่งปัจจุบันไม่มีใช้แล้วทำให้โรคลำไส้กลืนกัน (intussusception) วัคซีนไข้หวัดใหญ่ทำให้เกิดอาการข้างเคียงทางระบบประสาทที่เรียกว่า กลุ่มอาการกีแลงบาเร่ (Guillin-Barre syndrome) วัคซีนโปลิโอชนิดหยอดทำให้เกิดอาการอัมพาต (VAPP) วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอีชนิดเชื้อตายทำให้เกิดอาการข้างเคียงระยะยาวทางระบบประสาท 

วัคซีนที่อยู่ในแผนการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค กระทรวงสาธารณสุข เรียกว่า วัคซีนพื้นฐาน ได้แก่

วัคซีนที่อยู่นอกแผนการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค กระทรวงสาธารณสุข เรียกว่า วัคซีนเสริม ได้แก่
 
วัคซีนทั้งหมดที่กล่าวมา ทั้งวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริม ล้วนเป็นวัคซีนที่มีประสิทธิภาพสูง สามารถป้องกันโรคหรือลดความรุนแรงของโรคได้ มีผลข้างเคียงต่ำและไม่รุนแรง กุมารแพทย์อยากให้เด็กทุกคนได้รับวัคซีนครบทั้งหมดเพื่อประโยชน์แก่ตัวเด็กเอง และลดปัญหาการระบาดในครอบครัว ในโรงเรียน และในชุมชน
 
หากลูกน้อยยังไม่ได้รับวัคซีนบางตัวที่กล่าวมานี้ คุณพ่อคุณแม่ควรปรึกษากุมารแพทย์เพื่อขอรับวัคซีนเพิ่มเติมได้ หากลูกไม่ได้วัคซีนตามกำหนดนัด เช่น วัคซีนบางตัวต้องฉีด 2 ครั้ง แต่พ่อแม่ลืมพามา ยังไม่ได้รับวัคซีนเข็มที่สอง ก็ให้พามารับได้เลย โดยไม่ต้องเริ่มตั้งต้นฉีดเข็มที่ 1 ใหม่อีก
 
สำหรับเด็กที่เจ็บป่วยเล็กน้อย เช่น เป็นหวัด ไอ แต่ไม่มีไข้ สามารถมารับวัคซีนได้ตามนัด
 
ทั้งนี้ วัคซีนบางตัว หลังจากฉีดแล้วอาจมีอาการบวมแดงบริเวณที่ฉีด หรือมีไข้ คุณพ่อคุณแม่ก็สามารถให้ยาลดไข้ตามที่แพทย์สั่ง และเช็ดตัวลดไข้หากไข้สูง ซึ่งส่วนใหญ่แล้วอาการเหล่านี้จะอยู่ไม่นานเกิน 2 วัน
 
เรียบเรียงโดย พญ.สิริยาภรณ์ เลาหคุณากร กุมารแพทย์ ศูนย์กุมารเวช โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์

 

 

 

   

fb google