บทความ: โรคต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis)

โรคต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis): ปวดหน่วง ฉี่แสบ สัญญาณที่ผู้ชายทุกวัยควรรู้

เมื่อพูดถึง "โรคต่อมลูกหมาก" คนส่วนใหญ่มักจะนึกถึง "โรคต่อมลูกหมากโต (BPH)" ที่เกิดขึ้นในชายสูงอายุ แต่ความจริงแล้ว ยังมีอีกหนึ่งโรคที่พบบ่อยไม่แพ้กันและสามารถเกิดขึ้นได้ในผู้ชายทุกวัย แม้แต่วัยหนุ่ม นั่นคือ "โรคต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis)"

ภาวะนี้คือการอักเสบของต่อมลูกหมาก ซึ่งมักทำให้เกิดอาการเจ็บปวดบริเวณท้องน้อย อุ้งเชิงกราน และมีปัญหาในการปัสสาวะที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก การทำความเข้าใจโรคนี้จึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้ได้รับการวินิจฉัยและการรักษาที่ถูกต้อง

---

ต่อมลูกหมากอักเสบ แตกต่างจาก ต่อมลูกหมากโต อย่างไร?

นี่คือความสับสนที่พบบ่อยที่สุด:

• ต่อมลูกหมากโต (BPH): เป็นปัญหาเรื่อง "ขนาด" (Size) ต่อมลูกหมากโตขึ้นตามวัยจนไปบีบท่อปัสสาวะ

• ต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis): เป็นปัญหาเรื่อง "การอักเสบ" (Inflammation) ซึ่งอาจเกิดจากการติดเชื้อหรือไม่ก็ได้ และทำให้เกิดอาการ "เจ็บปวด" เป็นหลัก

---

ประเภทของต่อมลูกหมากอักเสบ

ภาวะนี้มีความซับซ้อน โดยแบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลัก:

1. ต่อมลูกหมากอักเสบเฉียบพลันจากแบคทีเรีย (Acute Bacterial Prostatitis):

อาการที่ต้องสังเกต (สัญญาณอันตราย):

• ไข้สูง หนาวสั่น (สำคัญมาก)

• ปัสสาวะแสบขัดอย่างรุนแรง, ปัสสาวะลำบาก

• ปวดหน่วงท้องน้อย, ฝีเย็บ, หรืออัณฑะอย่างมาก

• ปวดเมื่อยตามตัว

สาเหตุ: เกิดจากเชื้อแบคทีเรียลุกลาม (เช่น จาก UTI หรือ STIs)

การวินิจฉัย: การซักประวัติ, การตรวจปัสสาวะ (พบเชื้อชัดเจน), การตรวจเลือด (เม็ดเลือดขาวสูง), (หมายเหตุ: แพทย์อาจ หลีกเลี่ยง การตรวจ DRE ที่รุนแรงในระยะนี้)

การรักษา:

• เน้นย้ำว่าเป็นภาวะเร่งด่วนที่ต้องรีบรักษา

• การให้ยาปฏิชีชีวนะ (อาจต้องนอนโรงพยาบาลเพื่อให้ยาทางหลอดเลือด)

• การรักษาตามอาการ (ยาลดไข้, ยาแก้ปวด)

• ระยะเวลาการรักษา (ต้องกินยาต่อเนื่อง 2-4 สัปดาห์)

2. ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังจากแบคทีเรีย (Chronic Bacterial Prostatitis):

• ภาวะที่วินิจฉัยยากและน่ารำคาญ,เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียที่รักษาไม่หายขาด หรือกลับมาเป็นซ้ำๆ เป็นอาการปวดเรื้อรัง (นานกว่า 3 เดือน)

• ความแตกต่างที่สำคัญ (ต้องอธิบาย!):

  • Chronic Bacterial Prostatitis (CBP): ชนิดเรื้อรังที่ "ตรวจพบเชื้อ" (รักษายากเพราะยาเข้าถึงยาก)

  • Chronic Pelvic Pain Syndrome (CP/CPPS): ชนิดเรื้อรังที่ "ตรวจไม่พบเชื้อ" (พบบ่อยที่สุด)

• อาการเด่น:

  • ปวดเป็นหลัก: ปวดหน่วงๆ ที่ฝีเย็บ, อัณฑะ, ปลายอวัยวะเพศ, ท้องน้อย, หลังส่วนล่าง

  • ปวดเวลาหลั่งอสุจิ

  • อาจมีอาการปัสสาวะแสบขัดหรือบ่อยเป็นครั้งคราว (แต่ไม่มีไข้)

• การวินิจฉัยที่ซับซ้อน: การตรวจปัสสาวะ (มักจะปกติ), การตรวจ DRE (อาจจะเจ็บเล็กน้อย), การตรวจแบบ Stamey-Meares 4-Glass Test (ถ้าจำเป็น)

• แนวทางการรักษา (สำคัญที่สุด): อธิบายว่าเป็นการ "จัดการอาการ" แบบผสมผสาน (Multimodal)

  • ยาปฏิชีวนะ (ใช้ในกลุ่ม CBP หรือลองใช้ในกลุ่ม CPPS ในช่วงแรก)

  • ยาคลายกล้ามเนื้อ (Alpha-blockers)

  • ยาต้านการอักเสบ (NSAIDs)

  • การกายภาพบำบัดอุ้งเชิงกราน (Pelvic Floor Physical Therapy)

  • การปรับพฤติกรรม (แช่น้ำอุ่น, เลี่ยงอาหารกระตุ้น, จัดการความเครียด)

 

•  

• อาการเด่น: อาการมักไม่รุนแรงเท่าแบบเฉียบพลัน แต่อาจเป็นๆ หายๆ เช่น ปัสสาวะแสบขัด, ปวดหน่วงเล็กน้อย, ปัสสาวะบ่อย

ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง / กลุ่มอาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง (CP/CPPS):

• เป็นประเภทที่พบบ่อยที่สุด แต่หาสาเหตุได้ยากที่สุด เพราะมักจะตรวจไม่พบเชื้อแบคทีเรีย

• อาการเด่น: อาการปวดเรื้อรังนานกว่า 3 เดือน บริเวณฝีเย็บ (ระหว่างอัณฑะกับทวารหนัก), อัณฑะ, ท้องน้อย หรือหลังส่วนล่าง และอาจมีอาการปวดเมื่อหลั่งอสุจิ

ต่อมลูกหมากอักเสบแบบไม่มีอาการ (Asymptomatic):

• ผู้ป่วยไม่มีอาการใดๆ แต่แพทย์ตรวจพบการอักเสบโดยบังเอิญ (เช่น จากการตรวจเลือด PSA หรือการเจาะชิ้นเนื้อ) ซึ่งกลุ่มนี้มักไม่จำเป็นต้องรักษา

---

อาการหลักที่ต้องสังเกต

อาการของ Prostatitis อาจแตกต่างกันไปในแต่ละคน แต่โดยทั่วไปมักมีอาการเหล่านี้:

• อาการปวด: ปวดหน่วงบริเวณท้องน้อย, อัณฑะ, องคชาต, หรือ บริเวณฝีเย็บ

• ปัญหาการปัสสาวะ: ปัสสาวะแสบขัด (เหมือน UTI), ปัสสาวะบ่อย, กลั้นปัสสาวะไม่อยู่, ปัสสาวะไม่พุ่ง

• อาการทางเพศ: อาจรู้สึกเจ็บปวดขณะหรือหลังจากหลั่งอสุจิ

• อาการทั่วไป: หากเป็นชนิดเฉียบพลัน จะมีไข้สูง หนาวสั่น และปวดเมื่อยตามตัว

---

การวินิจฉัยและการรักษา

การวินิจฉัย

1. การซักประวัติและตรวจร่างกาย: แพทย์จะซักถามอาการอย่างละเอียด และอาจต้อง ตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก (DRE) ซึ่งหากมีการอักเสบ ผู้ป่วยจะรู้สึกเจ็บมากเมื่อคลำ

2. การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis & Urine Culture): เป็นการตรวจที่สำคัญที่สุด เพื่อหาเม็ดเลือดขาว (การอักเสบ) และเพาะเชื้อเพื่อหาแบคทีเรีย

3. การตรวจเลือด: อาจตรวจค่า PSA ซึ่งมักจะสูงขึ้นได้เมื่อมีการอักเสบ

แนวทางการรักษา

การรักษาจะแตกต่างกันไปตามชนิดของโรค:

• ต่อมลูกหมากอักเสบชนิดเฉียบพลัน (Acute): จำเป็นต้องได้รับ ยาปฏิชีวนะ ทันที อาจในรูปแบบยาฉีดหากอาการรุนแรง แล้วตามด้วยยากินต่ออีก 2-4 สัปดาห์

• ต่อมลูกหมากอักเสบชนิดเรื้อรังจากแบคทีเรีย (Chronic Bacterial): นี่คือจุดที่แตกต่างจาก UTI ทั่วไป การรักษาต้องใช้ ยาปฏิชีวนะในระยะเวลาที่นานมาก (อย่างน้อย 4-6 สัปดาห์ หรือนานกว่านั้น) เนื่องจากยาซึมเข้าเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากได้ยาก

• ชนิดเรื้อรังแบบไม่พบเชื้อ (CP/CPPS): เป็นการรักษาที่ซับซ้อนและต้องใช้หลายวิธีร่วมกันเพื่อ "จัดการอาการ" เนื่องจากไม่มียารักษาให้หายขาดโดยตรง:

  • ยาคลายกล้ามเนื้อ (Alpha-blockers): เพื่อช่วยให้ปัสสาวะคล่องขึ้น

  • ยาต้านการอักเสบ (NSAIDs): เช่น Ibuprofen เพื่อลดอาการปวด

  • การปรับพฤติกรรม: หลีกเลี่ยงอาหารหรือเครื่องดื่มที่กระตุ้นอาการ, การแช่น้ำอุ่น (Sitz bath)

สรุป: โรคต่อมลูกหมากอักเสบเป็นภาวะที่ซับซ้อนกว่าต่อมลูกหมากโต และพบได้แม้ในคนอายุน้อย หากคุณมีอาการปวดแสบเวลาปัสสาวะร่วมกับอาการปวดหน่วงบริเวณอุ้งเชิงกราน ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง ไม่ควรซื้อยาทานเอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งยาปฏิชีวนะ เพราะอาจทำให้การรักษายากขึ้นและกลายเป็นภาวะเรื้อรังได้

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว