Botulism

โรค Botulism เป็นโรคที่เกิดจาก toxin ของเชื้อ Clostridium botulinum นอกจากนั้นอาจจะเกิดจากเชื้อClostridium butyricum และ Clostridium baratii. เชื้อพวกนี้เป็นเชื้อที่พบในดินเป็นเชื้อที่ไม่ใช้ออกซิเจน หมายถึงว่าเมื่อเชื้อสัมผ้สออกซิเจนเชื้อจะตาย toxin จากเชื้อนี้มีความรุนแรงมาก ปริมาณ toxin เพียง 1 กรัมก็สามารถฆ่าคนได้เป็นล้านคน

การจำแนกโรค Botulism

โรค Botulism จะจำแนกโรคโดยวิธีการเกิดโรคแบ่งเป็น

ภาพคนที่หนังตาตก

เด็กที่มีกล้ามเนื้ออ่อนแรง

แผลที่เกิดจากเชื้อ

ลักษณะเชื้อโรค

1. Food born Botulism หมายถึงโรคที่เกิดจากเรารับประทานอาหารที่มี Toxin โดยที่ไม่ได้ผลิตอย่างถูกต้องพบได้ปีละประมาณ 900 ราย ประทศทางยุโรปเกิดจาก Toxin ชนิด B เกิดจากขบวนการเก็บเนื้อ ญี่ปุ่นและแคนาดาเกิดจาก Toxin ชนิด E เกิดจากการถนอมอาหารทะเล ส่วนประเทศจีนเกิดจาก Toxin ชนิด Aเกิดจากการหมักถั่วเหลือง ความรุนแรงของ Toxin เรียงตามลำดับจากมากไปน้อยได้แก่ A,B,E
2. Wound botulism เป็นโรค Botulismที่เกิดจาก toxin มาจากแผล แผลนี้อาจจะเป็นแผลที่ได้รับอุบัติเหตุหรือ แผลผ่าตัด แผลจากการฉีดเฮโรอิน หรือไซนัสอักเสบจากการดูดโคเคน
3. Infantile botulism หรือ Intestinal botulism เป็นโรคที่เกิดจากลำไส้ของเด็กทารกหรือการผ่าตัด หรือลำไส้อักเสบไม่สามารถสร้างเชื้อโรคที่เป็นเชื้อประจำถิ่นได้มากพอเกิดในเด็กอายุ 1 สัปดาห์ถึง 11 เดือนอายุที่พบมากคือ 2-4 เดือนปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดได้แก่ การดื่มน้ำผึ้ง เด็กตัวโต เด็กที่ถ่ายน้อยกว่า 1 ครั้งต่อวันเป้นเวลาติดต่อกันอย่างน้อย 2 เดือน การให้ดื่มนมแม่ช้า
4. Inhalation botulism เป็นโรค botulism ที่เกิดจาก toxin ได้มาจากการหายใจ คาดการว่าจะเป็นวิธีการนำมาใช้เป็นอาวุธชีวภาพ

Toxin ที่เกิดจากเชื้อโรคนี้มีกี่ชนิด

Toxin ที่เกิดเชื้อนี้มีทั้งหมอ 7 ชนิดคือ A,B,C,D,E,F,G,H Toxin ชนิด A,B,D เป็นชนิดที่เกิดโรคในคน ชนิด C,D เป็นชนิดที่เกิดโรคในสัตว์ เช่นนกและปลา

กลไกการเกิดโรค

เชื้อ Clostridium botulinum พบได้ในดิน น้ำสะอาด น้ำทะเล ฝุ่นบ้าน หรือแม้กระทั่งอาหาร เมื่อร่างกายได้รับ Toxin ไม่ว่าทางอาหาร แผลหรือทางการหายใจ Toxin จะไปจับกับปลายประสาทอย่างถาวรซึ่งหมายความว่าปลายประสาทนั้นจะไม่ทำงานทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงอย่างถาวร อ่านที่นี่

การดำเนินของโรค

• สำหรับ Food born Botulism ที่มีอาการเร็วคือเกิดอาการภายใน 36 ชั่วโมงหลังจากได้รับToxin ,ผู้ป่วยรายแรกๆ,ผู้ที่มีอายุมากกว่า 60 ปีจะป่วยนานกว่าคนทั่วๆไป
• ผู้ป่วยมักจะเสียชีวิตภายใน 2 สัปดาห์หลังจากมีอาการเนื่องจากการติดเชื้อ ผู้ป่วยมักจะต้องใช้เครือ่งช่วยหายใจเฉลี่ยนาน 6-8 สัปดาห์แต่อาจจะนานถึง 7 เดือน
• ความรุนแรงของโรคที่เกิดจาก Food born Botulism ขึ้นกับชนิดของ Toxin ที่ผู้ป่วยได้รับ ชนิด A ต้องใส่เครื่องช่วยหายใจร้อยละ 67 ชนิดB ต้องใส่เครื่องช่วยหายใจร้อยละ 52 ชนิดC ต้องใส่เครื่องช่วยหายใจร้อยละ39 นอกจากนั้น ชนิด A ยังมีอัตราการเสียชีวิตมากกว่าชนิดอื่น และยังต้องอยู่โรงพยาบาลนานกว่าชนิดอื่น
• อัตราการเสียชีวิตประมาณร้อยละ 7.5 ส่วนผู้สูงอายุอัตราการเสียชีวิตร้อยละ30
• สำหรับ Infantile botulism โรคจะดำเนินใน 1-2 สัปดาห์และอาการคงที่ใน 2-3สัปดาห์ ส่วนใหญ่ต้องอยู่ในโรงพยาบาลประมาณ 1 เดือนอัตราการเสียชีวิตร้อยละ 1.3

การวินิจฉัย

ประวัติ

• การวินิจฉัยจะต้องอาศัย ประวัติ การตรวจร่างกาย โดยเฉพาะการตรวจร่างกายระบบประสาท ส่วนการวินิจฉัยที่ถูกต้องต้องอาศัยการเจาะเลือด ประวัติที่สำคัญได้แก่
  • ประวัติการรับประทานอาหาร
  • ประวัติการฉีดยาเสพติด
  • ประวัติการเกิดแผล
  • ประวัติเกียวกับโรคทางเดินอาหาร

ลักษณที่สำคัญของโรคนี้

Food born Botulism อาการที่สำคัญอ่านที่นี่

• ลักษณสำคัญที่ทำให้เรานึกถึงโรคนี้ได้แก่
  • ผู้ป่วยไม่มีไข้ หากมีไข้อาจจะเกิดจากโรคแทรกซ้อน
  • ผู้ป่วยมีอาการอ่อนแรงเหมือกันทั้งซ้ายและขวา
  • ผู้ป่วยยังรู้ตัวดี
  • ผู้ป่วยจะมีหัวใจเต้นช้า ความดันโลหิตปกติ
  • ความรู้สึกปกติ
• โรคจะดำเนินจากศรีษะลงมากล่าวคือจะเริ่มต้นอ่อนแรงบริเวณกล้ามเนื้อใบหน้า การกลืน การหายใจ คอ แขน และขาตามลำดับ
• ผู้ป่วยจะหายใจลำบากเนื่องจากกล้ามเนื้อกำบังลมอ่อนแรงและมีการอุดกลั้นของทางเดินหายใจ
• เห็นภาพซ้อน พูดไม่ชัด ปากแห้ง อาการเหล่านี้จะเป็นอาการที่พบบ่อยที่สุด
• อาการอื่นที่อาจจะพบได้แก่ หนังตาตก กลืนลำบาก ไม่มีเสียง ลำไส้ไม่เคลื่อนไหว ท้องผูก
• ม่านตาจะโตและไม่หดตัวเมื่อถูกแสง
• อาการทางระบบประสาทจะเกิดหลังจากได้ Toxin 6-10 ชั่วโมง
• อาจจะมีอาการคลื่นไส้อาเจียนก่อนเกิดอาการทางระบบประสาท

Infantile botulism

• ความรุนแรงของโรคมีตั้งแต่ไม่เกิดอาการจนกระทั่งเสียชีวิต
• อาการที่สำคัญคืออาการท้องผูก(ไม่ถ่ายอุจาระ 3 วัน)อาการอื่นๆได้แก่ ดูดนมลำบาก ร้องไห้ไม่มีเสียง มีน้ำลายมาก กล้ามเนื้ออ่อนแรง คอไม่ตั้ง
• การตรวจร่างกายที่สำคัญคือ หนังตาตก ม่านตาตา หูรูดหย่อน
• ผู้ป่วยต้องใส่เครื่องช่วยหายใจร้อยละ 50
• ระยะฟักตัว 3-30 วัน

Wound botulism

• อาการเหมือนกับโรคที่เกิดจากการรับประทานอาหาร
• แผลที่เกิดโรคจะไม่รุนแรง แต่หากมีการติดเชื้อชนิดอื่นแผลจะมีการอักเสบมาก
• ระยะฟักตัวประมาณ 10 วัน

การตรวจทางห้องปฎิบัติการ

หลักการตรวจทางห้องปฎิบัติการที่สำคัญได้แก่

1. ก่อนให้การรักษาต้องเจาะเลือด เก็บอุจาระ และเก็บน้ำจากในกระเพาะเก็บไว้ในตู้เย็น
2. การตรวจจะตรวจหาระดับ Toxin และการเพาะเชื้อ

Food born Botulism

• จะพบ Toxin ในเลือดและอุจาระได้ร้อยละ 39,24 ตามลำดับ
• เพาะเชื้อจากอุจาระได้ร้อยละ 55

Infantile botulism

• การวินิจฉัยจะได้จากอุจาระ ในเลือดมักจะตรวจไม่พบ Toxin
• บางท่านอาจจะเอาน้ำผึ้งและนมมาเพาะเชื้อ

Wound botulism

• การวินิจฉัยทำได้โดยการพบ toxin และเพาะเชื้อที่แผล

การรักษา

การดูแลทั่วไป

• สำหรับผู้ที่อาการไม่มากต้องเฝ้าดูการดำเนินของระบบประสาทโดยเฉพาะเรื่องการหายใจ หากหากใจลำบากต้องใส่เครื่องช่วยหายใจ
• สำหรับผู้ที่รับประทานอาหารที่สงสัยไปไม่นานอาจจะใส่สายล้างท้องพร้อมทั้งให้ยาระบายเพื่อขับเชื้อและToxin ให้ออกจากร่างกายให้มากที่สุด
• สำหรับผู้ที่สงสัยว่าจะเกิดจากแผลต้องทำความสะอาดแผลแม้ว่าแผลจะหายดีแล้วก็ตาม
• ใช้ hydrogenperoxide ฟอกแผล

การรักษาโดยการให้ Antitoxin

• ใช้ขนาด 10000 ยูนิตฉีด Antitoxinจะต้านtoxin A,B,E ก่อนฉีดต้องทดสอบว่าแพ้หรือไม่

เอกสารอ้างอิง

1. http://www.emedicine.com/emerg/byname/cbrne---botulism.htm