การตรวจการทำงานของต่อมธัยรอยด์
การตรวจการทำงานของต่อมธัยรอยด์หมายถึงการตรวจระดับฮอร์โมนในกระแสเลือดที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของต่อมธัยรอยด ฮอร์โมนของต่อมธัยรอยด์จะทำหน้าที่เผาพลาญพลังงานของร่างกาย ่อนอื่นต้องเข้าใจการทำงานของต่อมธัยรอยด์และต่อมที่เกี่ยวข้อง
ต่อมใต้สมอง pituitary gland จะสร้างฮอร์โมนที่เรียกว่า Thyroid stimulating hormone TSH  ทำหน้าที่กระตุ้นให้ต่อมธัยรอยด์ Thyroid gland สร้างฮอร์โมน T3 (triiodothyronine) and T4 (thyroxine) เพื่อให้ร่างกายเผาผลาญอาหาร
-
หากต่อมธัยรอยด์สร้างฮอร์โมนมากเกินไปเรียก Hyperthyroidism ตรวจเลือดจะพบว่า T3 หรือ T4 สูงแต่ TSH ต่ำ
-
หากต่อมธัยรอยด์สร้างฮอร์โมนน้อยเกินไปเรียก Hypothyroidism ตรวจเลือดจะพบว่า T3 หรือ T4 ต่ำแต่ TSH สูง
เมื่อไรจะเจาะเลือดตรวจต่อมธัยรอยด์
- เมื่อสงสัยว่าจะมีโรคของต่อมธัยรอยด์เช่นคอพอกเป็นพิษ Hyperthyroid หรือธัยรอยด์ทำงานน้อย Hypothyroidism
- เพื่อประเมินการทำงานของต่อมธัยรอยด์นรายที่ได้รับการผ่าตัดหรือได้รับไอโอดีนกัมมันตรังสี
- เพื่อติดตามผลการรักษา
วิธีการตรวจ
- ไม่ต้องอดอาหาร
- เจาะเลือดดำเพื่อนำไปส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการณ์
ข้อควรระวังในการตรวจ
- หากจะเจาะเลือดตรวจ thyroxine (T 4 )ต้องหยุดยาหรือการรักษาต่อมธัยรอยด์
- หากจะตรวจ triiodothyronine (T 3 )ต้องหยุดยา Steroids, propranolol (Inderal), cholestyramine (Questran)
- หากจะตรวจ thyroxine-binding globulin (TBG) testต้องหยุดยา Estrogens, anabolic steroids, phenytoin, และยา thyroid
- หากจะตรวจ triiodothyronine resin uptake (T 3 RU) test.ต้องหยุด estrogens, androgens, phenytoin (Dilantin), salicylates, และ thyroid ฮอร์โมน
แพทย์จะตรวจอะไรบ้าง
1Thyroid stimulating hormone TSH
เป็นฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมใต้สมอง pituitary gland ทำหน้าที่กระตุ้นให้ต่อมธัยรอยด์ Thyroid gland สร้างฮอร์โมน T3 (triiodothyronine) and T4 (thyroxine) ค่า TSH จะขึ้นกับระดับธัยรอยด์ฮอร์โมนหากต่อมธัยรอยด์สร้างฮอร์โมนด้วยตัวเองค่า TSH จะต่ำ แต่หากธัยรอยด์ฮอร์โมนไม่สามารถสร้างฮอร์โมนค่า TSH จะสูง
- ค่า TSH ต่ำแสดงว่าต่อมธัยรอยด์สร้างฮอร์โมน T3,T4 ออกมามาก
- ค่า TSH สูงแสดงว่าต่อมธัยรอยด์สร้างฮอร์โมน T3,T4 ออกมาน้อย
- ค่าปกติ 0.5-5.0 mU/L.
- หากค่ามากกว่า 20 mU/L แสดงว่าต่อมธัยรอยด์ไม่สามารถสร้างฮอร์โมนได้อย่างเพียงพอ
- ค่าอยู่ระหว่า 15-20 mU/Lจะต้องติดตามผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด
- ค่า TSH น้อยกว่า 0.3 mU/Lโดยที่มีT3 T4 สูงบ่งว่าคอพอกเป็นพิษ
2การเจาะหาระดับธัยรอยด์ฮอร์โมน Total T4 (T4)
thyroxine (T 4 ) เป็นการหาธัยรอยด์ออร์โมนทั้งส่วนที่จับกับโปรตีน และส่วนที่เป็นอิสระ(ประมาณ 0.05% ของ T4 และเป็นส่วนที่ออกฤทธิ์ต่อร่างกาย) ค่านี้จะผันแปรตามโปรตีนในร่างกาย ภาวะโรคอื่น เช่นตับแข็งหรือการใช้ยาคุม
3Free T4 (FT4)
เป็นการหาธัยรอยด์ฮอร์โมนชนิด T4ที่เป็นอิสระ ที่ไม่ได้จับกับโปรตีน ค่า FT4 จะไม่ผันแปรตามปริมาณโปรตีนในร่างกาย
ระดับ T4 ในโรคต่างๆ
| T4 สูง |
T4ต่ำ |
- ธัยรอยด์อักเสบacute thyroiditis
- ยาคุมกำเนิดbirth control pills
- ยาลดไขมันclofibrate (Altromed-S)
- x-ray ที่ใช้ไอโอดีน contrast x rays using iodine
- ยาคุมกำเนิด estrogen therapy
- heparin
- ยาเสพติด heroin
- คอพอกเป็นพิษhyperthyroidism
- ตั้งครรภ์pregnancy
- thyrotoxicosis
- toxic thyroid adenoma
|
- anabolic steroids
- ฮอร์โมนเพศชายandrogens
- ยารักษาธัยรอยด์antithyroid drugs
- แคระcretinism
- hypothyroidism
- ไตวาย kidney failure
- lithium (Lithane, Lithonate)
- myxedema
- ยากันชักphenytoin
- ยาลดความดันpropranolol
|
4triiodothyronine (T 3 )
เป็นการวัดระดับฮอร์โมน T3 ผู้ที่เป็นคอกพอกเป็นพิษจะมีค่า T3 สูงเกือบทุกคนและมักจะขึ้นก่อนระดับ T4 ค่า T3 จะผันแปรตามโรคหรือการใช้ยาบางชนิด ค่าปกติของ T3
- 90-170 ng/dl แรกเกิด
- 115-190 ng/dl อายุ 12 ปี
- 110-230 ng/dl ในผู้ใหญ่
ระดับ T3 และโรคต่างๆ
| T3 สูง |
T3 ต่ำ |
- certain genetic disorders that do not involve thyroid malfunction
- hyperthyroidism
- thyroiditis
- t 3 thyrotoxicosis
- toxic adenoma
|
- acute or chronic illness
- hypothyroidism
- kidney or liver disease
- starvation
- anabolic steroids
- androgens
- phenytoin
- propranolol
- reserpine (Serpasil)
- salicylates in high doses
|
5Thyroxine-binding globulin (TBG) test
เป็นโปรตีนที่สร้างจากตับ หน้าที่จะจับกับธัยรอยด์ฮอร์โมนเพื่อป้องกันมิให้ไตขับธัยรอยด์ฮอร์โมนออก แต่เมื่อธัยรอยด์ฮอร์โมนในเลือดมีน้อยลง ฮอร์โมนที่จับก็จะหลุดออกมาในกระแสเลือด ค่าปกติ
- 1.5-3.4 mg/dl or 15-34 mg/Lสำหรับผู้ใหญ่
- 2.9-5.4 mg/dl or 29-54 mg/L สำหรับเด็ก
ระดับ TBG และโรค
| TBG สูง |
TBG ต่ำ |
- acute thyroiditis
- birth control pills
- clofibrate (Altromed-S)
- contrast x rays using iodine
- estrogen therapy
- heparin
- heroin
- hyperthyroidism
- pregnancy
- thyrotoxicosis
- toxic thyroid adenoma
|
|
6The triiodothyronine resin uptake (T 3 RU) test
เป็นการวัดระดับฮอร์โมน T4 (thyroxine) ในกระแสเลือด
7long-acting thyroid stimulator (LATS) test
เป็นการวัดสารที่กระตุ้นต่อมธัยรอยด์ซึ่งพบในผู้ป่วยที่เป็นคอพอกเป็นพิษ
สรุปค่าผลเลือด
การทดสอบ |
ชื่อย่อ |
ค่าปกติ |
| Serum thyroxine |
T4 |
4.6-12 ug/dl |
| Free thyroxine fraction |
FT4F |
0.03-0.005% |
| Free Thyroxine |
FT4 |
0.7-1.9 ng/dl |
| Thyroid hormone binding ratio |
THBR |
0.9-1.1 |
| Free Thyroxine index |
FT4I |
4-11 |
| Serum Triiodothyronine |
T3 |
80-180 ng/dl |
| Free Triiodothyronine l |
FT3 |
230-619 pg/d |
| Free T3 Index |
FT3I |
80-180 |
| Radioactive iodine uptake |
RAIU |
10-30% |
| Serum thyrotropin |
TSH |
0.5-6 uU/ml |
| Thyroxine-binding globulin |
TBG |
12-20 ug/dl T4 +1.8 ugm |
| TRH stimulation test Peak |
TSH |
9-30 uIU/ml at 20-30 min |
| Serum thyroglobulin l |
Tg |
0-30 ng/m |
| Thyroid microsomal antibody titer |
TMAb |
Varies with method |
| Thyroglobulin antibody titer |
TgAb |
Varies with method |
Thyroid scan คือการตรวจต่อมธัยรอยด์โดยการให้ผู้ป่วยรับประทานเกลือ iodine ที่อาบสารรังสี   รอจนกระทั่งไอโอดินเข้าไปจับในต่อมธัยรอยด์เต็มที่ จะทำ scan หลังจากรับประทานไปแล้ว 4-6 ชั่วโมงและอีกครั้งหนึ่งหลังจากดื่มไปแล้ว 24 ชั่วโมงประโยชน์ของการ scan คือ
- บอกว่าต่อมธัยรอยด์มีการอักเสบหรือไม่ Thyroiditis
- บอกว่าต่อมธัยรอยด์มีการสร้างฮอร์โมนเพิ่มหรือไม่ hyperthyroid
- แยกก้อนที่ธัยรอยด์ว่าเป็น Hot หรือCold nodule
- Hot nodule หมายถึงก้อนที่ต่อมธัยรอยด์มีการสร้างฮอร์โมนสูงมักจะไม่เป็นมะเร็ง ส่วน cold nodule มีโอกาสเป็นมะเร็ง 5 % มะเร็งธัยรอยด์ส่วนใหญ่เป็น cold nodule
- วัดขนาดธัยรอยด์ก่อนและหลังรักษา
- หาตำแหน่งของต่อมธัยรอยด์ที่อยู่ที่อื่น
- Needle aspirate การใช้เข็มเจาะเนื้อธัญรอยด์โดยการใช้เข็มเล็กๆดูดเนื้อเพื่อนำส่งตรวจทางกล้วงจุลทัศน์เพื่อตรวจเนื้อเยื่อว่าเป็นมะเร็ง คอพอกเป็นพิษ หรือเป็น cyst
- การตรวจ ultrsound เพื่อตรวยดูว่าก้อนธัญรอยด์ที่โตเป็นก้อนเนื้อหรือเป็น cyst
|