โรคเบาหวานขึ้นตา (Diabetic Retinopathy): คู่มือฉบับสมบูรณ์สำหรับผู้ป่วยเบาหวาน

สำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดถือเป็นหัวใจสำคัญของการดูแลสุขภาพ แต่ภัยเงียบที่มักมากับโรคนี้โดยที่หลายคนไม่ทันรู้ตัว คือภาวะแทรกซ้อนทางดวงตา โดยเฉพาะ "โรคเบาหวานขึ้นตา" (Diabetic Retinopathy) ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการตาบอดในผู้ป่วยวัยทำงานทั่วโลก บทความนี้รวบรวมข้อมูลสำคัญเพื่อปกป้องดวงตาจากภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงนี้

กลไกของโรค: เบาหวานทำลายดวงตาอย่างไร?

เมื่อระดับน้ำตาลในเลือดสูงเป็นระยะเวลานาน จะทำให้หลอดเลือดฝอยที่บอบบางบริเวณจอประสาทตา (Retina) ได้รับความเสียหาย ส่งผลให้เกิดปัญหา เช่น

• ผนังหลอดเลือดโป่งพอง (Microaneurysm) เกิดเป็นกระเปาะเล็ก ๆ บนผนังหลอดเลือด

• การรั่วซึมของของเหลวและไขมัน (Exudate & Edema) ทำให้จอประสาทตาบวม

• เลือดออกในจอตา (Hemorrhage) จากหลอดเลือดที่เปราะบางแตกขาด

• หลอดเลือดอุดตัน ส่งผลให้จอประสาทตาขาดเลือดและออกซิเจน

ระยะของโรคเบาหวานขึ้นตา: จากเริ่มต้นสู่รุนแรง

โรคนี้แบ่งความรุนแรงออกเป็น 2 ระยะหลัก

ระยะที่ 1: ระยะเริ่มต้น (Non-proliferative Diabetic Retinopathy - NPDR)

เป็นระยะที่หลอดเลือดเริ่มผิดปกติ มีการรั่วซึมและจุดเลือดออกเล็กน้อย ผู้ป่วยมักไม่มีอาการหรือมองเห็นปกติ แต่จักษุแพทย์จะตรวจพบ

• คราบไขมันสีเหลือง (Hard Exudates)

• หย่อมสีขาวคล้ายปุยฝ้าย (Cotton Wool Spots)

• ภาวะจอประสาทตาบวมบริเวณจุดศูนย์กลาง (Diabetic Macular Edema - DME) ซึ่งทำให้ตามัวหรือภาพบิดเบี้ยว

ระยะที่ 2: ระยะรุนแรง (Proliferative Diabetic Retinopathy - PDR)

เกิดจากจอประสาทตาขาดเลือดอย่างรุนแรง ร่างกายพยายามสร้างเส้นเลือดงอกใหม่ (Neovascularization) แต่หลอดเลือดใหม่นี้ผิดปกติ เปราะบางและแตกง่าย นำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนดังนี้

• เลือดออกในน้ำวุ้นตา (Vitreous Hemorrhage) ทำให้การมองเห็นลดลงทันที

• จอประสาทตาลอกจากพังผืดดึงรั้ง (Tractional Retinal Detachment)

• ต้อหินชนิดรุนแรง (Neovascular Glaucoma) ที่เกิดจากเส้นเลือดใหม่งอกไปขวางทางระบายน้ำในลูกตา

อาการที่ต้องสังเกต

ระยะแรกมักไม่มีอาการ แต่ถ้าโรคลุกลามควรสังเกต

• ตามัวหรือมองเห็นไม่ชัด

• เห็นจุดหรือเส้นสีดำลอยในตา

• แยกแยะสียาก

• มีปัญหาในการมองเห็นกลางคืน

• ภาพบิดเบี้ยว

การป้องกันและการตรวจคัดกรอง: สิ่งสำคัญที่สุด

การรักษาที่ดีเริ่มจากการป้องกันและตรวจพบโรคตั้งแต่เนิ่น ๆ ด้วย

• ควบคุมระดับน้ำตาลสะสม (HbA1c), ความดันโลหิต(Blood Pressure) และไขมันในเลือด(Cholesterol) ให้เหมาะสม(ABC)

• ตรวจตากับจักษุแพทย์สม่ำเสมอ

• ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1: ควรเริ่มตรวจตาภายใน 5 ปีหลังการวินิจฉัย

• ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2: ควรตรวจตาทันทีที่ได้รับการวินิจฉัย เนื่องจากผู้ป่วยกว่า 20% อาจมีความเปลี่ยนแปลงที่จอประสาทตาแล้ว

• สตรีตั้งครรภ์ที่เป็นเบาหวานควรตรวจตาในช่วง 3 เดือนแรกของการตั้งครรภ์และติดตามต่อเนื่อง

• ความถี่ในการตรวจ: หากปกติ แพทย์อาจนัดตรวจทุก 1-2 ปี แต่หากพบความผิดปกติแล้ว อาจต้องนัดตรวจติดตามถี่ขึ้น

แนวทางการรักษาในปัจจุบัน

หากตรวจพบโรคแล้ว การรักษามีเป้าหมายเพื่อชะลอหรือหยุดยั้งการดำเนินโรค ได้แก่:

• การยิงเลเซอร์ (Laser Photocoagulation): เพื่อควบคุมการรั่วซึมของหลอดเลือดและยับยั้งการสร้างเส้นเลือดงอกใหม่

• การฉีดยาเข้าวุ้นตา (Anti-VEGF Injections): เป็นการรักษาที่ได้ผลดีมาก โดยเฉพาะในภาวะจอประสาทตาบวม (DME)

• การผ่าตัดวุ้นตา (Vitrectomy): ใช้ในกรณีที่โรคลุกลามมาก เช่น มีเลือดออกในวุ้นตาปริมาณมาก หรือจอประสาทตาลอก

การดูแลตนเองอย่างดีและการตรวจตาตามนัดอย่างสม่ำเสมอ คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดที่จะช่วยให้คุณรักษาสุขภาพดวงตาและการมองเห็นที่ดีไว้ได้ยาวนาน

ภาพรวมของโรค

โรคจอประสาทตาเสื่อมจากเบาหวาน (Diabetic Retinopathy) เป็นสาเหตุหลักของการสูญเสียการมองเห็นในวัยทำงาน เกิดจากความเสียหายหลอดเลือดขนาดเล็กในจอประสาทตาและการสร้างหลอดเลือดใหม่ที่เปราะบางและแตกง่าย

อาการเริ่มแรกอาจไม่มี แต่เมื่อโรคดำเนินไปอาจพบจุดดำลอยตามัว ภาพบิดเบี้ยว หรือตาบอดได้จากภาวะแทรกซ้อน ยิ่งถ้าไม่พบและรักษาเร็ว จะทำให้รักษาได้ผลดี

วิธีการตรวจวินิจฉัย

• การตรวจตาขยายม่านตา (Dilated Eye Exam) เพื่อดูจอประสาทตาละเอียด

• การถ่ายภาพจอประสาทตา (Fundus Photography)

• การฉีดสีตรวจหลอดเลือด (Fluorescein Angiography)

• การสแกนภาพหน้าตัดจอประสาทตา (Optical Coherence Tomography - OCT)

• ตรวจวัดความดันลูกตาเพื่อตรวจภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ

สรุป

โรคเบาหวานขึ้นตาเป็นภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย ควรตรวจและควบคุมเบาหวานอย่างเข้มงวด ตรวจตาเป็นประจำตามคำแนะนำของแพทย์ เพื่อลดความเสี่ยงการสูญเสียการมองเห็นอย่างถาวร

11111111

111111111

Diabetic Retinopathy

 

 

 

 

 

 

 

1111111

โรคเบาหวานขึ้นตาหรือโรคเบาหวานขึ้นประสาทจอรับภาพ retinopathy

โรคแทรกซ้อนทางตาที่เกิดจากโรคเบาหวานมี ต้อกระจก ต้อหิน ประสาทจอรับภาพเสื่อมหรือประสาทจอรับภาพขาดเลือด ซึ่งเป็นสาเหตุของการมองไม่เห็น

การดูแลที่สำคัญคือการตรวจตาตามแพทย์นัดอย่างสม่ำเสมอ

โรคเบาหวานขึ้นประสาทจอรับภาพ Diabetes retinopathy เป็นอย่างไร

เป็นโรคเบาหวานที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่จอรับภาพ retina โดยมีการทำลายหลอดเลือดบนจอภาพ ซึ่งหากเป็นมากอาจจะมีผลต่อการมองเห็น

โรคเบาหวานขึ้นตา(โรคเบาหวานขึ้นจอรับภาพ)เกิดได้อย่างไร

คนที่เป็นเบาหวานมานานจะมีการทำลายหลอดเลือด ทำให้ผนังหลอดเลือดบางส่วนไม่แข็งแรงซึ่งทำให้เกิดผลตามมาดังนี้

• ผนังหลอดเลือดบางส่วนโป่งออกมาเรียก Aneurysm
• มีการรั่วของน้ำออกจากผนังหลอดเลือดเรียก Exudate
• อาจจะมีเลือดออกที่จอรับภาพเรียก Haemorrhage
• เส้นเลือดบางส่วนตีบตันทำให้เลือดไปเลี้ยงจอรับภาพไม่พอ
• มีการงอกของเส้นเลือดใหม่เพื่อไปเลี้ยงส่วนที่ขาดเลือด เรียก proliferative ปัญหาคือเส้นเลือดที่งอกใหม่จะไม่แข็งแรงแตกได้ง่ายซึ่งจะเป็นสาเหตุของตาบอด

ผู้ที่โรคเบาหวานขึ้นตา(เบาหวานขึ้นจอรับภาพ)จะมีอาการอย่างไรบ้าง

ผู้ที่เบาหวานขึ้นจอรับภาพส่วนใหญ่จะไม่มีอาการอะไร แต่โรคจะค่อยดำเนินจนหากเป็นมากจะกระทบกับการมองเห็นจนกระทั่งตาบอด แต่อาจจะมีอาการดังต่อไปนี้

• ตามองไม่ชัด
• เห็นเศษชิ้นส่วนลอยในตา
• มีปัญหาเวลามองกลางคืน
• มองเห็นจุดดำ
• แยกสีไม่ชัดเจน

เบาหวานขึ้นจอรับภาพมีกี่ชนิด

ขึ้นกับว่ากระทบกับส่วนใดของจอรับภาพ แบ่งออกเป้น

การเปลี่ยนของจอรับภาพเนื่องจากเบาหวานจะพบได้เกือบทุกรายในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่1 และพบร้อยละ60ของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่2 ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่2เมื่อวินิจฉัยได้ครั้งแรกพบว่าก็มีการเปลี่ยนแปลงทางจอรับภาพแล้วร้อยละ21 การเปลี่ยนแปลงทางจอรับภาพที่พบได้แก่

1 Mild nonproliferative [increase permeability] ผู้ป่วยไม่มีอาการ ตามองเห็นปกติ ตรวจทางจอรับภาพ จะพบ มีการโป่งพองของหลอดเลือด [microaneurysm],  หลอดเลือดที่โป่งพองจะควบคุมการไหลของสารน้ำไม่ได้เกิด[ hard exudate] ,นอกจากนั้นยังทำให้เกิดอาการบวมของจอรับภาพ [macular edema] และ  dot  hemorrhage

2  moderate to severe nonproliferative [NPDR ,vascular closer] จอรับภาพจะมีการขาดเลือดเพิ่ม มีการหลั่งของเหลวในจอรับภาพ cotton-wool spot,venous dilatation

3 proliferative diabetic retinopathy [new blood vessel on retina]  หลอดเลือดที่จอรับภาพเสียหายทำให้มีการสร้างหลอดเลือดขึ้นใหม่ หลอดเลือดใหม่นี้ไม่แข็งแรงทำให้มีเลือดออกและมองไม่เห็น [vitreous hemorrhage] หลอดเลือดใหม่ทำให้เกิดพังผืด [scar] และเมื่อพังผืดบิดตัวทำให้เกิดการแยกของจอรับภาพและประสาทตา [ retinal detachment] ตาจะบอด

4 Macula edema   Macular จะเป็นส่วนของจอรับภาพที่ชัดที่สุด โรคเบาหวานจะทำให้บริเวณนี้บวมส่งผลทำให้เห็นไม่ชัด

การตรวจตาสำหรับผู้ป่วยโรคเบาหวาน

• ผู้ที่เป็นเบาหวานชนิดที่1 อายุมากกว่า 10 ปี และเป็นเบาหวานมาแล้วอย่างน้อย 5 ปีควรจะได้รับการตรวจจอรับภาพทุกคน
• ผู้ที่เป็นเบาหวานชนิดที่2 ควรจะได้รับการตรวจจอประสาทตาหลังจากวินิจฉัยโรคเบาหวาน
• การติดตามขึ้นกับการเปลี่ยนแปลงของจอรับภาพ หากปกติอาจจะติดตามทุก2-3ปี หากผิดปกติต้องติดตามถี่ขึ้น
• การใช้กล้องถ่ายภาพก็เป็นช่องทางหนึ่งในการติดตาม
• สตรีที่เป็นเบาหวานหากจะตั้งครรภ์ต้องตรวจจอรับภาพ

 

โรคเบาหวานขึ้นประสาทจอรับภาพ retinopathy

โรคแทรกซ้อนทางตาที่เกิดจากโรคเบาหวานมี ต้อกระจก ต้อหิน ประสาทจอรับภาพเสื่อมหรือประสาทจอรับภาพขาดเลือด ซึ่งเป็นสาเหตุของการมองไม่เห็น

การดูแลที่สำคัญคือการตรวจตาตามแพทย์นัดอย่างสม่ำเสมอ

การรักษาเบาหวานเข้าจอประสาทตา

โรคแทรกซ้อนทางตา

โรคแทรกซ้อนทางตา | โรคเบาหวานขึ้นจอรับภาพ | เบาหวานขึ้นตา | การดูแล | การป้องกัน

โรคแทรกซ้อนจากเบาหวาน

โรคแทรกซ้อน | ภาวะฉุกเฉิน | โรคหัวใจ | โรคความดันโลหิตสูง|  โรคไต  |  โรคตา  |  โรคปลายประสาทอักเสบ |  โรคเบาหวานกับเท้า

 

 

• โรคหัวใจและหลอดเลือด
• โรคต่อมไร้ท่อ
• ไขมันในเลือดสูง
• โรคอ้วน
• โรคหย่อนสมรรถภาพทางเพศ
• โรคต่อมไทรอยด์
• โรคเบาหวาน
• อาการโรคเบาหวาน
• ความเสี่ยงการเกิดโรคเบาหวาน
• การวินิฉัยโรคเบาหวาน
• การคัดกรองโรคเบาหวาน
• ชนิดของโรคเบาหวาน
• การรักษาโรคเบาหวาน
• การดูแลโรคความดันโลหิต
• การดูแลโรคไขมันในเลือด
• โรคแทรกซ้อนจากเบาหวาน
• โรคแทรกซ้อนเฉียบพลัน
• เป้าหมายการรักษาเบาหวาน
• การติดตามโรคเบาหวาน
• การป้องกันเบาหวาน
• การใช้ยารักษาเบาหวาน