หลักจำง่ายที่สุดในการตรวจไต

ตรวจเลือดดู Creatinine → คำนวณ eGFR เพื่อดูว่าไตกรองเลือดได้ดีเพียงใด

ตรวจปัสสาวะดู UACRเพื่อดูว่ามีอัลบูมินรั่วจากไตหรือไม่

eGFR + UACR ควรดูร่วมกันเพราะบอกข้อมูลคนละด้านของสุขภาพไต

ภาพการตรวจสุขภาพไตด้วยเลือดและปัสสาวะ เช่น Creatinine eGFR UACR และ UPCR

เริ่มตรวจสุขภาพไต ต้องตรวจอะไรบ้าง?

สำหรับการประเมินโรคไตเบื้องต้น การตรวจที่สำคัญที่สุดไม่ใช่การเจาะเลือดเพียงอย่างเดียว แต่ควรประเมิน การกรองของไตและความเสียหายของไตควบคู่กัน

การตรวจ บอกอะไร ทำไมสำคัญ
Creatinine + eGFR ประเมินความสามารถของไตในการกรองเลือด ใช้แบ่งระดับ G1–G5และติดตามแนวโน้มการทำงานของไต
UACR ตรวจอัลบูมินที่รั่วออกมาในปัสสาวะ สามารถพบความเสียหายของไต แม้ eGFR ยังปกติหรือเกือบปกติ
Urinalysis ดูเลือด เม็ดเลือดขาว โปรตีน น้ำตาล และความผิดปกติอื่นในปัสสาวะ ช่วยค้นหาสาเหตุหรือโรคของระบบทางเดินปัสสาวะ

ใครบ้างควรตรวจไต?

ควรพิจารณาตรวจสุขภาพไตเป็นระยะ โดยเฉพาะผู้ที่มี

  • เบาหวาน
  • ความดันโลหิตสูง
  • โรคหัวใจและหลอดเลือด
  • โรคอ้วน
  • อายุสูงขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีโรคร่วม
  • ประวัติครอบครัวเป็นโรคไตหรือไตวาย
  • เคยมีภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน (AKI)
  • โรคภูมิคุ้มกันที่อาจกระทบไต
  • ใช้ยาหรือสารที่อาจมีผลต่อไตเป็นเวลานาน

ความถี่ในการตรวจไม่จำเป็นต้องเหมือนกันทุกคน ควรปรับตามโรคประจำตัว ระดับความเสี่ยง ผลตรวจเดิม และยาที่ใช้

การตรวจเลือดเพื่อดูการทำงานของไต

1. Creatinine

Creatinine เป็นของเสียที่เกิดจาก metabolism ของกล้ามเนื้อ และถูกขับออกจากร่างกายทางไต

เมื่อการกรองของไตลดลง creatinine ในเลือดมักสูงขึ้น แต่ไม่ควรดู creatinine เพียงค่าเดียว เพราะได้รับผลจากอายุ มวลกล้ามเนื้อ อาหาร ยาบางชนิด และภาวะเฉียบพลัน

อ่านต่อ: Creatinine สูงหมายถึงอะไร?

2. eGFR

Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR) เป็นค่าประมาณความสามารถในการกรองของไต คำนวณจาก creatinine และข้อมูลของผู้ป่วย

eGFR มีหน่วย mL/min/1.73m² และไม่ควรเรียกว่า “เปอร์เซ็นต์การทำงานของไต”

ระดับ eGFR (mL/min/1.73m²) คำอธิบาย
G1 ≥90 ปกติหรือสูง
G2 60–89 ลดลงเล็กน้อย
G3a 45–59 ลดลงเล็กน้อยถึงปานกลาง
G3b 30–44 ลดลงปานกลางถึงมาก
G4 15–29 ลดลงรุนแรง
G5 <15 Kidney failure
eGFR 60–89 ไม่ได้แปลว่าเป็น CKD ทุกคน

หากไม่มี albuminuria หรือหลักฐานความเสียหายของไตอื่น eGFR 60–89 เพียงอย่างเดียว ไม่เพียงพอสำหรับวินิจฉัย CKD

อ่านต่อ: eGFR คืออะไร และแบ่งระยะ CKD อย่างไร

3. BUN

Blood Urea Nitrogen (BUN) เป็นของเสียจาก metabolism ของโปรตีน

BUN อาจสูงจากหลายสาเหตุ เช่น ภาวะขาดน้ำ เลือดออกในทางเดินอาหาร อาหารโปรตีนสูง หรือการทำงานของไตลดลง จึงควรใช้เป็นข้อมูลประกอบมากกว่าจะใช้วินิจฉัย CKD เพียงค่าเดียว

อ่านต่อ: BUN สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร

การตรวจปัสสาวะเพื่อค้นหาความเสียหายของไต

1. UACR — ตรวจ Albumin ที่รั่วจากไต

Urine Albumin-to-Creatinine Ratio (UACR) เป็นการตรวจ albumin ในปัสสาวะเทียบกับ creatinine และเป็นการตรวจหลักที่ใช้ประเมิน albuminuria ในผู้ใหญ่

ระดับ UACR ความหมาย
A1 <30 mg/g ปกติถึงเพิ่มเล็กน้อย
A2 30–300 mg/g เพิ่มปานกลาง
A3 >300 mg/g เพิ่มมาก

ผู้ป่วยสามารถมี eGFR มากกว่า 60 แต่ UACR สูง และยังเข้าเกณฑ์ CKD ได้ หากความผิดปกติดังกล่าวคงอยู่นานอย่างน้อย 3 เดือน

อ่านต่อ: UACR คืออะไร? A1 A2 A3 แปลผลอย่างไร

2. UPCR — ตรวจโปรตีนทั้งหมดในปัสสาวะ

Urine Protein-to-Creatinine Ratio (UPCR) ต่างจาก UACR ตรงที่ UPCR วัด โปรตีนทั้งหมด ในปัสสาวะ ไม่ใช่เฉพาะ albumin

UPCR มีประโยชน์เมื่อมี proteinuria มาก ต้องการติดตาม total protein หรือสงสัยโปรตีนชนิดอื่นที่ไม่ใช่ albumin

อ่านต่อ: UPCR คืออะไร? ค่าเท่าไรผิดปกติ

3. Urinalysis — ตรวจปัสสาวะทั่วไป

Urinalysis ช่วยตรวจ

  • เม็ดเลือดแดง
  • เม็ดเลือดขาว
  • โปรตีน
  • น้ำตาล
  • ความเข้มข้นของปัสสาวะ
  • สารหรือเซลล์ผิดปกติอื่น

การพบเม็ดเลือดแดงในปัสสาวะ ไม่ได้หมายความว่าเป็น CKD เสมอไป เพราะยังอาจเกิดจากนิ่ว การติดเชื้อ โรคของไต หรือระบบทางเดินปัสสาวะส่วนอื่น

อ่านต่อ: Urinalysis ตรวจอะไรบ้าง

ผลตรวจแบบไหนอาจเข้าเกณฑ์โรคไตเรื้อรัง?

โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease: CKD) หมายถึงความผิดปกติของโครงสร้างหรือการทำงานของไต ที่คงอยู่นานกว่า 3 เดือน และมีผลต่อสุขภาพ

ตัวอย่างเกณฑ์สำคัญ ได้แก่

  • eGFR <60 mL/min/1.73m² ต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน
  • UACR ≥30 mg/g ต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน
  • มีความผิดปกติของ urine sediment ที่เข้าได้กับโรคไต
  • มีความผิดปกติของโครงสร้างไต จาก ultrasound หรือ imaging
  • มีความผิดปกติจาก kidney biopsy
  • มีความผิดปกติของ electrolyte จากโรคของ renal tubules
  • มีประวัติ kidney transplantation
ผลผิดปกติครั้งเดียว ยังไม่ควรรีบสรุปว่าเป็น CKD

Creatinine หรือ eGFR สามารถเปลี่ยนแปลงชั่วคราวได้จาก ภาวะขาดน้ำ การเจ็บป่วยเฉียบพลัน ยา หรือ Acute Kidney Injury (AKI)

UACR หรือ UPCR ก็สามารถสูงชั่วคราวได้จาก ไข้ การออกกำลังกายหนัก การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ หรือเลือดปนในปัสสาวะ

จึงต้องพิจารณาผลซ้ำ แนวโน้มของค่า และบริบทของผู้ป่วยร่วมกัน

เมื่อไรต้องตรวจเพิ่มเติม?

หากผลตรวจพื้นฐานผิดปกติ แพทย์จะเลือกการตรวจเพิ่มเติมตามปัญหาที่พบ ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกอย่างในผู้ป่วยทุกคน

หากสงสัยความผิดปกติของเกลือแร่

  • Potassium
  • Sodium
  • Bicarbonate

หาก CKD มากขึ้นหรือสงสัย CKD-MBD

  • Calcium
  • Phosphate
  • PTH
  • Vitamin D ในบางราย

หากสงสัยโลหิตจาง

  • CBC
  • Hemoglobin
  • MCV
  • Ferritin
  • TSAT

อ่านต่อ: ภาวะโลหิตจางในโรคไตเรื้อรัง

การตรวจ Ultrasound ไต

Kidney ultrasound ใช้ดูขนาดและโครงสร้างของไต รวมถึงนิ่ว ถุงน้ำ และการอุดกั้นของทางเดินปัสสาวะ

Kidney biopsy

การเจาะชิ้นเนื้อไตไม่ใช่การตรวจ routine แต่ใช้ในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะเมื่อสงสัย glomerular disease และผล biopsy จะช่วยกำหนดการรักษา

มีผลตรวจอยู่แล้ว ควรอ่านหน้าไหนต่อ?

ผลที่คุณพบ ควรอ่านเรื่องไหนต่อ
Creatinine สูง Creatinine สูงหมายถึงอะไร?
eGFR ต่ำ eGFR คืออะไร และแบ่งระยะ CKD อย่างไร
UACR ≥30 mg/g UACR และระดับ A1 A2 A3
UPCR สูง UPCR และโปรตีนในปัสสาวะ
ปัสสาวะเป็นฟอง โปรตีนในปัสสาวะคืออะไร?
ตรวจพบเลือดในปัสสาวะ Hematuria: เลือดในปัสสาวะ
Potassium สูงหรือต่ำ Potassium ผิดปกติหมายถึงอะไร
Hemoglobin ต่ำในผู้ป่วย CKD โลหิตจางในโรคไตเรื้อรัง

เส้นทางง่าย ๆ สำหรับการตรวจไต

ขั้นที่ 1 — ตรวจเลือด
Creatinine → eGFR

ขั้นที่ 2 — ตรวจปัสสาวะ
UACR + Urinalysis

ขั้นที่ 3 — หากผิดปกติ
ยืนยันผลและประเมินว่าเป็นภาวะชั่วคราวหรือเรื้อรัง

ขั้นที่ 4 — ตรวจเพิ่มเติมตามปัญหา
UPCR, urine microscopy, electrolytes, CBC, ultrasound หรือ kidney biopsy ตามข้อบ่งชี้

อย่ารอให้มีอาการจึงตรวจไต โดยเฉพาะหากเป็นเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ หรือมีปัจจัยเสี่ยงต่อ CKD

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจไต

ตรวจสุขภาพไตต้องตรวจอะไรบ้าง?

การประเมินเบื้องต้นควรตรวจเลือดหา creatinine เพื่อคำนวณ eGFR และตรวจปัสสาวะหา UACR ร่วมกับ urinalysis ตามความเหมาะสม

Creatinine ปกติ แปลว่าไตปกติหรือไม่?

ไม่เสมอไป ค่า creatinine ต้องแปลผลร่วมกับ eGFR อายุ มวลกล้ามเนื้อ UACR และข้อมูลอื่น โดยเฉพาะ CKD ระยะแรก ที่ creatinine อาจยังดูไม่สูงมาก

eGFR 60–89 เป็นโรคไตหรือไม่?

ไม่เสมอไป หากไม่มี albuminuria หรือหลักฐาน kidney damage อื่น eGFR 60–89 เพียงอย่างเดียว ไม่เพียงพอสำหรับวินิจฉัย CKD

ทำไมต้องตรวจ UACR ทั้งที่ eGFR ปกติ?

เพราะผู้ป่วย CKD ระยะแรก สามารถมี eGFR ปกติหรือเกือบปกติ แต่มี albumin รั่วในปัสสาวะ UACR จึงช่วยตรวจพบความเสียหายของไตตั้งแต่ระยะแรก

UPCR ต่างจาก UACR อย่างไร?

UACR วัดเฉพาะ albumin ส่วน UPCR วัดโปรตีนทั้งหมดในปัสสาวะ UACR เป็นการตรวจหลักสำหรับ albuminuria ส่วน UPCR มีประโยชน์เมื่อต้องประเมิน total proteinuria

ผลตรวจผิดปกติครั้งเดียวเป็นโรคไตเรื้อรังหรือไม่?

ไม่เสมอไป CKD ต้องมีความผิดปกติที่คงอยู่นานกว่า 3 เดือน หรือมีหลักฐานชัดเจนของความเรื้อรัง จึงต้องแยกภาวะเฉียบพลัน เช่น AKI ภาวะขาดน้ำ หรือการติดเชื้อก่อน

เอกสารอ้างอิง

  1. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney International. 2024;105(4S):S117–S314. KDIGO 2024
  2. National Kidney Foundation. Estimated Glomerular Filtration Rate (eGFR). NKF
  3. National Kidney Foundation. Urine Albumin-Creatinine Ratio (uACR). NKF
  4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Chronic Kidney Disease Tests & Diagnosis. NIDDK

เรียบเรียงและทบทวนโดย:
นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร
อายุรแพทย์, แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว

ปรับปรุงล่าสุด: 27 กันยายน 2569

คำเตือนทางการแพทย์: ข้อมูลนี้ใช้เพื่อการให้ความรู้ ผลตรวจไตต้องแปลผลร่วมกับอาการ โรคประจำตัว ยาที่ใช้ และผลตรวจครั้งก่อน ไม่ควรวินิจฉัยโรคจากตัวเลขเพียงค่าเดียว