คู่มือโรคต่อมลูกหมาก (โต, อักเสบ, มะเร็ง): ทุกเรื่องที่ผู้ชายต้องรู้

ต่อมลูกหมากเป็นต่อมขนาดเท่าวอลนัทในระบบสืบพันธุ์เพศชาย ตั้งอยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและด้านหน้าลำไส้ใหญ่ หน้าที่หลักคือผลิตของเหลวที่เป็นส่วนประกอบของน้ำอสุจิ ซึ่งช่วยขนส่งสเปิร์ม ต่อมนี้ล้อมรอบท่อปัสสาวะ (Urethra) ที่ใช้ขับปัสสาวะและน้ำอสุจิออกจากร่างกาย

เมื่ออายุมากขึ้น ต่อมลูกหมากอาจโตขึ้น ส่งผลให้เกิดปัญหาปัสสาวะ เช่น ปัสสาวะลำบากหรือบ่อยครั้ง ปัญหาที่พบบ่อย ได้แก่ การอักเสบ (Prostatitis), ต่อมลูกหมากโตแต่ไม่ใช่มะเร็ง (BPH), และมะเร็งต่อมลูกหมาก ซึ่งเป็นมะเร็งที่พบมากที่สุดในผู้ชายสหรัฐฯ รองจากมะเร็งผิวหนัง และเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับสองจากมะเร็งในผู้ชาย

สถิติสำคัญ:

• พบมากในผู้ชายอายุเกิน 65 ปี
• ชาวแอฟริกัน-อเมริกันมีความเสี่ยงสูงกว่า และมีโอกาสเสียชีวิตมากกว่า
• มะเร็งส่วนใหญ่เติบโตช้า และอาจไม่ก่ออาการในระยะแรก

หากต้องการข้อมูลลึกกว่านี้ คลิกหรือเลื่อนไปยังส่วนย่อยด้านล่าง

 

---

ทำความรู้จัก 3 โรคหลักของต่อมลูกหมาก

1. โรคต่อมลูกหมากโต (Benign Prostatic Hyperplasia - BPH)

เป็นภาวะที่พบได้บ่อยที่สุดเมื่อผู้ชายอายุมากขึ้น เกิดจากขนาดของต่อมลูกหมากที่ขยายใหญ่ขึ้น "แต่ไม่ใช่มะเร็ง" เมื่อต่อมลูกหมากโตขึ้น มันจะไปกดเบียดท่อปัสสาวะที่วิ่งผ่านกลางต่อม ทำให้เกิดปัญหาในการปัสสาวะตามมา

• พบในผู้ชายอายุ 40+ ปี ต่อมโตกดทับท่อปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะอ่อนหรือติดขัด ไม่เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง การรักษา: Watchful Waiting (เฝ้าติดตาม), ยา (Alpha-Blockers เพื่อคลายกล้ามเนื้อ หรือ 5-Alpha Reductase Inhibitors เพื่อลดขนาดต่อม), หรือผ่าตัด (เช่น TURP - ตัดเนื้อส่วนเกินผ่านท่อปัสสาวะ)

เคล็ดลับ: หากมีอาการปัสสาวะผิดปกติ ควรแจ้งแพทย์ อาจเกิดจากติดเชื้อหรือเนื้องอก

• กลุ่มเสี่ยง: ผู้ชายอายุ 50 ปีขึ้นไป

• อาการเด่น: ปัสสาวะไม่พุ่ง, ต้องเบ่ง, ปัสสาวะสะดุด, และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน (Nocturia)

2. โรคต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis)

เกิดจากแบคทีเรียหรือปัจจัยอื่นๆ พบในผู้ชายครึ่งหนึ่งของชีวิต ไม่เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง ประเภทหลัก ได้แก่ Acute Bacterial (เฉียบพลัน รักษาด้วยยาปฏิชีวนะ 7-14 วัน), Chronic Bacterial (เรื้อรัง รักษา 4-12 สัปดาห์), Chronic Pelvic Pain Syndrome (พบบ่อยที่สุด ไม่พบแบคทีเรีย รักษาด้วยยาแก้ปวดหรือ Alpha-Blockers), และ Asymptomatic (ไม่มีอาการ พบโดยบังเอิญ)คือภาวะที่มีการอักเสบของต่อมลูกหมาก ซึ่งอาจเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียหรือไม่ก็ได้ สามารถพบได้ในผู้ชายทุกวัย แต่มักพบบ่อยในวัยหนุ่มถึงวัยกลางคน

• อาการเด่น: ปัสสาวะแสบขัด, ปวดหน่วงบริเวณท้องน้อย ฝีเย็บ หรืออัณฑะ, อาจมีไข้ (ในกรณีอักเสบเฉียบพลัน), และอาจปวดเมื่อมีการหลั่งอสุจิ

3. มะเร็งต่อมลูกหมาก (Prostate Cancer)อาการและปัจจัยเสี่ยง

มะเร็งต่อมลูกหมากคือเซลล์มะเร็งที่เกิดในเนื้อเยื่อต่อม ส่วนใหญ่เป็น Adenocarcinoma (เริ่มจากเซลล์ผลิตของเหลว) เติบโตช้าและอาจไม่มีอาการในระยะแรก

• อาการ: ปัสสาวะบ่อย (โดยเฉพาะกลางคืน), ปัสสาวะอ่อนหรือขาดตอน, เจ็บขณะปัสสาวะ, เลือดในปัสสาวะหรือน้ำอสุจิ, เจ็บหลัง สะโพก หรือเชิงกราน, เจ็บขณะหลั่งน้ำอสุจิ (ในระยะลุกลาม อาจลามไปกระดูกหรือต่อมน้ำเหลือง) อาจคล้ายกับต่อมลูกหมากโต แต่รุนแรงกว่า และอาจมีอาการปวดกระดูก หรือปัสสาวะเป็นเลือดร่วมด้วย
• ปัจจัยเสี่ยง:
  • อายุ (50+ ปี)
  • เชื้อชาติ (ชาวแอฟริกัน-อเมริกันเสี่ยงสูงสุด)
  • ประวัติครอบครัว (พ่อ พี่น้อง ลูกชายมีมะเร็ง เพิ่มเสี่ยง 2-3 เท่า ถ้ามี 3 คน เพิ่ม 10 เท่า)
  • อาหาร (ไขมันสูง, ผลิตภัณฑ์นมและแคลเซียมมากเกิน)
  • ฮอร์โมน (ระดับ DHT สูง)
  • วิตามินอีและกรดโฟลิก (จากอาหารเสริม เพิ่มเสี่ยงถ้าปริมาณสูง)

สิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือ ในระยะแรกมักจะไม่มีอาการใดๆ แสดงออกมาเลย ทำให้การตรวจคัดกรองเป็นประจำมีความสำคัญอย่างยิ่ง

• กลุ่มเสี่ยง: ผู้ชายอายุ 50 ปีขึ้นไป, ผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก

• อาการเมื่อโรคดำเนินไปแล้ว:

---

สารบัญความรู้โรคต่อมลูกหมาก (คลิกเพื่ออ่านเพิ่มเติม)

หน้านี้คือสารบัญหลักที่จะเชื่อมโยงคุณไปสู่ข้อมูลเชิงลึกในแต่ละหัวข้อ

---

สัญญาณเตือนที่ต้องสังเกต

หากคุณมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อทำการประเมิน:

• ปัญหาการปัสสาวะ: ปัสสาวะบ่อย (โดยเฉพาะตอนกลางคืน), ปัสสาวะไม่พุ่ง, ปัสสาวะไม่สุด, ต้องเบ่ง, กลั้นปัสสาวะไม่อยู่

• อาการเจ็บปวด: ปวดแสบขณะปัสสาวะ, ปวดหน่วงท้องน้อยหรือฝีเย็บ, ปวดเมื่อหลั่งอสุจิ

• อาการทางเพศ: ปัญหาการแข็งตัวของอวัยวะเพศ

• สัญญาณอันตราย: ปัสสาวะหรือน้ำอสุจิมีเลือดปน, ปวดกระดูกหลังหรือสะโพกเรื้อรัง

การตรวจคัดกรองและวินิจฉัยเบื้องต้น

แพทย์มักจะเริ่มต้นด้วยการตรวจ 2 อย่างนี้:

1. การตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก

   (Digital Rectal Exam - DRE): แพทย์จะใช้นิ้วสอดเข้าทางทวารหนักเพื่อคลำขนาด, รูปร่าง และความผิดปกติของต่อมลูกหมาก

2. การตรวจเลือดหาค่า PSA (Prostate-Specific Antigen): PSA เป็นโปรตีนที่สร้างจากต่อมลูกหมาก ค่าที่สูงขึ้นอาจบ่งชี้ถึง BPH, Prostatitis หรือมะเร็งได้ (ค่า PSA สูงไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป)

สรุป: โรคของต่อมลูกหมากเป็นเรื่องใกล้ตัวของผู้ชายทุกคน การละเลยสัญญาณเตือนอาจทำให้ปัญหาเล็กน้อยกลายเป็นเรื่องใหญ่ได้ การตรวจสุขภาพและปรึกษาแพทย์เมื่อมีอาการผิดปกติ คือกุญแจสำคัญในการรักษาสุขภาพที่ดีและคุณภาพชีวิตที่ยืนยาว

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว