Creatinine, eGFR และ UACR คืออะไร? อ่านผลตรวจค่าไตอย่างไร

เมื่อได้รับใบผลตรวจสุขภาพประจำปีแล้วพบว่ามีตัวเลขที่ผิดปกติเกี่ยวกับการทำงานของไต หลายคนมักรู้สึกตื่นตระหนกและสับสนกับคำศัพท์ทางการแพทย์ แต่ในความเป็นจริง การทำความเข้าใจตัวเลขเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องยากครับ Creatinine เป็นค่าที่ตรวจได้จากเลือดและใช้คำนวณอัตราการกรอง (eGFR) ส่วน eGFR บอกระดับการกรองโดยประมาณ ขณะที่ UACR บอกการรั่วของอัลบูมินในปัสสาวะ การประเมินสุขภาพไตจึงไม่ควรดูค่าใดค่าหนึ่งเพียงลำพัง และผลผิดปกติครั้งแรกมักต้องตรวจยืนยันตามบริบททางคลินิก บทความนี้จะพาคุณไปถอดรหัส 3 ค่าสถิติสำคัญ ได้แก่ Creatinine, eGFR และ UACR แบบเข้าใจง่าย เพื่อให้คุณรู้เท่าทันและปกป้องไตได้อย่างตรงจุดครับ

Creatinine eGFR และ UACR เป็น 3 ค่าที่ต้องอ่านร่วมกันเพื่อประเมินสุขภาพไต

การประเมินสุขภาพไตต้องพิจารณาทั้ง Creatinine, eGFR และ UACR ร่วมกัน

1. ครีอะตินีน (Creatinine): "ควันไอเสีย" จากเครื่องยนต์กล้ามเนื้อ

ครีอะตินีน (Creatinine) คือสารที่เป็นของเสียหรือ "ควันไอเสีย" ที่เกิดจากการใช้งานและการเผาผลาญของกล้ามเนื้อในชีวิตประจำวัน ร่างกายจะผลิตสารนี้ออกมาในอัตราที่ค่อนข้างคงที่ตามมวลกล้ามเนื้อ และส่งเข้าสู่กระแสเลือดเพื่อให้ "ไต" ทำหน้าที่เป็นตัวกรองและขับทิ้งออกทางปัสสาวะ

📊 เกณฑ์ค่าปกติ (อ้างอิงตามมาตรฐานทั่วไป)

ผู้ชาย: ประมาณ 0.74 - 1.35 mg/dL
ผู้หญิง: ประมาณ 0.59 - 1.04 mg/dL (มักจะต่ำกว่าผู้ชายเนื่องจากมีมวลกล้ามเนื้อน้อยกว่า)

ช่วงอ้างอิงอาจแตกต่างกันตามห้องปฏิบัติการ วิธีตรวจ อายุ เพศและมวลกล้ามเนื้อ จึงควรใช้ช่วงอ้างอิงที่พิมพ์อยู่ในใบผลตรวจของผู้ป่วย

ข้อควรระวัง: ค่าครีอะตินีนสามารถ "แกว่งตัวหลอกตา" ได้ง่ายมาก หากคุณดื่มน้ำน้อยจนร่างกายขาดน้ำ (Dehydration) เลือดจะข้นหนืด ทำให้ค่าครีอะตินีนพุ่งสูงขึ้นชั่วคราว หรือหากคุณทานเนื้อสัตว์มื้อใหญ่ก่อนไปเจาะเลือด ครีอะตินีนก็อาจสูงขึ้นได้เช่นกัน แพทย์จึงมักไม่ตัดสินโรคไตจากค่านี้เพียงค่าเดียว แต่จะนำไปคำนวณร่วมกับอายุและเพศเพื่อหาค่า eGFR ต่อไป

2. eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate): "กำลังเครื่องยนต์" ที่เหลืออยู่

eGFR หรือ อัตราการกรองของไตโดยประมาณ คือตัวเลขที่ได้จากการนำค่าครีอะตินีน อายุ เพศ มาคำนวณเข้าสูตร เพื่อประเมินว่า "ใน 1 นาที ไตของคุณมีประสิทธิภาพในการกรองของเสียได้เท่าไร"ตัวเลขนี้เปรียบเสมือนเกจ์วัดกำลังเครื่องยนต์ ยิ่งตัวเลขสูงแปลว่าไตยังทำงานได้ดีเยี่ยม

🚦 การแปลผล eGFR และการแบ่งระยะโรคไต (CKD Stages)

eGFR 90 ขึ้นไป ( โรคไตเรื้อรังระยะ G1):eGFR ตั้งแต่ 90 ขึ้นไป
การกรองอยู่ในเกณฑ์ปกติหรือสูง ยังไม่ถือว่าเป็น CKD หากไม่มีหลักฐานความเสียหายของไต เช่น UACR สูง ปัสสาวะผิดปกติ หรือภาพถ่ายไตผิดปกติอย่างต่อเนื่อง
eGFR 60 - 89 ( โรคไตเรื้อรังระยะ G2): eGFR 60–89 การกรองลดลงเล็กน้อย แต่ยังไม่วินิจฉัย CKD จาก eGFR เพียงอย่างเดียว ต้องมีหลักฐานความเสียหายของไตต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน
eGFR 30 - 59( โรคไตเรื้อรังระยะ G3): ไตเสื่อมปานกลาง (แบ่งเป็น 3A และ 3B)
- eGFR G3a: eGFR 45–59 ลดลงเล็กน้อยถึงปานกลาง
- eGFR G3b: eGFR 30–44 ลดลงปานกลางถึงมาก
eGFR G4: eGFR 15–29 ลดลงมาก ( โรคไตเรื้อรังระยะ G4)
eGFR G5: ( โรคไตเรื้อรังระยะ G5)eGFR ต่ำกว่า 15 เป็นภาวะไตวาย ต้องได้รับการดูแลใกล้ชิด ประเมินอาการ ภาวะแทรกซ้อนและเตรียมแผนบำบัดทดแทนไตตามความเหมาะสม แต่ไม่ได้ตัดสินเริ่มฟอกไตจากค่า eGFR เพียงตัวเดียว

การจัดเป็น CKD ต้องพบความผิดปกติต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน ยกเว้นมีหลักฐานอื่นยืนยันความเรื้อรังอยู่แล้ว

3. UACR (โปรตีนรั่วในปัสสาวะ):

นี่คือค่าที่แพทย์โรคไตระดับโลกให้ความสำคัญมากที่สุด! UACR (Urine Albumin-to-Creatinine Ratio) คือการตรวจหา "โปรตีนอัลบูมิน" ที่รั่วซึมออกมาในปัสสาวะในสภาวะปกติ โครงสร้างตะแกรงกรองไตจะมีความหนาแน่นและกักเก็บโปรตีนไว้ในเลือดได้ทั้งหมด แต่เมื่อไตถูกทำลายจากแรงดันโลหิตสูงหรือน้ำตาลในเลือดสูง ตะแกรงกรองไตจะเริ่มเสียหาย ทำให้โปรตีนหลุดลอดออกมา ปัสสาวะมักมีฟองหนาไม่ยุบตัว ปัสสาวะมีฟองอาจเกิดจากหลายสาเหตุและไม่สามารถใช้วินิจฉัยโปรตีนรั่วได้ ต้องตรวจ UACR หรือการตรวจปัสสาวะเพื่อยืนยัน

การตรวจพบโปรตีนรั่ว (UACR) สามารถเตือนภัยความเสียหายของเนื้อไตได้ล่วงหน้า UACR สามารถตรวจพบความเสียหายของไตได้ตั้งแต่ค่า eGFR ยังไม่ลดลง แต่ผลที่สูงเพียงครั้งเดียวอาจเกิดชั่วคราวจากการออกกำลังกายหนัก ไข้ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ หรือภาวะอื่น จึงอาจต้องตรวจยืนยันซ้ำ

🔬 วิธีอ่านค่า UACR (มิลลิกรัม/กรัม)

น้อยกว่า 30 mg/g (Normal):UACR ต่ำกว่า 30 mg/g จัดเป็นระดับ A1 หมายถึงไม่พบอัลบูมินรั่วเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แต่ไม่ได้ตัดโรคไตทุกชนิด และต้องพิจารณาร่วมกับ eGFR ผลปัสสาวะ ประวัติและผลตรวจอื่น
30 - 300 mg/g (Microalbuminuria): เริ่มมีโปรตีนรั่วขนาดเล็ก! สัญญาณเตือนภัยระดับสีเหลือง โครงสร้างไตเริ่มบาดเจ็บ แต่เป็นจุดที่แพทย์สามารถให้ยา (เช่น ACEi/ARB หรือ SGLT2i) เพื่อรักษาให้กลับมาเป็นปกติได้
มากกว่า 300 mg/g (Macroalbuminuria): โปรตีนรั่วรุนแรง! แผ่นกรองไตเสียหายเป็นวงกว้าง เสี่ยงที่ค่า eGFR จะดิ่งร่วงลงอย่างรวดเร็ว ต้องดูแลอย่างเข้มงวด

ระดับ	UACR	คำอธิบาย
A1	ต่ำกว่า 30 mg/g	ปกติถึงเพิ่มขึ้นเล็กน้อย
A2	30–299 mg/g	เพิ่มขึ้นปานกลาง
A3	ตั้งแต่ 300 mg/g	เพิ่มขึ้นมาก

หาก UACR อยู่ในระดับ A2 หรือ A3 แพทย์จะประเมินสาเหตุ ควบคุมความดันและเบาหวาน และพิจารณายาที่มีหลักฐานช่วยลดอัลบูมินรั่วและชะลอไตเสื่อมตามข้อบ่งใช้ เช่น ACE inhibitor, ARB หรือ SGLT2 inhibitor

💡 ทางเลือกใหม่ที่แม่นยำกว่า: การตรวจ Cystatin C

สำหรับผู้ที่มวลกล้ามเนื้อน้อยมาก (เช่น ผู้สูงอายุ) หรือผู้ที่ทานมังสวิรัติ ค่า Creatinine อาจไม่สะท้อนความเป็นจริง แนวทางสากลล่าสุดแนะนำให้ตรวจเลือดหาค่า Cystatin C (ซิสตาติน ซี) ร่วมด้วย เมื่อจำเป็นต้องเพิ่มความแม่นยำ แพทย์อาจใช้ cystatin C ร่วมกับ creatinine เพื่อคำนวณ eGFRcr-cys ซึ่งโดยทั่วไปให้ความแม่นยำมากกว่าการใช้ creatinine เพียงอย่างเดียว อย่างไรก็ตาม cystatin C ยังอาจได้รับอิทธิพลจากปัจจัยอื่น จึงต้องแปลผลร่วมกับบริบทของผู้ป่วย

หากผลตรวจยืนยันว่าคุณอยู่ในโรคไตระยะที่ 3 ต้องรับมืออย่างไร?
👉 อ่านต่อ: 5 กลยุทธ์ทางการแพทย์ และ "3 เสาหลักพิทักษ์ไต" เพื่อชะลอไตเสื่อมและหลีกเลี่ยงการฟอกเลือด

กังวลเรื่องค่าไตสวิง? ทำความเข้าใจภาวะไตวายเทียมเพิ่มเติม
👉 อ่านต่อ: การวินิจฉัย CKD และเกณฑ์ 3 เดือน: วิธีแยกแยะภาวะไตวายเทียม

⚠️ คำเตือนทางการแพทย์ (Medical Disclaimer): บทความและข้อมูลสุขภาพบนเว็บไซต์นี้ จัดทำขึ้นโดยอายุรแพทย์เพื่อวัตถุประสงค์ในการให้ความรู้และเป็นข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการปรึกษา การตรวจวินิจฉัย หรือการรักษาจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญได้ ภาวะโรคและความเจ็บป่วยของแต่ละบุคคลมีความแตกต่างกัน หากท่านมีความกังวลหรือมีอาการผิดปกติ โปรดพบแพทย์เพื่อรับการตรวจรักษาอย่างถูกต้องและปลอดภัย

เขียนและตรวจทบทวนโดย: นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์และแพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว เลขที่ใบประกอบวิชาชีพเวชกรรม 10492