ภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน (AKI) หรือไตวายเฉียบพลัน: อาการ สาเหตุ และการรักษา
ภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน หรือ Acute Kidney Injury (AKI) คือการที่การทำงานของไตลดลงอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน ทำให้ร่างกายควบคุมน้ำ เกลือแร่ กรดด่าง และการขับของเสียได้ผิดปกติ ภาวะนี้อาจเกิดในผู้ที่ไตเคยปกติหรือเกิดซ้อนในผู้ที่มีโรคไตเรื้อรังอยู่เดิม
ผู้ป่วยบางรายฟื้นกลับมาใกล้เคียงเดิมเมื่อพบและรักษาสาเหตุได้เร็ว แต่บางรายอาจฟื้นเพียงบางส่วน กลายเป็นโรคไตเรื้อรัง ต้องฟอกไต หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง ดังนั้นจึงไม่ควรรอดูอาการเองเมื่อปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจนหรือมีอาการเตือน
1. เมื่อไรจึงควรสงสัยภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน
ควรสงสัย AKI เมื่อการทำงานของไตหรือปริมาณปัสสาวะเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน โดยเฉพาะเมื่อเกิดหลังการเจ็บป่วย การสูญเสียน้ำ การใช้ยา หรือภาวะที่เสี่ยงต่อการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ
1. ผลเลือดเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว
- ครีอะตินีนสูงขึ้นจากค่าพื้นฐานภายใน 48 ชั่วโมงถึง 7 วัน
- ค่า eGFR ลดลงรวดเร็วเมื่อเทียบกับผลเดิม แม้ผู้ป่วยยังไม่มีอาการ
- ตรวจพบโพแทสเซียม กรดด่าง หรือเกลือแร่ผิดปกติร่วมกับค่าไตที่เปลี่ยนแปลง
2. ปัสสาวะเปลี่ยนแปลง
- ปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับปกติของตนเอง หรือไม่มีปัสสาวะหลายชั่วโมง
- ปัสสาวะลดลงร่วมกับบวม น้ำหนักเพิ่ม หอบเหนื่อย หรือความดันเปลี่ยนแปลง
- ปัสสาวะไม่ออก ปวดท้องน้อย หรือปวดสีข้าง ซึ่งอาจสัมพันธ์กับการอุดกั้น
3. เกิดหลังเหตุการณ์หรือภาวะเสี่ยง
- อาเจียน ท้องเสีย ไข้สูง เสียเหงื่อมาก ดื่มได้น้อย หรือเสียเลือด
- การติดเชื้อรุนแรง ความดันต่ำ หัวใจล้มเหลว หรือการผ่าตัดใหญ่
- ใช้ NSAIDs ยาชุด สมุนไพรหรืออาหารเสริมที่ไม่ทราบส่วนประกอบ โดยเฉพาะเมื่อมีภาวะขาดน้ำ
- มีนิ่ว ต่อมลูกหมากโต ปัสสาวะขัด หรือโรคที่เสี่ยงต่อการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ
- ได้รับสารทึบรังสีหรือยาบางชนิดในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง โดยต้องประเมินร่วมกับสาเหตุอื่น ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากยาหรือสารทึบรังสีโดยอัตโนมัติ
ข้อควรรู้: AKI บางรายยังมีปัสสาวะออกใกล้เคียงปกติและไม่มีอาการชัดเจน จึงควรตรวจผลเลือดเมื่อมีภาวะเสี่ยง และเปรียบเทียบครีอะตินีนกับผลเดิมเสมอ การสงสัย AKI เป็นจุดเริ่มต้นของการประเมิน ไม่ใช่การวินิจฉัยด้วยตนเอง
อาการที่ควรรีบไปโรงพยาบาล
- ปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับปกติ หรือแทบไม่มีปัสสาวะ
- หอบเหนื่อย นอนราบไม่ได้ เจ็บหรือแน่นหน้าอก ปากเขียว หรือมีเสมหะเป็นฟอง
- อาเจียนหรือท้องเสียมาก ดื่มไม่ได้ หน้ามืด เป็นลม หรือซึมลง
- มีไข้สูง หนาวสั่น หายใจเร็ว ความดันต่ำ หรือสับสน ซึ่งอาจสัมพันธ์กับการติดเชื้อรุนแรง
- บวมเพิ่มขึ้นรวดเร็ว น้ำหนักเพิ่มเร็วร่วมกับเหนื่อย หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรงผิดปกติ
- ปวดท้องน้อย ปวดสีข้าง หรือปัสสาวะไม่ออก โดยเฉพาะผู้ที่มีนิ่ว ต่อมลูกหมากโต หรือมีไตทำงานเพียงข้างเดียว
หากมีอาการหอบเหนื่อยรุนแรง เจ็บหน้าอก หมดสติ หรือสับสน ควรโทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที
แพทย์วินิจฉัยภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลันอย่างไร
AKI ไม่ได้วินิจฉัยจากค่า eGFR ต่ำเพียงครั้งเดียว แพทย์ต้องเปรียบเทียบครีอะตินีนกับค่าพื้นฐาน ประเมินช่วงเวลาที่ค่าเปลี่ยนแปลง และติดตามปริมาณปัสสาวะ โดยเข้าเกณฑ์อย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้
- ครีอะตินีนในเลือดเพิ่มขึ้นตั้งแต่ 0.3 mg/dL ภายใน 48 ชั่วโมง หรือ
- ครีอะตินีนเพิ่มขึ้นเป็นอย่างน้อย 1.5 เท่าของค่าพื้นฐาน ซึ่งทราบหรือคาดว่าเกิดขึ้นภายใน 7 วันที่ผ่านมา หรือ
- ปริมาณปัสสาวะน้อยกว่า 0.5 mL ต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อชั่วโมง ติดต่อกันอย่างน้อย 6 ชั่วโมง
ตัวอย่างเช่น หากครีอะตินีนเดิม 1.0 mg/dL เพิ่มเป็น 1.3 mg/dL ภายใน 48 ชั่วโมง ก็อาจเข้าเกณฑ์ AKI แม้ตัวเลข 1.3 จะไม่สูงมากในสายตาของผู้ป่วย การดูผลเดิมและเวลาที่เปลี่ยนแปลงจึงสำคัญกว่าการดูตัวเลขครั้งเดียว
หากไม่มีผลเลือดเดิม แพทย์จะใช้ประวัติ อาการ การตรวจร่างกาย ผลปัสสาวะ ภาพถ่ายทางรังสี และการติดตามผลเลือดซ้ำ เพื่อแยก AKI ออกจากโรคไตเรื้อรังหรือภาวะที่มีทั้งสองอย่างร่วมกัน
อ่านเพิ่มเติม: เกณฑ์อย่างน้อย 3 เดือนในการวินิจฉัยโรคไตเรื้อรัง
อาการและสิ่งที่ผู้ป่วยสังเกตได้
AKI บางรายไม่มีอาการและตรวจพบจากผลเลือด ขณะที่บางรายมีอาการจากสาเหตุเดิม ภาวะขาดน้ำ น้ำเกิน ของเสียคั่ง หรือเกลือแร่ผิดปกติ อาการที่อาจพบ ได้แก่
- ปัสสาวะลดลงอย่างชัดเจนหรือไม่มีปัสสาวะ แต่ผู้ป่วยบางรายยังมีปัสสาวะปริมาณใกล้เคียงปกติได้
- กระหายน้ำ ปากแห้ง หน้ามืด ชีพจรเร็ว หรืออ่อนเพลีย เมื่อมีภาวะขาดน้ำ
- หนังตา เท้า หรือขาบวม น้ำหนักเพิ่มเร็ว ความดันสูง หรือหอบเหนื่อย เมื่อมีน้ำคั่ง
- คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร คัน ซึม หรือสับสนในรายที่รุนแรง
- กล้ามเนื้ออ่อนแรง ใจสั่น หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะเมื่อโพแทสเซียมผิดปกติ
- ไข้ หนาวสั่น ปวดสีข้าง ปวดท้องน้อย หรือปัสสาวะแสบขัดตามสาเหตุที่เกี่ยวข้อง
จำนวนครั้งที่ปัสสาวะและสีปัสสาวะเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยัน AKI ได้ ปัสสาวะสีเข้มอาจเกิดจากการขาดน้ำ เลือด ยา อาหาร หรือโรคอื่น จำเป็นต้องประเมินร่วมกับปริมาณปัสสาวะ ผลเลือดและผลตรวจปัสสาวะ
สาเหตุของ AKI แบ่งเป็น 3 กลุ่มหลัก
1. เลือดไปเลี้ยงไตลดลง (Pre-renal)
เกิดเมื่อเลือดหรือแรงดันเลือดที่ไปเลี้ยงไตไม่เพียงพอ หากแก้ไขได้เร็ว การทำงานของไตอาจฟื้นได้ แต่หากเป็นอยู่นานอาจทำให้เนื้อไตบาดเจ็บตามมา สาเหตุที่พบได้ ได้แก่
- อาเจียน ท้องเสีย ไข้สูง เสียเหงื่อมาก หรือดื่มได้น้อยจนขาดน้ำ
- เสียเลือด ความดันต่ำ หรือภาวะช็อก
- การติดเชื้อรุนแรงหรือภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด
- หัวใจล้มเหลว ตับแข็งรุนแรง หรือภาวะที่ทำให้ปริมาตรเลือดไหลเวียนที่มีประสิทธิภาพลดลง
- ยาบางชนิดที่มีผลต่อการไหลเวียนเลือดในไต โดยเฉพาะเมื่อมีภาวะขาดน้ำร่วมด้วย
2. เนื้อไตบาดเจ็บโดยตรง (Intrinsic renal)
ความเสียหายอาจเกิดที่ท่อไต เนื้อเยื่อระหว่างท่อไต หน่วยกรองไต หรือหลอดเลือดในไต ตัวอย่างสาเหตุ ได้แก่
- Acute tubular injury: จากภาวะขาดเลือดยืดเยื้อ การติดเชื้อรุนแรง หรือสารที่มีพิษต่อท่อไต
- Acute interstitial nephritis: การอักเสบของเนื้อเยื่อไตที่อาจสัมพันธ์กับยาหรือการติดเชื้อบางชนิด
- Glomerulonephritis: การอักเสบของหน่วยกรองไต อาจพบเลือดและโปรตีนในปัสสาวะ ความดันสูง หรือบวมร่วมด้วย
- โรคภูมิคุ้มกัน โรคหลอดเลือด หรือการติดเชื้อบางชนิด เช่น เลปโตสไปโรซิส
- ยา สมุนไพร อาหารเสริม หรือสารพิษบางชนิด โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ไม่ทราบส่วนประกอบหรือไม่ได้มาตรฐาน
3. การอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ (Post-renal)
เกิดเมื่อปัสสาวะไหลออกจากไตไม่ได้ การอุดกั้นมักทำให้การทำงานของไตลดลงชัดเมื่อเกิดทั้งสองข้าง หรือเกิดในผู้ที่มีไตทำงานเพียงข้างเดียว สาเหตุ ได้แก่
- นิ่วในไตหรือท่อไต
- ต่อมลูกหมากโตหรือโรคของกระเพาะปัสสาวะ
- ก้อน เนื้องอก ลิ่มเลือด หรือพังผืดที่กดหรืออุดทางเดินปัสสาวะ
- สายสวนปัสสาวะอุดตันในผู้ที่ใส่สายสวนอยู่
อาการอาจเป็นแบบขาดน้ำ น้ำเกิน หรือไม่มีอาการชัดเจน
อาการที่อาจสัมพันธ์กับภาวะขาดน้ำ
- กระหายน้ำ ปากแห้ง รับประทานหรือดื่มได้น้อย
- หน้ามืดเมื่อลุกขึ้น ชีพจรเร็ว ความดันต่ำ
- น้ำหนักลดเร็วร่วมกับอาเจียน ท้องเสีย ไข้ หรือเสียเหงื่อมาก
- ปัสสาวะลดลงหรือสีเข้มขึ้นเมื่อเทียบกับปกติของตนเอง
อาการที่อาจสัมพันธ์กับภาวะน้ำเกิน
- น้ำหนักเพิ่มเร็ว เท้า ขา หนังตา หรือใบหน้าบวม
- ความดันสูงขึ้น หอบเหนื่อย ไอ หรือนอนราบไม่ได้
- ปัสสาวะลดลงร่วมกับอาการบวม
ข้อสำคัญ: อาการภายนอกไม่สามารถบอกภาวะสารน้ำได้แม่นยำเสมอ ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวหรือตับแข็งอาจมีอาการบวมแต่เลือดที่ไปเลี้ยงไตยังไม่เพียงพอ จึงไม่ควรใช้คำว่า “ตัวแห้ง” หรือ “ตัวบวม” เพื่อตัดสินใจดื่มหรือจำกัดน้ำด้วยตนเอง
ใครมีความเสี่ยงเกิด AKI มากขึ้น
- ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคไตเรื้อรัง หรือเคยเกิด AKI มาก่อน
- ผู้เป็นเบาหวาน หัวใจล้มเหลว โรคตับรุนแรง หรือโรคหลอดเลือด
- ผู้ที่กำลังอาเจียน ท้องเสีย มีไข้ ติดเชื้อ ดื่มได้น้อย หรือมีภาวะขาดน้ำ
- ผู้ที่ได้รับการผ่าตัดใหญ่ มีภาวะช็อก หรืออยู่ในภาวะเจ็บป่วยรุนแรง
- ผู้ที่มีนิ่ว ต่อมลูกหมากโต ปัสสาวะขัด หรือเสี่ยงต่อการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ
- ผู้ที่ใช้ยาหลายชนิด โดยเฉพาะ NSAIDs ยาขับปัสสาวะ ACE inhibitor หรือ ARB ในช่วงที่มีภาวะขาดน้ำ
- ผู้ที่ใช้ยาชุด สมุนไพร หรืออาหารเสริมที่ไม่ทราบส่วนประกอบ
NSAIDs, ACE inhibitor, ARB และยาขับปัสสาวะ
NSAIDs เช่น ibuprofen, diclofenac และ naproxen อาจลดเลือดที่ไปเลี้ยงไต โดยมีความเสี่ยงมากขึ้นในผู้สูงอายุ ผู้มี CKD หัวใจล้มเหลว หรือกำลังขาดน้ำ ความเสี่ยงยิ่งเพิ่มเมื่อใช้ร่วมกับ ACE inhibitor หรือ ARB และยาขับปัสสาวะ
อย่างไรก็ตาม ACE inhibitor, ARB และยาขับปัสสาวะเป็นยาที่มีประโยชน์และไม่ควรถูกเรียกว่าเป็นพิษต่อไตในทุกสถานการณ์ ผู้ป่วยไม่ควรหยุดยาเหล่านี้เอง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อกำหนดแผนการใช้ยาเมื่ออาเจียน ท้องเสีย มีไข้ หรือรับประทานได้น้อย
สารทึบรังสีจาก CT ทำให้ AKI หรือไม่
การได้รับสารทึบรังสีชนิดไอโอดีนอาจสัมพันธ์กับ AKI ในผู้ป่วยบางราย โดยเฉพาะผู้ที่กำลังมี AKI หรือมีการทำงานของไตลดลงมาก แต่ความเสี่ยงจากการฉีดสารทึบรังสีทางหลอดเลือดอาจต่ำกว่าที่เคยประเมินไว้ และค่าไตที่เปลี่ยนหลังตรวจอาจเกิดจากโรคหรือภาวะอื่นที่เกิดขึ้นพร้อมกัน
ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์และหน่วยรังสีว่ามีโรคไต เคยเกิด AKI มีเบาหวาน กำลังขาดน้ำ หรือใช้ยาอะไรอยู่ แพทย์จะพิจารณาความจำเป็นของการตรวจ eGFR ปัจจัยเสี่ยง วิธีลดความเสี่ยง และทางเลือกอื่น ไม่ควรปฏิเสธ CT ที่จำเป็นหรือหยุดยาเองโดยไม่ได้ปรึกษาแพทย์
เมื่อสงสัย AKI ควรทำอย่างไร
สิ่งที่ควรทำ
- ค้นหาผลครีอะตินีนและ eGFR เดิม พร้อมจดเวลาที่เริ่มปัสสาวะลดลงหรือเริ่มมีอาการ
- นำรายชื่อยา ยาที่ซื้อรับประทานเอง สมุนไพร และอาหารเสริมทั้งหมดไปให้แพทย์ตรวจสอบ
- หากท้องเสียหรืออาเจียน ผู้ที่ยังรู้สึกตัวดี ดื่มได้ และไม่มีบวมหรือหอบเหนื่อย สามารถจิบ ORS ทีละน้อยระหว่างเตรียมไปพบแพทย์ได้
- หากมีโรคไต หัวใจล้มเหลว บวม หอบเหนื่อย หรือปัสสาวะน้อยมาก ให้รีบขอคำแนะนำ ไม่ควรใช้เป้าหมายดื่มน้ำทั่วไป
- หากมีเครื่องชั่ง สามารถชั่งน้ำหนักและเปรียบเทียบกับน้ำหนักปกติ แต่ไม่ควรใช้ข้อมูลนี้แทนการประเมินของแพทย์
สิ่งที่ไม่ควรทำ
- ไม่ฝืนดื่มน้ำจำนวนมากเพื่อบังคับให้ปัสสาวะออก
- ไม่ใช้สูตรตายตัว เช่น ดื่มให้ครบ 1 ลิตรแล้วรอดูอาการหลายชั่วโมง
- ไม่ซื้อ NSAIDs ยาชุด สมุนไพร หรือยาขับปัสสาวะมารับประทานเอง
- ไม่หยุดยาประจำทั้งหมดเอง โดยเฉพาะยาหัวใจ ความดัน เบาหวาน หรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด
- ไม่งดน้ำและอาหารเอง เว้นแต่ได้รับคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์
เมื่อไปโรงพยาบาล แพทย์จะตรวจอะไรบ้าง
การประเมินมีเป้าหมายเพื่อยืนยัน AKI ประเมินความรุนแรง ค้นหาสาเหตุ และตรวจภาวะแทรกซ้อน การตรวจอาจประกอบด้วย
- เปรียบเทียบครีอะตินีนปัจจุบันกับผลเดิม และติดตามผลเลือดซ้ำ
- วัดปริมาณปัสสาวะ ความดัน ชีพจร น้ำหนัก และประเมินภาวะขาดน้ำหรือน้ำเกิน
- ตรวจโพแทสเซียม โซเดียม ไบคาร์บอเนต ยูเรีย น้ำตาล และผลเลือดอื่นตามอาการ
- ตรวจปัสสาวะทั่วไป ตะกอนปัสสาวะ และโปรตีนหรืออัลบูมินในปัสสาวะตามข้อบ่งชี้
- เพาะเชื้อ ตรวจภูมิคุ้มกัน หรือการตรวจเฉพาะโรคเมื่อสงสัยการติดเชื้อหรือโรคไตอักเสบ
- อัลตราซาวด์ไตและทางเดินปัสสาวะเมื่อไม่ทราบสาเหตุหรือสงสัยการอุดกั้น
- ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจเมื่อสงสัยโพแทสเซียมสูงหรือมีอาการใจสั่นและกล้ามเนื้ออ่อนแรง
การรักษา AKI
ไม่มีวิธีรักษาเดียวที่ใช้ได้กับ AKI ทุกคน การรักษาต้องแก้สาเหตุ ควบคุมภาวะสารน้ำและเกลือแร่ และป้องกันความเสียหายเพิ่มเติม ตัวอย่าง ได้แก่
- ให้สารน้ำชนิด crystalloid ทางหลอดเลือดเมื่อมีภาวะขาดน้ำหรือเลือดไปเลี้ยงไตไม่พอ โดยต้องติดตามการตอบสนองและระวังน้ำเกิน
- รักษาการติดเชื้อ ภาวะช็อก หัวใจล้มเหลว หรือโรคต้นเหตุ
- หยุด ปรับขนาด หรือเปลี่ยนยาที่อาจเกี่ยวข้อง โดยแพทย์เป็นผู้พิจารณา
- แก้ไขการอุดกั้นด้วยสายสวนปัสสาวะ ureteric stent หรือ nephrostomy ตามตำแหน่งและสาเหตุ
- ติดตามปริมาณปัสสาวะ น้ำหนัก ครีอะตินีน โพแทสเซียม กรดด่าง และภาวะน้ำเกิน
เมื่อใดอาจต้องฟอกไต
การตัดสินใจฟอกไตไม่ได้พิจารณาจากค่าครีอะตินีนเพียงตัวเดียว แพทย์อาจพิจารณาเมื่อมีภาวะแทรกซ้อนที่รักษาด้วยวิธีอื่นไม่ได้ เช่น
- โพแทสเซียมสูงรุนแรงหรือมีความผิดปกติของคลื่นไฟฟ้าหัวใจ
- ภาวะเลือดเป็นกรดรุนแรงที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษา
- น้ำเกินหรือน้ำท่วมปอดที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษา
- อาการจากของเสียคั่ง เช่น เยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ สมองทำงานผิดปกติ หรือภาวะแทรกซ้อนอื่น
- สารพิษหรือยาบางชนิดที่สามารถกำจัดด้วยการฟอกเลือด
การฟอกไตใน AKI อาจเป็นเพียงชั่วคราว แต่ผู้ป่วยบางรายอาจต้องฟอกไตต่อเนื่องหากไตไม่ฟื้นเพียงพอ
การฟื้นตัวและการติดตามหลัง AKI
การฟื้นตัวแตกต่างกันตามสาเหตุ ความรุนแรง โรคเดิมและความรวดเร็วของการรักษา บางรายครีอะตินีนกลับใกล้ค่าพื้นฐาน บางรายเหลือการทำงานของไตลดลง และบางรายเกิดโรคไตเรื้อรังตามมา
ผู้ป่วยบางรายมีปัสสาวะออกมากในช่วงฟื้นตัว แต่ไม่ได้เกิดกับทุกคน การทดแทนน้ำและเกลือแร่ต้องกำหนดจากปริมาณปัสสาวะ น้ำหนัก ความดันและผลเลือด ไม่ควรดื่มชดเชยตามปริมาณปัสสาวะด้วยตนเอง
หลังออกจากโรงพยาบาลควรทราบว่าต้องตรวจครีอะตินีนและเกลือแร่ซ้ำเมื่อใด ยาใดกลับมาใช้ได้หรือควรหลีกเลี่ยง และต้องพบแพทย์ก่อนนัดเมื่อมีอาการอะไร โดยทั่วไปควรประเมินการฟื้นตัวและตรวจหาโรคไตเรื้อรังภายใน 3 เดือนหลัง AKI และอาจต้องตรวจเร็วกว่านั้นในรายที่รุนแรง ค่าไตยังไม่กลับสู่เดิม หรือมียาที่ต้องติดตาม
คำถามที่พบบ่อย
ท้องเสียและปัสสาวะลดลง ควรดื่ม ORS หรือไม่
ผู้ที่ยังรู้สึกตัวดี ดื่มได้ ไม่มีบวม หอบเหนื่อย หรือข้อจำกัดน้ำ สามารถจิบ ORS ทีละน้อยเพื่อชดเชยการสูญเสียน้ำระหว่างเตรียมไปพบแพทย์ได้ แต่หากปัสสาวะลดลงชัดเจน หน้ามืดมาก อาเจียนจนดื่มไม่ได้ ซึม หรือมีโรคไตและหัวใจเดิม ไม่ควรใช้สูตรดื่มปริมาณตายตัวหรือรอดูอาการหลายชั่วโมง
ผู้ที่ใช้ ACE inhibitor, ARB หรือยาขับปัสสาวะต้องหยุดยาเมื่อท้องเสียหรือไม่
ไม่ควรหยุดยาเอง ผู้ป่วยควรขอแผนปฏิบัติเมื่อเจ็บป่วยจากแพทย์ เพราะการหยุดหรือใช้ยาต่อขึ้นอยู่กับความดัน ภาวะขาดน้ำ หัวใจล้มเหลว ค่าไต โพแทสเซียม และข้อบ่งใช้ของยาแต่ละชนิด
AKI รักษาหายเป็นปกติได้หรือไม่
ผู้ป่วยบางรายฟื้นกลับใกล้เคียงค่าพื้นฐานเมื่อพบและรักษาสาเหตุได้เร็ว แต่ไม่สามารถรับรองว่าจะหายเป็นปกติทุกราย บางรายฟื้นเพียงบางส่วน เกิด CKD หรือต้องฟอกไต จึงต้องตรวจติดตามหลังอาการดีขึ้น
ปัสสาวะยังออกปกติ แปลว่าไม่มี AKI ใช่หรือไม่
ไม่ใช่ ผู้ป่วย AKI บางรายยังมีปัสสาวะออกได้ การวินิจฉัยต้องดูการเปลี่ยนแปลงของครีอะตินีน ปริมาณปัสสาวะเมื่อเทียบกับน้ำหนัก และบริบททางคลินิกร่วมกัน
สรุปสิ่งสำคัญ
- AKI คือการทำงานของไตลดลงอย่างรวดเร็ว และอาจเกิดได้แม้ยังมีปัสสาวะ
- ต้องเปรียบเทียบครีอะตินีนกับผลเดิมและประเมินปริมาณปัสสาวะ
- สาเหตุสำคัญคือเลือดไปเลี้ยงไตลดลง เนื้อไตบาดเจ็บ และการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ
- ไม่ควรฝืนดื่มน้ำ ซื้อ NSAIDs หรือหยุดยาประจำทั้งหมดด้วยตนเอง
- หากปัสสาวะลดลง หอบเหนื่อย ซึม หน้ามืดมาก หรือมีอาการติดเชื้อรุนแรง ควรรีบไปโรงพยาบาล
- แม้ไตฟื้นแล้ว ยังต้องติดตามเพื่อประเมิน CKD และลดความเสี่ยงเกิด AKI ซ้ำ