วิตามินดี Vitamin D (Cholecalciferol)

วิตามินดีเป็นวิตามินที่ละลายในไขมันมีอยู่ด้วยกันสองฟอมร์คือ ergocalciferol พบในยีสต์ และ cholecalciferol พบในน้ำมันตับปลา ไข่แดง และสังเคราะห์ที่ผิวหนัง ส่วนในน้ำนมพบทั้งสองฟอมร์

เราได้วิตามินส่วนหนึ่งจากอาหาร อีกส่วนหนึ่งจากการสังเคราะห์ที่ผิวหนัง หน้าที่ของวิตามินดีคือทำหน้าที่ร่วมกับแคลเซี่ยมในการสร้างกระดูกและฟัน และช่วยเร่งการดูดซึมแคลเซี่ยมในลำไส้

อาการของคนที่ขาดวิตามินดี คือกระดูกและฟันอ่อนแรง หักง่าย นอนไม่หลับในเด็กหากขาดวิตามินดี เรียก rickets ส่วนในผู้ใหญ่เรียก osteomalacia

วิตามินดีที่เราได้รับไม่ว่าจากอาหารหรือจากการสังเคราะห์ที่ผิวหนังร่างกายยังไม่สามารถนำไปใช้ได้ จะต้องมีการเปลี่ยนแปลงโดยมีอวัยวะที่เปลี่ยนคือ

  • ที่ตับเมื่อเปลี่ยนแล้วจะได้วิตามินดีที่เรียกว่า calcidiol
  • ที่ไตเมื่อวิตามินเปลี่ยนแล้วจะได้วิตามินที่เรียกว่า calcitriol

เมื่อไรจึงเรียกว่าขาดวิตามินดี

วิตามินดีในรางกายมีสองชนิดคือวิตามินที่ได้จากอาหารและการสังเคราะห์ที่ผิวหนังและจะไปเปลี่ยนแปลงเป็น calcidiol หรือ 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D] และวิตามินดีที่ได้จากการเปลี่ยนแปลงทีไตเรียก calcitriol หรือ 1,25(OH) 2D ในการเจาะเลือดเพื่อบอกว่าร่างกายเราขาดวิตามินหรือไม่เราจะเจาะหา calcidiol หรือ 25-hydroxyvitamin D [25(OH)D] เพราะว่าวิตามินตัวนี้มี half-life of 15 วัน

ตารางที่ 1: ระดับวิตามิน 25-Hydroxyvitamin D [25(OH)D] และสุขภาพ
nmol/L** ng/mL* Health status
<30 <12 เป็นภาวะขาดวิตามินดี ในเด็กจะเกิดโรค ricketsผู้ใหญ่จะเกิดโรค osteomalacia
30–50 12–20 เป็นภาวะที่ร่างกายได้รับวิตามินดีไม่พออาจจะทำให้เกิดโรค
≥50 ≥20 ระดับวิตามินดีที่ต้องการ
>125 >50 อาจจะเกิดผลเสียจากวิตามินดีที่มากเกินไป

วันหนึ่งๆเราควรจะได้รับวิตามินดีเท่าไร

Table 2: Recommended Dietary Allowances (RDAs) for Vitamin D
อายุ ผู้ชาย ผู้หญิง ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร
0–12 months* 400 IU
(10 mcg)
400 IU
(10 mcg)
   
1–13 years 600 IU
(15 mcg)
600 IU
(15 mcg)
   
14–18 years 600 IU
(15 mcg)
600 IU
(15 mcg)
600 IU
(15 mcg)
600 IU
(15 mcg)
19–50 years 600 IU
(15 mcg)
600 IU
(15 mcg)
600 IU
(15 mcg)
600 IU
(15 mcg)
51–70 years 600 IU
(15 mcg)
600 IU
(15 mcg)
   
>70 years 800 IU
(20 mcg)
800 IU
(20 mcg)
   

สาเหตุของการขาดวิตามิน

  • คนที่ถูกแสงแดดน้อย เช่นคนสูงอายุ คนป่วย
  • คนที่รับประทานอาหารไม่เพียงพอ ดื่มนมไม่เพียงพอ
  • hypoparathyroidism

เราได้วิตามินจากอะไรบ้าง

อาหาร

อาหารส่วนใหญ่จะมีวิตามินดีไม่มาก อาหารที่มีวิตามินดีได้แก่

  • ปลาที่มีไขมันสูงได้แก่ salmon, tuna, mackere และน้ำมันตับปลา
  • นอกจากนั้นยังพบได้ในตับวัว ไข่แดง เนย
  • เห็ดบางชนิด
  • อาหารหรือเครื่องดื่ม เช่น นม และนมถัวเหลืองก็มีการเติมวิตามินดีในอาหาร

แสงแดด

แสงแดด Ultraviolet (UV) B เมื่อกระทบผิวหนังจะกระตุ้นให้ผิวหนังสร้างวิตามินดี ปริมาณ วิตามินที่เกิดจากแสงแดดจะขึ้นกับ

  • หากมีเมฆมากจะลดการสร้างลงไปร้อยละ 50
  • มลภาวะ เช่นมีควันจะลดการสร้างลงร้อยละ 60
  • UVB ไม่สามารถผ่านกระจกดังนั้นผู้ที่ทำงานในห้องกระจกผิวหนังจะไม่สร้างวิตามินดี
  • ครีมกันแดดที่มีค่า SPF>8จะป้องกันผิวมิให้สร้างวิตามินดี
  • ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่าการถูกแดดช่วง 10.00น-15.00 น วันละ 4-30 นาทีโดยให้แสงแดดถูกที่หน้า หรือแขน หรือลำตัวสัปดาห์ละสองวันก็เพียงพอที่จะสร้างวิตามินดี แต่ต้องระวังเพราะการถูกแสงแดดจะเป็นสาเหตุของมะเร็งผิวหนัง

อาหารเสริม

อาหารหลายประเทภรวมทั้งนมได้ใส่วิตามินดีในอาหารและนมดังกล่าว คนปกติควรจะได้รับวิตามินดีอย่างน้อยวันละ 400 IUต่อวัน

อาการของคนขาดวิตามินดี