โรคลมแดด

โลกเรากำลังเผชิญกับภาวะเรือนกระจกทำให้อุณหภูมิของโลกเพิ่มขึ้น น้ำแข็งที่บริเวณขั้วโลกมีการละลายเพิ่มขึ้น รวมทั้งระดับน้ำในทะเลก็สูงขึ้นทำให้โลกร้อนขึ้นมีโอกาสที่จะเกิดโรคลมแดดเพิ่มขึ้น

ภาวะอุณหภูมิในร่างกายสูง

ร่างกายเราขับความร้อนออกจากร่างกายได้อย่างไร

ร่างกายของคนเราได้รับความร้อนจากสิ่งแวดล้อม และจากการสร้างความร้อของร่างกายเช่น ในขณะพักร่างกายเราสามารถสร้างความร้อนและมีอุณหภูมิเพิ่ม 1.1 องศาเซ้นติเกรดต่อชั่วโมง ในขณะที่ออกกำลังกาย กล้ามเนื้อจะสร้างความร้อนได้ 15 เท่าในขณะที่พัก แต่ร่างกายของเราสามารถปรับอุณหภูมิให้คงที่(Core Temperature) ที่ 37 องศาเซ็นติเกรด(98.6 f) โดยอาศัยกระบวนการดังนี้

1. Conduction คือการนำความร้อนออกจากร่างกายโดยจะต้องมีสื่อการมาสัมผัส เช่น น้ำ ร่างกายจะใช้กลไกนี้ในการขับความร้อนได้เพียงร้อยละ2-3 ของความร้อนที่ร่างกายผลิตได้
2. Convection คือการกระจายความร้อนของร่างกายสู่สิ่งแวดล้อมรอบตัว ร่างกายเราใช้กระบวนการนี้ขับความร้อนได้ร้อยละ 10 ของความร้อนที่ผลิตได้ แต่หากอุณหภูมิอากาศสูงกว่าร่างกายของเราก็ไม่สามารถใช้กระบวนการนี้ในการขับความร้อนออกจากร่างกาย
3. Radiation คือการที่ร่างกายขับความร้อนเป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าร่างกายเราใช้กระบวนการนี้ขับความร้อนได้ถึงร้อยละ65 ของความร้อนที่ผลิตได้ แต่หากอุณหภูมิของอากาศสูงขึ้นก็จะขับความร้อนได้น้อยลง
4. Evaporation ร่างกายเราขับความร้อนโดยผ่านทางเหงื่อ น้ำลาย สามารถขับความร้อนได้ร้อยละ30 ของความร้อนที่ผลิตได้

จะเห็นได้ว่าร่างกายเราจะขับความร้อนส่วนใหญ่คือวิธีที่3และ4 แต่เมื่ออุณหภูมิของอากาศสูงขึ้น ร่างกายเราจะเหลือวิธีการขับความร้อนโดยทางเหงื่อและทางหายใจได้อย่างเดียว

การปรับตัวกับความร้อน

ความสามารถในการปรับตัวกับอุณหภูมิที่สูงขึ้นกับ สุขภาพ อายุ และสภาพแวดล้อมซึ่งอาจจะต้องใช้เวลาในการปรับตัวเป็นวันหรือสัปดาห์โดยจะมีการปรับตัวดังนี้ เหงื่อจะออกเร็วขึ้นและมีปริมาณมากขึ้น ปริมาณเกลือในเหงื่อจะน้อยลง หัวใจทำงานเพิ่มขึ้น มีการสร้างฮอร์โมนเพื่อเก็บน้ำและเกลือเพิ่มขึ้น

เมื่ออุณหภูมิร่างกายเพิ่มขึ้นจะกระตุ้นสมองส่วน hypothalamus และสมองส่วนปลายทำให้เลือดไหลไปผิวหนังเพิ่มขึ้น เหงื่อออกมากขึ้น หายใจเร็วขึ้นเพื่อขับความร้อนออกจากร่างกาย สำหรับผู้สูงอายุหรือคนป่วยความสามารถเหล่านี้จะเสียไปทำให้อุณหภูมิร่างกายสูง

ร่างกายเราจะทนกับอุณหภูมิได้แค่ไหน

ร่างกายเราสามารถทนกับอุณหภูมิที่ 42 องศาได้ 45 นาทีถึง 8 ชั่วโมงเซลล์ของร่างกายจะสร้าง heat-shock proteins ซึ่งจะทำให้เซลล์มีความทนต่อความร้อน ทนต่อการขาดเลือดหรือแม้กระทั่งการขาดออกซิเจน ทำให้เซลล์ตายช้าลง

ความรุนแรงของโรคลมแดด

สาเหตุของหรือปัจจัยเสี่ยงของโรคลมแดด

• โรคประจำตัว

• โรคหัวใจ
• โรคผิวหนัง (eg, scleroderma, ectodermal hyperplasia)
• ไฟไหม้ผิวหนัง
• ร่างกายขาดน้ำ (เช่น อาเจียน ท้องร่วง)
• โรคต่อมไร้ท่อ (เช่น ต่อมธัยรอยด์เป็นพิษ, เบาหวาน, pheochromocytoma)
• โรคระบบประสาท(เช่น, autonomic neuropathies, parkinsonism, dystonias)
• สมองเสื่อม
• ไข้

• พฤติกรรม

• ออกกำลังกายหรือทำงานในสภาพอากาศร้อนจัด
• ระบบระบายอากาศไม่ดี
• ใส่เสื้อผ้าหนาหรือกันการระเหยของเหงื่อ
• ดื่มน้ำน้อย

• ยาหรือสารพิษ

• ยาลดความดันโลหิต Beta-blockers
• Anticholinergics
• ยาขับปัสสาวะ Diuretics
• สุรา Ethanol
• ยาแก้แพ้ Antihistamines
• ยาต้านการซึมเศร้า Cyclic antidepressants
• Sympathomimetics (eg, cocaine, amphetamines)
• Phenothiazines
• Lithium
• Salicylates

• ปัจจัยเสี่ยงอย่างอื่น

• ขาดน้ำและเกลือแร่ Salt or water depletion
• อ้วน Obesity
• อยู่คนเดียว Living alone
• ผู้ป่วยนอนบนเตียงช่วยตัวเองไม่ได้ Confined to bed
• สูงอายุExtremities of age

ความรุฯแรงของโรคลมแดด

ตะคริว Heat cramps

หรือการเป็นตะคริวเนื่องจากออกกำลังกายมากหรืออยู่ในสภาพอากาศร้อนจัด และได้รับสารน้ำไม่เพียงพอ กล้ามเนื้อจะมีการเกร็งโดยเฉพาะกล้ามเนื้อขา หน้าท้อง หลัง

การดูแลเบื้องต้น

• ให้พัก
• ดื่มน้ำเกลือแร่
• ยืดกล้ามเนื้อส่วนที่เป็นตะคริว
• หากไม่หายใน 1 ชม ให้พบแพทย์

เพลียจากลมแดด Heat Exhaustion

เป็นภาวะที่มีอาการน้อยที่สุดที่เกิดจากภาวะอากาศร้อน ผู้ป่วยมักจะอยู่ในสภาพอากาศที่ร้อน และได้รับสารน้ำไม่เพียงพอ มักจะเกิดในคนสูงอายุ คนที่มีความดันโลหิตสูง และอยู่ในที่อากาศร้อนเป็นเวลานาน

สาเหตุ

• จากสภาวะอากาศที่ร้อน และมีความชื้นสูง และร่างกายไม่สามารภระบายความร้อนออกจากร่างกายด้วยวิธีการขับเหงื่อ ประกับกับเรารับประทานน้ำและเกลือแร่ไม่พอ

อาการแสดงที่บอกเราว่าจะเกิดภาวะนี้ได้แก่

• เหงื่อออกมาก
• หน้าซีด
• ตะคริว
• อ่อนเพลีย
• มึนงง
• ปวดศรีษะ
• คลื่นไส้อาเจียน
• เป็นลม

หากเราตรวจดูผู้ป่วยจะพบว่า

• ผิวเย็นชื้น
• ชีพขจรเร็วและเบา
• หายใจไว

หากเราพบผู้ที่มีอาการดังกล่าวจะให้การปฐมพยาบาลอย่างไร

• ให้น้ำดื่ม อาจจะเป็นน้ำเกลือแร่ก้ได้
• นอนพัก
• ใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดตัว หรืออาบน้ำ
• นอนในห้องที่ใช้เครื่องปรับอากาศ
• สวมเสื้อบางๆ
• ห้ามใช้แอลกอฮอลล์เช็ดตัว

จะไปพบแพทย์เมื่อใด

• หากผู้ป่วยมีโรคประจำตัว
• ซึม ไม่รู้ตัว
• ดื่มน้ำได้น้อย
• ปวดท้องหรือแน่หน้าอก

Heat Stroke

เป็นภาวะที่เกิดจากอากาศร้อนที่มีความรุนแรงกว่าเพลียแดด เป็นโรคที่มักจะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วมักจะเกิดจากปัจจัยต่างๆได้แก่

1. ตัวผู้ป่วยมีภาวะหรือได้รับยาที่ทำให้ระบบระบายความร้อนของร่างกายผิดปกติ
2. คนที่แข็งแรงเมื่ออกกำลังกายในสภาพที่มีอากาศร้อนเป็นเวลานาน
3. เด็กและคนชราจะมีโอกาศเกิดภาวะดังกล่าวสูง โดยเฉพาะหากได้รับยาแก้แพ้หรือยาลดความดันโลหิต

อาการและอาการแสดง

จะมีอาการและอาการแสดงเหมือนกับ heat Heat Exhaustion

• ผู้ป่วยจะตัวแดง ตัวร้อน เหงื่อจะออกมากในช่วงแรก ตอนหลังผิวจะแห้ง
• มึนงง สับสน หรืออาจจะไม่รู้สึกตัว
• หายใจไว
• ชีพขจรเร็ว
• ความดันโลหิตอาจจะสูงเล็กน้อยในระยะเริ่มต้น แต่เมื่อร่างกายขาดน้ำมากความดันจะต่ำลง
• ในรายที่เป็นมากระบการแข็งตัวของเลือดจะผิดปกติ เลือดออกง่าย ไอเป็นเลือด ถ่ายดำ ปัสสาวะเป็นเลือด หรืออาจจะรุนแรงจนเลือดออกในสมอง
• อุณหภูมิมักจะมากกว่า 41 องศา

จะไปพบแพทย์เมื่อไร

ผู้ป่วยที่สงสัยว่าจะเป็นลมแดดหากมีอาการดังต่อไปนี้ให้รีบนำตัวไปพบแพทย์

• สับสน ไม่รู้สึกตัว หรือหมดสติ
• ปวดท้องหรือแน่หน้าอก
• ไม่สามารถดื่มน้ำได้อย่างเพียงพอ
• อุณหภูมิมากกว่า 104 องศาฟาร์เรนไฮด์
• อุณหภูมิไม่ลดแม้ว่าจะให้การดูแลในเบื้องต้น
• ผู้ป่วยมีโรคประจำตัว

หากเราพบผู้ที่มีอาการดังกล่าวจะให้การปฐมพยาบาลอย่างไร

• ให้น้ำดื่ม อาจจะเป็นน้ำเกลือแร่ก้ได้
• นอนพัก
• ใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดตัว หรืออาบน้ำ
• นอนในห้องที่ใช้เครื่องปรับอากาศ
• สวมเสื้อบางๆ
• ห้ามใช้แอลกอฮอลล์เช็ดตัว

การรักษา

• แพทย์จะลดอุณหภูมิของร่างกายอย่างรวดเร็ว
• แพทย์อาจจะนำผ้าชุบน้ำเย็นมาลดความร้อนบริเวณขาหนีบ หรือรักแร้ และใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดตามตัว
• ให้ยาเพื่อลดอาการหนาวสั่น
• แพทย์จะวัดปริมาตรของปัสสาวะ

เรื่องที่เกี่ยวข้อง

ภาวะขาดน้ำ

หน้าหลัก 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10