บทความ: การตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก (DRE)

การตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก (DRE): คืออะไร, ทำไมต้องตรวจ, และเจ็บหรือไม่?

สำหรับผู้ชายหลายคน การ "ตรวจต่อมลูกหมาก" อาจเป็นเรื่องที่น่าอาย วิตกกังวล และมักถูกหลีกเลี่ยง แต่หนึ่งในการตรวจที่สำคัญ รวดเร็ว และให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์อย่างมหาศาล คือ การตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก หรือ DRE (Digital Rectal Exam)

แม้ว่าในปัจจุบันเราจะมีการตรวจเลือด (PSA) ที่ทันสมัย แต่การตรวจ DRE ยังคงเป็นเครื่องมือพื้นฐานที่ขาดไม่ได้สำหรับแพทย์ในการประเมินสุขภาพต่อมลูกหมากเบื้องต้น การทำความเข้าใจว่าการตรวจนี้คืออะไร ทำไปเพื่ออะไร และมีขั้นตอนอย่างไร จะช่วยลดความกังวลและเตรียมคุณให้พร้อมสำหรับการตรวจสุขภาพที่สำคัญนี้

---

การตรวจ DRE คืออะไร?

DRE คือการตรวจร่างกายโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อประเมิน ขนาด, รูปร่าง, และลักษณะพื้นผิว ของต่อมลูกหมาก

ทำไมต้องตรวจผ่านทางทวารหนัก? เนื่องจากต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะที่อยู่บริเวณอุ้งเชิงกราน โดยมีตำแหน่งอยู่ "ด้านหน้า" ของไส้ตรงส่วนปลาย (ทวารหนัก) พอดี การที่แพทย์สอดนิ้วเข้าไปในทวารหนักจึงเป็นวิธีที่ตรงที่สุดที่จะสามารถ "คลำ" และ "สัมผัส" พื้นผิวด้านหลังของต่อมลูกหมากได้โดยตรง

---

ทำไมการตรวจ DRE จึงสำคัญ?

การตรวจนี้มีประโยชน์อย่างมากในการคัดกรอง 3 โรคหลักของต่อมลูกหมาก:

1. เพื่อคัดกรองโรคต่อมลูกหมากโต (BPH): แพทย์สามารถประเมิน "ขนาด" ของต่อมลูกหมากได้ว่าโตขึ้นกว่าปกติหรือไม่ ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของอาการปัสสาวะติดขัดในชายสูงอายุ

2. เพื่อคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมาก (Prostate Cancer): นี่คือวัตถุประสงค์ที่สำคัญที่สุด ต่อมลูกหมากที่ปกติควรมีพื้นผิวที่เรียบและมีความยืดหยุ่นคล้ายยางลบ แต่หากแพทย์คลำพบ "ก้อนแข็ง" (Nodule) หรือ "พื้นผิวที่ขรุขระไม่เรียบ" จะเป็นสัญญาณที่น่าสงสัยว่าอาจมีเซลล์มะเร็งซ่อนอยู่

3. เพื่อตรวจหาต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis): หากต่อมลูกหมากมีการอักเสบติดเชื้อเฉียบพลัน เมื่อคลำจะรู้สึก "เจ็บมาก" และต่อมอาจมีลักษณะบวมนิ่มกว่าปกติ

---

ใครบ้างที่ควรตรวจ DRE?

• ผู้ชายที่มีอาการผิดปกติเกี่ยวกับการปัสสาวะ: เช่น ปัสสาวะบ่อย, ไม่พุ่ง, ติดขัด, หรือปวดหน่วงท้องน้อย เพื่อประเมิน BPH หรือ Prostatitis

• ผู้ชายอายุ 50 ปีขึ้นไป (หรือ 45 ปี ในกลุ่มเสี่ยงสูง): เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของการตรวจคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมากประจำปี โดยมักทำควบคู่ไปกับการตรวจเลือด PSA (Prostate-Specific Antigen)

---

ขั้นตอนการตรวจเป็นอย่างไร? (เจ็บหรือไม่)

นี่คือขั้นตอนที่เกิดขึ้นจริงในห้องตรวจ เพื่อให้คุณคลายความกังวล:

1. การเตรียมตัว: ไม่ต้องเตรียมตัวพิเศษ ไม่ต้องงดน้ำงดอาหาร

2. การจัดท่า: แพทย์จะให้คุณอยู่ในท่าที่เหมาะสมที่สุด ซึ่งโดยทั่วไปมี 2 ท่า คือ

   • นอนตะแคง: งอเข่าเข้าหาหน้าอก (ท่าที่นิยมที่สุด)

   • ยืน: โน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย แล้วใช้ข้อศอกวางบนเตียงตรวจ

3. การตรวจ:

   • แพทย์จะสวมถุงมือและใช้สารหล่อลื่น (Lubricating gel) ทาที่นิ้วชี้

   • แพทย์จะค่อยๆ สอดนิ้วชี้เข้าไปในทวารหนักของคุณ

   • แพทย์จะคลำและหมุนนิ้วไปรอบๆ เพื่อประเมินพื้นผิวของต่อมลูกหมาก

   • ขั้นตอนนี้ใช้เวลาสั้นมาก โดยทั่วไปไม่เกิน 30 วินาที - 1 นาที

คำถามที่พบบ่อย: เจ็บหรือไม่? คำตอบคือ โดยทั่วไปไม่เจ็บครับ คุณอาจรู้สึก "ไม่สบายตัว", "รู้สึกตึงๆ", "รู้สึกปวดหน่วงเหมือนอยากปัสสาวะ" หรือ "รู้สึกเหมือนอยากถ่ายอุจจาระ" ซึ่งเป็นความรู้สึกปกติ แต่จะไม่รู้สึกเจ็บปวด หากคุณรู้สึกเจ็บมากในระหว่างตรวจ ให้รีบแจ้งแพทย์ทันที เพราะนั่นอาจเป็นสัญญาณของการอักเสบ (Prostatitis)

---

การแปลผลเบื้องต้น

• ปกติ: ต่อมลูกหมากมีขนาดปกติ, ผิวเรียบ, ยืดหยุ่น (คล้ายสัมผัสฐานนิ้วโป้ง)

• สงสัย BPH: ต่อมลูกหมากมีขนาดใหญ่ขึ้น แต่ยังคงผิวเรียบและยืดหยุ่น

• สงสัยมะเร็ง: คลำพบก้อนแข็ง หรือพื้นผิวขรุขระไม่เรียบ (การคลำพบก้อนแข็ง ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป แต่จำเป็นต้องตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติม เช่น การเจาะชิ้นเนื้อ)

สรุป: การตรวจ DRE เป็นการตรวจที่รวดเร็ว, ปลอดภัย, และให้ข้อมูลที่สำคัญซึ่งการตรวจเลือด PSA อาจให้ไม่ได้ (เช่น การคลำเจอก้อนแข็งในผู้ป่วยที่ค่า PSA ปกติ) อย่าปล่อยให้ความอายมาขัดขวางการดูแลสุขภาพที่สำคัญนี้ครับ

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว