Nephrotic Syndrome (กลุ่มอาการโปรตีนรั่ว): เมื่อ "ตัวกรอง" ของไตเสียหาย จนร่างกายบวมฉุ

หากคุณสังเกตเห็นว่า "ปัสสาวะเป็นฟองมาก" ผิดปกติ ร่วมกับมีอาการ "บวม" ที่หน้าในตอนเช้าและขาในตอนบ่าย นี่อาจไม่ใช่แค่โรคไตธรรมดา แต่เป็นสัญญาณของ "Nephrotic Syndrome" (เนโฟรติก ซินโดรม) หรือ "กลุ่มอาการโปรตีนรั่วในปัสสาวะ"

ภาวะนี้เกิดจากหน่วยกรองของไต (Glomerulus) เกิดความเสียหายจนไม่สามารถกักเก็บ "โปรตีน" ไว้ในเลือดได้ ทำให้โปรตีนรั่วไหลออกมาในปัสสาวะปริมาณมหาศาล ส่งผลกระทบต่อสมดุลของเหลวและระบบต่างๆ ทั่วร่างกาย

---

4 ลักษณะจำเพาะของ Nephrotic Syndrome

แพทย์จะวินิจฉัยภาวะนี้เมื่อพบอาการครบ 4 ข้อหลัก (Tetrad) ดังนี้ :

1. โปรตีนในปัสสาวะสูงมาก (Heavy Proteinuria): มีโปรตีนรั่วออกมามากกว่า 3.5 กรัม ต่อวัน (หรือค่า PCR/UPCR > 3.5 g/g)

2. ระดับโปรตีนในเลือดต่ำ (Hypoalbuminemia): ค่าอัลบูมินในเลือดต่ำกว่า 3.0 (หรือ 3.5) g/dL

3. อาการบวม (Edema): บวมทั่วตัว โดยเฉพาะหนังตา ใบหน้า ขา และเท้า

4. ไขมันในเลือดสูง (Hyperlipidemia): ระดับคอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์สูงขึ้น (เนื่องจากตับพยายามสร้างไขมันชดเชยโปรตีนที่หายไป)

---

อาการ: สัญญาณเตือนที่ร่างกายฟ้อง

อาการที่ผู้ป่วยจะสังเกตเห็นได้ชัดเจนที่สุด คือ:

• บวมน้ำ (Edema): เป็นอาการที่พบบ่อยที่สุด มักเริ่มบวมที่ "หนังตาและใบหน้า" ในตอนเช้า และบวมที่ "ข้อเท้าและเท้า" ในช่วงบ่าย หากรุนแรงอาจมีน้ำในช่องท้อง (ท้องมาน) หรือน้ำท่วมปอด

• ปัสสาวะเป็นฟอง (Foamy Urine): ฟองละเอียด หนา และไม่หายไปง่ายๆ (เกิดจากโปรตีนที่รั่วออกมาทำปฏิกิริยากับน้ำ)

• น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น: จากการคั่งของน้ำในร่างกาย

• อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร: จากการสูญเสียสารอาหารและโปรตีน

---

สาเหตุ: "ตัวกรอง" เสียหายจากอะไร?

สาเหตุแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ:

1. สาเหตุจากโรคไตโดยตรง (Primary Causes)

เกิดจากความผิดปกติที่ตัวไตเอง พบบ่อยทั้งในเด็กและผู้ใหญ่

• Minimal Change Disease (MCD): สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดใน "เด็ก"

• Focal Segmental Glomerulosclerosis (FSGS): ทำให้เกิดแผลเป็นในหน่วยไต พบบ่อยในผู้ใหญ่

• Membranous Nephropathy (MN): สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของ Nephrotic Syndrome ใน "ผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ"

2. สาเหตุจากโรคทั่วร่างกาย (Secondary Causes)

เกิดจากโรคอื่นที่ไปทำลายไต

• โรคเบาหวาน(Diabetic Nephropathy): เป็นสาเหตุรองที่พบบ่อยที่สุดในผู้ใหญ่

• โรคเอสแอลอี (SLE / Lupus Nephritis): โรคแพ้ภูมิตัวเอง

• การติดเชื้อ: เช่น ไวรัสตับอักเสบ บี หรือ ซี (Hepatitis B/C), HIV

• ยาบางชนิด: เช่น ยาแก้ปวด NSAIDs

• โรคมะเร็ง: เช่น มะเร็งเม็ดเลือดขาว

---

ภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย (ต้องระวัง!)

การเสียโปรตีนทางปัสสาวะ ทำให้ร่างกายเสีย "ภูมิต้านทาน" และ "สารต้านการแข็งตัวของเลือด" ไปด้วย นำไปสู่:

1. ลิ่มเลือดอุดตัน (Thrombosis): เลือดจะข้นและแข็งตัวง่าย เสี่ยงต่อลิ่มเลือดอุดตันในเส้นเลือดดำที่ขา (DVT) หรือหลุดไปอุดตันที่ปอด (PE) ซึ่งอันตรายถึงชีวิต

2. ติดเชื้อง่าย: เพราะเสียโปรตีนภูมิคุ้มกัน (Immunoglobulins) ไปกับปัสสาวะ

3. ไตวายเฉียบพลัน (Acute Kidney Injury): หากระดับโปรตีนในเลือดต่ำมากจนเลือดไปเลี้ยงไตไม่พอ

4. โรคหัวใจและหลอดเลือด: จากภาวะไขมันในเลือดที่สูงขึ้นมาก

---

การวินิจฉัยและการรักษา

การวินิจฉัย

• ตรวจปัสสาวะ (Urinalysis): เพื่อดูปริมาณโปรตีน UPCR

• ตรวจเลือด: ดูระดับอัลบูมิน, ไขมัน, และการทำงานของไต (BUN/Cr)

• การเจาะชิ้นเนื้อไต (Kidney Biopsy): จำเป็นมากใน "ผู้ใหญ่" เพื่อระบุสาเหตุที่แท้จริง (เช่นว่าเป็น MCD, FSGS หรือ MN) เพื่อเลือกยากดภูมิที่ถูกต้อง (ในเด็กมักเริ่มรักษาเลยโดยไม่ต้องเจาะ)

 

การรักษา (แบ่งเป็น 2 ส่วน)

1. การรักษาประคับประคอง (สำหรับทุกคน):

• ลดโปรตีนรั่วและลดความดัน: ใช้ยา ACE inhibitors (เช่น Enalapril) หรือ ARBs (เช่น Losartan) ซึ่งเป็นยาหลักที่ช่วยลดแรงดันในไตและลดโปรตีนรั่วได้

• ลดบวม: ใช้ยาขับปัสสาวะ (Diuretics) และ จำกัดโซเดียม (< 2,000 mg/วัน)

• ลดไขมัน: ใช้ยาลดไขมันกลุ่ม Statins

• ป้องกันลิ่มเลือด: แพทย์อาจพิจารณาให้ยาละลายลิ่มเลือดในผู้ป่วยที่มีความเสี่ยงสูง

2. การรักษาจำเพาะ (ตามสาเหตุ):

• หากเกิดจากภูมิคุ้มกันทำลายไต (เช่น MCD, FSGS, MN, Lupus) จำเป็นต้องใช้ ยากดภูมิคุ้มกัน (Immunosuppressants) เช่น:

  • สเตียรอยด์ (Prednisolone)

  • Cyclophosphamide หรือ Cyclosporine

  • ยาใหม่ๆ เช่น Rituximab (สำหรับ Membranous Nephropathy)

สรุป: Nephrotic Syndrome เป็นภาวะที่รักษาได้ แต่ต้องอาศัยความอดทนในการทานยาและปฏิบัติตัว การลดเค็มและทานยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด จะช่วยลดโปรตีนรั่วและป้องกันภาวะไตวายในอนาคตได้

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว