บทความ: คู่มือการจัดท่าแขนเพื่อวัดความดันด้วยตนเอง: ถูกต้อง vs ไม่ถูกต้อง

การวัดความดันโลหิตด้วยตนเองที่บ้าน (Home Blood Pressure Monitoring - HBPM) เป็นเครื่องมือสำคัญในการประเมินสุขภาพ แต่ค่าที่วัดได้จะมีความแม่นยำก็ต่อเมื่อคุณจัดท่าทางให้ถูกต้องเท่านั้น ท่านั่งที่ไม่ดีสามารถทำให้ค่าความดันสูงกว่าความเป็นจริงได้ถึง10-40 mmHg!

ในฐานะอายุรแพทย์ ผมขอสรุปแนวทางปฏิบัติในการจัดท่าแขน ดังนี้ครับ

ความผิดพลาดที่พบบ่อยในการวัดความดันโลหิตที่บ้าน

การวัดความดันที่บ้านเป็นประโยชน์มาก แต่มีปัจจัยหลายอย่างที่ทำให้ผลคลาดเคลื่อนได้ค่อนข้างมาก แบ่งได้เป็นกลุ่มดังนี้

🔴 ปัจจัยจากตัวผู้วัด (พบบ่อยที่สุด)

ท่าและตำแหน่งร่างกาย

• นั่งบนเก้าอี้ที่มีพนัก
• นั่งพิงพนัก หลังตรง
• เท้าวางราบ
• ไม่ไขว่ห้าง
• วางแขนระดับหัวใจ (สำคัญมาก)
• พัน cuff บน “ต้นแขน” (ไม่ใช่ทับเสื้อ) วางแขนบนโต๊ะให้

ผลจากท่าและตำแหน่งร่างกายไม่ถูกต้อง

• นั่งไม่ถูกต้อง เช่น ขาไขว้กัน หลังไม่พิง — อาจทำให้ค่าสูงขึ้น 6–10 mmHg
• วางแขนไม่ระดับหัวใจ (ต่ำกว่า = สูงเกิน / สูงกว่า = ต่ำเกิน) — ผิดพลาดได้ถึง 8 mmHg ต่อทุก 5 ซม. ที่ต่างกัน
• พูดระหว่างวัด — เพิ่มค่าได้ 10–15 mmHg

สภาพร่างกายก่อนวัด

• พักนิ่งๆ อย่างน้อย 5 นาที ในท่าที่จะวัด
• งดกาแฟ บุหรี่ การออกกำลังกาย 30 นาที
• ปัสสาวะให้เรียบร้อยก่อน กระเพาะปัสสาวะเต็ม — เพิ่มได้ถึง 10–15 mmHg
• ไม่พูด ไม่ดูโทรศัพท์ระหว่างวัด

• ความเครียดหรือตื่นเต้นขณะวัด

---

🟡 ปัจจัยจากอุปกรณ์

1.ขนาด Cuff ไม่เหมาะกับแขน “สาเหตุอันดับ 1”— เล็กเกินไปทำให้ค่าสูงเกินจริงได้ถึง 10–40 mmHg, ใหญ่เกินไปทำให้ต่ำเกิน

• ถ้า cuff เล็กเกิน → ค่าความดันสูงเกินจริง
• ถ้า cuff ใหญ่เกิน → ค่าความดันต่ำเกินจริง
• งานวิจัยพบว่าใช้ cuff ผิดขนาดทำให้ค่า “ผิดอย่างมาก”

👉 มีข้อมูลว่า

• cuff เล็กเกิน → ทำให้ค่าความดันสูงผิดได้ถึง ~39% ของคน

2.ตำแหน่งพัน Cuff ผิด เช่น พันเหนือข้อพับศอกน้อยกว่า 2–3 ซม.

3.Cuff วางทับเสื้อ หรือม้วนแขนเสื้อจนรัด — เพิ่มค่าได้

4.ไม่ได้ calibrate เครื่อง — เครื่องที่ใช้นานโดยไม่ตรวจสอบอาจคลาดเคลื่อน

5.การเลือกขนาดของผ้าพันรัดแขน

ขนาดของผ้าพันรอบแขนจะมีผลต่อความดันขนาดที่เหมาะสมคือความกว้างต้องประมาณ40% ของเส้นรอบวงแขน ความยาวต้องอย่างน้อย 80% หากขนาดผ้าเล็กไปจะทำให้ค่าความดันโลหิตสูงเกินไป ปกติจะให้วัดแขนขวาเสมอ

• ขนาดมาตราฐานสำหรับผู้ใหญ่กว้าง 12-13 ซม ยาว 35 ซม
• รอบแขน 22–26 cm,ใช้ผ้าขนาด "small adult" ขนาด—12 - 22 cm.
  
• รอบแขน 27–34 cm, ใช้ผ้าขนาด"adult" ขนาด—16 - 30 cm.
  
• รอบแขน 35–44 cm, ใช้ผ้าขนาด"large adult" ขนาด—16 - 36 cm.
  
• รอบแขน 45–52 cm,ใช้ผ้าขนาด"adult thigh" ขนาด—16 - 42 cm.

6. การพันผ้ารัดแขน

• ควรจะวัดแขนข้างที่ใช้งานน้อย
• ควรจะแนะนำให้ผู้ป่วยใส่เสื้อแขนสั่นเมื่อมาวัดความดัน
• หากจะใส่เสื้อแขนยาวให้เป็นเสื้อคลุมที่สามารถถอดออกได้ง่าย
• ไม่ควรใช้วิธีรูดแขนเสื้อขึ้นไปเพราะจะทำให้ค่าความดันโลหิตที่วัดได้ไม่ถูกต้อง
• ให้คลำหลอดเลือดแดงที่แขนแล้วพันผ้าโดยให้ศูนย์กลางของผ้ากดทับเส้นเลือด
• ขณะพันต้องพันอย่างสม่ำเสมอไม่พันแน่นหรือหลวมเกินไป ปลายผ้าจะอยู่เหนือข้อศอก 2-3 ซม
• ระหว่างการใช้หูฟังระวังสัมผัสกับผ้าจะทำให้เกิดเสียงหลอก
• ผ้าที่พันจะต้องอยู่ในระดับหัวใจเสมอ

เรื่องเครื่องวัด

• ควรเลือก เครื่องที่ได้มาตรฐาน เช่นผ่านการรับรองจาก ESH, BHS หรือ AAMI
• นำเครื่องไปตรวจสอบความแม่นยำที่โรงพยาบาลอย่างน้อยปีละครั้ง
• เครื่องต้นแขน (Upper arm) แม่นยำกว่า เครื่องข้อมือโดยทั่วไป

---

การแก้ไข

1. การจัดท่าแขนที่ถูกต้อง (CORRECT)

ท่านั่งที่สมบูรณ์แบบเพื่อการวัดที่แม่นยำ:

• ระดับหัวใจคือหัวใจสำคัญ: ผ้าพันแขน (Cuff) ต้องอยู่ระดับเดียวกับหัวใจของคุณเสมอ

• มีที่รองรับแขน: วางแขนลงบนพื้นผิวที่ราบเรียบ เช่น โต๊ะ หรือที่วางแขนของเก้าอี้

• แขนผ่อนคลาย: แขนต้องไม่เกร็ง ไม่ยก หรือห้อยลง แบมือหงายขึ้น

• หลังตรง ขาไม่ไขว้: นั่งตัวตรง หลังพิงพนักเก้าอี้ เท้าทั้งสองข้างวางราบกับพื้น ไม่ไขว้ขา

2. การจัดท่าแขนที่ไม่ถูกต้อง (INCORRECT)

ท่าทางที่มักทำให้ค่าความดัน สูง กว่าความเป็นจริง:

• แขนห้อยต่ำกว่าระดับหัวใจ: การปล่อยแขนห้อยลงข้างลำตัวหรือต่ำกว่าโต๊ะ (เช่น การวัดบนโซฟาที่ไม่มีที่รองแขน) จะทำให้เครื่องวัดค่าได้สูงกว่าปกติอย่างมาก

• ยกแขนสูงเกินไป: การพยายามยกแขนขึ้นมาเองโดยไม่มีที่รองรับ ทำให้กล้ามเนื้อแขนเกร็ง

• ไม่มีที่รองแขน: การปล่อยให้แขนลอยอยู่กลางอากาศหรือเกร็งแขนเพื่อถือสายผ้าพันไว้กล้ามเนื้อเกร็ง ทำให้ค่าขึ้น

• ตัวงอและไขว้ขา: ท่าทางที่ผิดสรีระทั้งหมดทำให้การไหลเวียนของเลือดเปลี่ยนแปลง

3.วิธีวัดที่แนะนำ

• วัด 2–3 ครั้งติดกัน ห่างกันครั้งละ 1 นาที แล้วนำค่าเฉลี่ยมาใช้ (ค่าแรกมักสูงกว่าปกติ)
• วัด เช้าและเย็น ในช่วงเวลาเดิมสม่ำเสมอ
• บันทึกผลทุกครั้งพร้อมเวลา เพื่อนำให้แพทย์ดู
• แนะนำวิธีการวัดความดัน ให้วัดในท่านั่ง ต้องนั่งพักประมาณ 5 นาทีวัดวันละ 2 เวลาตอนเช้าก่อนรับประทานยาลดความดันโลหิต 2 ครั้งและเย็นอีกสองครั้งเป็นเวลา 3-7 วันก่อนพบแพทย์

---

🟢 ปัจจัยที่มักมองข้าม

• วัดแขนเดียวเสมอ โดยไม่รู้ว่าแขนข้างใดให้ค่าสูงกว่า (ควรวัดทั้งสองข้างในครั้งแรก แล้วใช้แขนที่ค่าสูงกว่าเป็นมาตรฐาน)
• White Coat Effect — บางคนวัดที่โรงพยาบาลสูงกว่าที่บ้าน 10–20 mmHg เสมอ แม้วัดเองก็อาจเกิดได้
• Masked Hypertension — ค่าที่บ้านปกติ แต่ที่คลินิกสูง หรือกลับกัน ต้องตีความร่วมกับแพทย์

---

✅ คำแนะนำในการวัดให้ถูกต้อง

คุณสามารถใช้เป็นคำสอนคนไข้ได้แบบสั้น ๆ:

“วัดความดันให้แม่น ต้อง 3 อย่าง

1. นั่งนิ่ง พักก่อน
2. แขนต้องระดับหัวใจ
3. cuff ต้องพอดี
   แล้ววัดอย่างน้อย 2 ครั้งเอาค่าเฉลี่ย”

---

💡 สำคัญ: ค่าความดันที่บ้านที่ถือว่าปกติคือ ต่ำกว่า 135/85 mmHg (ต่างจากที่คลินิกซึ่งใช้ 140/90) หากได้ค่าผิดปกติสม่ำเสมอ ควรปรึกษาแพทย์ ไม่ควรปรับยาเองตามค่าที่วัดได้

---

เอกสารอ้างอิง (References)

1. Thai Hypertension Society. แนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูง ในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ. 2562.

2. American Heart Association (AHA). Recommended Posture for Accurate Blood Pressure Measurement.

 

• ความดันโลหิตสูง
• คำจำกัดความความดันโลหิตสูง
• อาการความดันโลหิต
• สาเหตุของความดันโลหิตสูง
• ปัจจัยเสี่ยงความดันโลหิตสูง
• ผลของความดันต่ออวัยวะที่สำคัญ
• การวินิจฉัยโรคความดันโลหิตสูง
• การวัดความดันโลหิตที่นี่
• ประโยชน์ของการรักษาโรคความดัน
• เมื่อไรจึงจะรักษาโรคความดันโลหิต
• การรักษาความดันโลหิต
• โรคแทรกซ้อน
• การป้องกันความดันโลหิตสูง
• สัญญาณเตือนภัย
• ความดันและสตรี
• แนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูง
• การจัดท่าวัดความดันโลหิต