ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง (Chronic Prostatitis): เมื่ออาการปวดไม่หายขาด

ในขณะที่ภาวะต่อมลูกหมากอักเสบ "เฉียบพลัน" มาพร้อมกับไข้สูงและอาการที่รุนแรง ภาวะ "ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง" กลับเป็นเหมือนเงาที่คอยรบกวนผู้ชายอย่างต่อเนื่อง มันคือภาวะที่สร้างความสับสน วิตกกังวล และส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตอย่างมาก เนื่องจากอาการปวดที่มักเป็นๆ หายๆ และการรักษาที่ซับซ้อนกว่าที่คิด

นี่คือภาวะที่พบบ่อยที่สุดในกลุ่มโรคต่อมลูกหมากอักเสบ และมักเกิดขึ้นในผู้ชายวัยกลางคน การทำความเข้าใจธรรมชาติของโรคนี้คือขั้นตอนแรกที่สำคัญที่สุดในการจัดการกับอาการในระยะยาว

---

ความท้าทายของ "ภาวะเรื้อรัง": ทำไมถึงรักษายาก?

ความสับสนส่วนใหญ่เกิดขึ้นเพราะคำว่า "อักเสบ" ทำให้คนไข้คิดว่าต้องเกิดจาก "การติดเชื้อ" เสมอไป แต่ในความเป็นจริง ภาวะเรื้อรังแบ่งออกเป็น 2 ชนิดที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง:

1. ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังจากแบคทีเรีย (Chronic Bacterial Prostatitis - CBP):

   • สาเหตุ: เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียจริง แต่เป็นเชื้อที่กำจัดได้ยาก

   • ทำไมรักษายาก: ยาปฏิชีวนะซึมเข้าไปในเนื้อเยื่อต่อมลูกหมากได้ไม่ดี ทำให้การรักษาแบบเฉียบพลัน (กินยาระยะสั้น) ไม่สามารถกำจัดเชื้อได้หมด เชื้อจึงหลบซ่อนอยู่และก่อให้เกิดอาการเป็นๆ หายๆ

   • อาการ: มักมีอาการปัสสาวะแสบขัด, ปัสสาวะบ่อย, และอาจมีไข้ต่ำๆ เป็นพักๆ

2. กลุ่มอาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง (Chronic Pelvic Pain Syndrome - CP/CPPS):

   • นี่คือประเภทที่พบบ่อยที่สุด (มากกว่า 90% ของผู้ป่วยเรื้อรัง)

   • สาเหตุ: ตรวจไม่พบเชื้อแบคทีเรียที่ชัดเจน สันนิษฐานว่าอาจเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน เช่น การอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากเชื้อ, การเกร็งตัวผิดปกติของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน, หรือความไวต่อความเจ็บปวดของระบบประสาทที่ถูกกระตุ้น

   • อาการ: เน้นที่อาการ "ปวด" เป็นหลัก

---

อาการเด่นของต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง (CP/CPPS)

อาการของภาวะเรื้อรังจะ ไม่มีไข้สูงหนาวสั่น เหมือนชนิดเฉียบพลัน แต่จะเป็นอาการที่น่ารำคาญและคงอยู่นานกว่า 3 เดือน:

• อาการปวด (เป็นอาการหลัก):

  • ปวดหน่วงหรือไม่สบายบริเวณ "ฝีเย็บ" (พื้นที่ระหว่างอัณฑะกับทวารหนัก)

  • ปวดที่อัณฑะ, ปลายองคชาต, หรือท้องน้อยส่วนล่าง

  • ปวดหลังส่วนล่าง

  • ปวดขณะหรือหลังจากหลั่งอสุจิ (เป็นอาการที่จำเพาะมาก)

• ปัญหาการปัสสาวะ:

  • ปัสสาวะบ่อย, กลั้นปัสสาวะไม่อยู่

  • รู้สึกปัสสาวะไม่สุด

  • อาจมีอาการแสบขัดเล็กน้อยเป็นครั้งคราว

• อาการทางเพศ:

  • ปัญหาการแข็งตัวของอวัยวะเพศ (อาจเกิดจากความเจ็บปวดหรือความวิตกกังวล)

---

การวินิจฉัย: หาเท่าไหร่ก็ไม่เจอเชื้อ?

นี่คือความท้าทายของแพทย์และผู้ป่วย เมื่อตรวจปัสสาวะทั่วไป (Urinalysis) มักจะให้ผล "ปกติ"

1. การซักประวัติและตรวจร่างกาย: แพทย์จะเน้นที่ลักษณะอาการปวดและประวัติที่เป็นๆ หายๆ

2. การตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก (DRE): เมื่อคลำอาจรู้สึกเจ็บเล็กน้อย แต่ต่อมลูกหมากมักจะไม่บวมโตเหมือนชนิดเฉียบพลัน

3. การตรวจปัสสาวะ (แบบพิเศษ): อาจมีการตรวจปัสสาวะก่อนและหลังการนวดต่อมลูกหมาก (Meares-Stamey 4-Glass Test หรือ 2-Glass Test) เพื่อพยายามหาหลักฐานการอักเสบหรือเชื้อแบคทีเรียที่ซ่อนอยู่

ในผู้ป่วยกลุ่ม CP/CPPS ส่วนใหญ่ การวินิจฉัยมักเป็นการ "วินิจฉัยจากการคัดออก" (Diagnosis of exclusion) คือเมื่อตรวจไม่พบสาเหตุอื่นที่ชัดเจน เช่น UTI หรือ BPH

---

แนวทางการรักษา: การจัดการแบบผสมผสาน

เนื่องจากสาเหตุไม่ชัดเจน การรักษา CP/CPPS จึงไม่ใช่แค่การ "ฆ่าเชื้อ" แต่เป็นการ "จัดการอาการ" แบบองค์รวม

• การรักษาภาวะติดเชื้อเรื้อรัง (CBP):

  • ยาปฏิชีวนะระยะยาว: นี่คือการรักษาหลัก ต้องรับประทานยาปฏิชีวนะชนิดที่ซึมเข้าต่อมลูกหมากได้ดี เป็นเวลาอย่างน้อย 4-6 สัปดาห์ หรือนานกว่านั้น ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด

• การจัดการอาการปวดเรื้อรัง (CP/CPPS):

  • ยาคลายกล้ามเนื้อ (Alpha-blockers): เช่น Tamsulosin เพื่อคลายกล้ามเนื้อบริเวณคอกระเพาะปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะคล่องขึ้นและลดการระคายเคือง

  • ยาต้านการอักเสบ (NSAIDs): เช่น Ibuprofen, Naproxen เพื่อลดอาการปวดและการอักเสบ

  • กายภาพบำบัดอุ้งเชิงกราน (Pelvic Floor Physical Therapy): สำคัญมาก ช่วยคลายการเกร็งตัวของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานซึ่งเป็นต้นเหตุของความปวด

  • การปรับพฤติกรรม:

    • การแช่น้ำอุ่น (Sitz Baths): ช่วยคลายกล้ามเนื้อและบรรเทาอาการปวดได้ดีมาก

    • หลีกเลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มกระตุ้น: เช่น อาหารเผ็ดจัด, กาแฟ, แอลกอฮอล์

    • จัดการความเครียด: ความเครียดทำให้กล้ามเนื้อเกร็งตัวและอาการแย่ลง

สรุป: ภาวะต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังเป็นภาวะที่ "ไม่เป็นอันตรายถึงชีวิต" แต่ "บั่นทอนคุณภาพชีวิต" อย่างสูง ต้องอาศัยความอดทนและความร่วมมือระหว่างแพทย์กับผู้ป่วย การรักษามุ่งเน้นไปที่การควบคุมอาการให้ได้มากที่สุด ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะทานเอง เพราะส่วนใหญ่ของภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว