Monocyte สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร? ค่าปกติ สาเหตุ และต้องทำอะไรต่อ

Monocyte คืออะไร?

Monocyte เป็นเม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่ง สร้างจากไขกระดูกแล้วเข้าสู่กระแสเลือด หลังจากนั้นสามารถเคลื่อนเข้าสู่เนื้อเยื่อและพัฒนาเป็นเซลล์ในระบบภูมิคุ้มกัน เช่น macrophage หรือเซลล์ที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับ antigen presentation

Monocyte มีบทบาทสำคัญในการกำจัดเชื้อโรค เซลล์ที่ตาย และสิ่งแปลกปลอม รวมทั้งช่วยควบคุมการอักเสบและกระตุ้นเซลล์ภูมิคุ้มกันชนิดอื่น

Monocyte มีหน้าที่อะไร?

1. Phagocytosis — กินและกำจัดเชื้อโรค

Monocyte และ macrophage สามารถจับและนำเชื้อโรค เซลล์ที่ตาย หรือสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่เซลล์แล้วทำลายด้วยกระบวนการ phagocytosis

2. เก็บกวาดเซลล์ที่ตายและเนื้อเยื่อที่เสียหาย

หลังการติดเชื้อหรือการบาดเจ็บ Monocyte และ macrophage ช่วยกำจัดเศษเซลล์และมีส่วนในกระบวนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อ

3. Antigen presentation

หลังจากจับและย่อยเชื้อโรค เซลล์ในระบบ monocyte/macrophage สามารถนำส่วนประกอบของเชื้อโรคไปแสดงบนผิวเซลล์เพื่อกระตุ้น lymphocyte และช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองต่อเชื้อโรคได้อย่างจำเพาะมากขึ้น

4. สร้าง Cytokines

Monocyte และ macrophage สามารถสร้าง cytokines และสารสื่อกลางการอักเสบหลายชนิด เพื่อควบคุมการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันและดึงเซลล์เม็ดเลือดขาวอื่นมายังบริเวณที่มีการติดเชื้อหรืออักเสบ

ค่า Monocyte ปกติเท่าไร?

ผล CBC มักรายงาน Monocyte ทั้งเป็นเปอร์เซ็นต์และจำนวน absolute count

การรายงาน	ช่วงที่พบโดยทั่วไปในผู้ใหญ่
Monocyte %	ประมาณ 2–8% ของเม็ดเลือดขาวทั้งหมด
Absolute Monocyte Count (AMC)	ประมาณ 200–800 cells/µL หรือ 0.2–0.8 ×109/L

ช่วงอ้างอิงแตกต่างกันได้ในแต่ละห้องปฏิบัติการ จึงควรใช้ reference range ในใบผลตรวจเป็นหลัก

ควรดู Monocyte % หรือ Absolute Monocyte Count?

ควรดู Absolute Monocyte Count หรือ AMC ร่วมด้วย เพราะเปอร์เซ็นต์ Monocyte อาจเปลี่ยนตามจำนวนเม็ดเลือดขาวชนิดอื่น

ตัวอย่างเช่น ถ้า WBC ต่ำ จำนวน Monocyte จริงอาจไม่ได้สูง แต่เปอร์เซ็นต์ Monocyte อาจดูสูงขึ้น เพราะเม็ดเลือดขาวชนิดอื่นลดลง

ดังนั้นเมื่อเห็นคำว่า Monocyte 10% หรือ 12% ยังไม่ควรสรุปว่าเป็น monocytosis จนกว่าจะดู AMC และ WBC รวมร่วมกัน

Monocyte สูงเรียกว่าอะไร?

Monocyte ในเลือดสูงเรียกว่า Monocytosis

ไม่มีเกณฑ์เดียวที่ใช้แทน reference range ของทุกห้องปฏิบัติการ แต่โดยทั่วไปผู้ใหญ่มี AMC ประมาณ 200–800 cells/µL และบางแหล่งใช้ AMC มากกว่า 1,000 cells/µL ร่วมกับ Monocyte มากกว่า 10% เป็นเกณฑ์ของ monocytosis ที่ชัดเจน

อย่างไรก็ตาม หากประเมินโรค Chronic Myelomonocytic Leukemia (CMML) จะใช้เกณฑ์เฉพาะต่างออกไป โดยเกณฑ์ปัจจุบันกำหนด persistent absolute monocytosis ตั้งแต่ 0.5 ×10⁹/L หรือ 500 cells/µL ขึ้นไป และ Monocyte ≥10% ของ WBC ร่วมกับหลักฐานอื่นที่สนับสนุนโรค ไม่สามารถวินิจฉัย CMML จากค่า Monocyte อย่างเดียวได้

Monocyte สูงเกิดจากอะไร?

สาเหตุของ monocytosis แบ่งง่าย ๆ เป็น 2 กลุ่ม คือ reactive monocytosis ซึ่งเกิดจากการตอบสนองของร่างกาย และ clonal monocytosis ซึ่งเกิดจากความผิดปกติของเซลล์ต้นกำเนิดในไขกระดูก

1. การติดเชื้อเฉียบพลันและระยะฟื้นตัวหลังการติดเชื้อ

Monocyte สามารถเพิ่มขึ้นชั่วคราวในผู้ป่วยที่มีการติดเชื้อหลายชนิด และมักพบในช่วงที่ไขกระดูกและระบบภูมิคุ้มกันกำลังฟื้นตัวหลังการติดเชื้อ

ดังนั้น Monocyte สูงเล็กน้อยในช่วงป่วยหรือหลังเพิ่งหายจากการติดเชื้อ มักเป็น reactive monocytosis และอาจกลับเป็นปกติเมื่อตรวจซ้ำ

2. การติดเชื้อเรื้อรัง

โรคติดเชื้อเรื้อรังบางชนิดสัมพันธ์กับ monocytosis เช่น:

• วัณโรค
• Subacute bacterial endocarditis
• Brucellosis
• การติดเชื้อราบางชนิด
• การติดเชื้อ protozoa บางชนิด เช่น leishmaniasis

อย่างไรก็ตาม Monocyte สูงไม่ใช่ผลตรวจจำเพาะสำหรับโรคเหล่านี้ ต้องใช้ประวัติ อาการ และการตรวจเฉพาะโรคร่วมด้วย

3. โรคอักเสบเรื้อรังและ Autoimmune disease

Monocytosis สามารถพบได้ในโรคอักเสบหรือภูมิคุ้มกันผิดปกติบางชนิด เช่น:

• Rheumatoid arthritis
• Systemic lupus erythematosus (SLE)
• Inflammatory bowel disease
• Sarcoidosis
• Vasculitis บางชนิด

การพบ Monocyte สูงเพียงอย่างเดียวไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรค autoimmune ได้

4. ภาวะ Stress หรือการบาดเจ็บต่อร่างกาย

Monocyte สามารถเพิ่มขึ้นชั่วคราวในบางสถานการณ์ เช่น การเจ็บป่วยเฉียบพลัน การอักเสบ การผ่าตัด การออกกำลังกายหนัก หรือภายหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย

5. ระยะฟื้นตัวของไขกระดูก

Monocytosis สามารถพบระหว่างที่ไขกระดูกกำลังฟื้นตัว เช่น หลัง chemotherapy หรือหลังเม็ดเลือดขาวบางชนิดลดต่ำแล้วเริ่มกลับเพิ่มขึ้น

6. โรคทางโลหิตวิทยา

หาก Monocyte สูงมากหรือเป็นต่อเนื่อง โดยเฉพาะร่วมกับ CBC ค่าอื่นผิดปกติ ต้องคิดถึงโรคทางโลหิตวิทยา เช่น:

• Chronic myelomonocytic leukemia (CMML)
• Myelodysplastic/myeloproliferative neoplasms
• Acute myeloid leukemia บางชนิด
• Myeloproliferative neoplasms บางชนิด
• มะเร็งเม็ดเลือดหรือ lymphoma บางชนิด

Monocyte สูงจากการติดเชื้อ กับโรคไขกระดูกต่างกันอย่างไร?

Reactive monocytosis มักเกิดขึ้นชั่วคราวและสัมพันธ์กับโรคหรือเหตุการณ์ที่อธิบายได้ เช่น การติดเชื้อหรือการอักเสบ เมื่อโรคดีขึ้นจำนวน Monocyte มักลดลง

ส่วน monocytosis จากโรคของไขกระดูกมักมีลักษณะที่ทำให้สงสัยมากขึ้น เช่น:

• Monocyte สูงต่อเนื่องหลายเดือน
• มี anemia
• Platelet ต่ำหรือสูงผิดปกติ
• WBC สูงผิดปกติ
• มี immature myeloid cells หรือ dysplasia ใน peripheral smear
• ม้ามโต
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีไข้หรือเหงื่อออกกลางคืนเรื้อรัง

Monocyte สูงต่อเนื่อง ต้องคิดถึง CMML หรือไม่?

ต้องคิดถึง แต่ไม่ได้หมายความว่า Monocyte สูงต่อเนื่องทุกคนจะเป็น CMML เพราะการติดเชื้อเรื้อรัง โรคอักเสบ และโรค autoimmune ก็สามารถทำให้ Monocyte สูงต่อเนื่องได้

CMML หรือ Chronic Myelomonocytic Leukemia เป็นมะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิดเรื้อรังที่เกิดจากความผิดปกติของเซลล์ต้นกำเนิดในไขกระดูก ทำให้มี Monocyte เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และอาจทำให้การสร้างเม็ดเลือดชนิดอื่นผิดปกติร่วมด้วย

โรคนี้มีลักษณะคาบเกี่ยวกันระหว่าง myelodysplastic syndrome (MDS) ซึ่งมีการสร้างเม็ดเลือดผิดปกติ และ myeloproliferative neoplasm (MPN) ซึ่งมีการเพิ่มจำนวนของเซลล์เม็ดเลือดมากผิดปกติ จึงจัดอยู่ในกลุ่มโรค MDS/MPN

ผู้ป่วยอาจมีภาวะซีด เกล็ดเลือดต่ำหรือสูง เม็ดเลือดขาวสูง ม้ามโต อ่อนเพลีย น้ำหนักลด ไข้ หรือเหงื่อออกกลางคืน แต่บางรายอาจไม่มีอาการและตรวจพบจาก CBC โดยบังเอิญ

เกณฑ์ปัจจุบันให้ความสำคัญกับ:

• Absolute Monocyte Count ≥0.5 ×10⁹/L
• Monocyte ≥10% ของเม็ดเลือดขาว
• เป็นต่อเนื่องมากกว่า 3 เดือน
• ตัด reactive causes ออก
• ประเมินรูปร่างเซลล์และไขกระดูก
• ค้นหาความผิดปกติทาง cytogenetic หรือ molecular ที่สนับสนุน clonal disease

ดังนั้น AMC 500 หรือ 700 cells/µL เพียงครั้งเดียวไม่ได้หมายความว่าเป็น CMML ต้องมีองค์ประกอบอื่นและต้องประเมินตามเกณฑ์ทั้งหมด

ถ้า Monocyte สูง ต้องตรวจอะไรต่อ?

1. ดู CBC ทั้งชุด

ดู WBC, neutrophil, lymphocyte, eosinophil, basophil, hemoglobin และ platelet ร่วมกัน

2. ดู Absolute Monocyte Count

ควรดู AMC ไม่ใช่ดู Monocyte % เพียงอย่างเดียว

3. เปรียบเทียบกับผล CBC เดิม

Monocytosis ที่เพิ่งเกิดหลังการติดเชื้อมีความหมายต่างจาก Monocyte ที่สูงต่อเนื่องเป็นเวลาหลายเดือน

4. ตรวจ Peripheral Blood Smear

หาก monocytosis สูงหรือเป็นต่อเนื่อง โดยเฉพาะเมื่อ CBC ค่าอื่นผิดปกติ การตรวจ blood smear ช่วยดูว่ามี immature cells หรือ dysplasia หรือไม่

5. หาสาเหตุ Reactive

ประเมินประวัติและอาการ เช่น:

• ไข้หรือการติดเชื้อเรื้อรัง
• ความเสี่ยงวัณโรค
• อาการของโรค autoimmune
• การเดินทางและความเสี่ยงติดเชื้อเฉพาะพื้นที่
• ยาที่ใช้อยู่
• การผ่าตัดหรือเจ็บป่วยรุนแรงที่ผ่านมา

6. ตรวจไขกระดูกและการตรวจทางพันธุกรรมเมื่อมีข้อบ่งชี้

หาก monocytosis เป็นต่อเนื่องและไม่พบสาเหตุ reactive หรือมี anemia, platelet ผิดปกติ, abnormal blood smear หรือม้ามโต แพทย์อาจพิจารณา bone marrow examination รวมถึง cytogenetic และ molecular testing เพื่อค้นหา clonal hematologic disease

Monocyte สูงเพียงครั้งเดียวต้องกังวลหรือไม่?

ส่วนใหญ่ไม่ควรรีบสรุปจากผลครั้งเดียว โดยเฉพาะหากเพิ่งมีไข้ ติดเชื้อ หรืออยู่ในช่วงฟื้นตัวจากการเจ็บป่วย

หากไม่มีอาการผิดปกติและ CBC ค่าอื่นปกติ อาจพิจารณาตรวจ CBC ซ้ำหลังภาวะเฉียบพลันหายแล้ว

แต่ถ้ามี CBC ผิดปกติหลายค่า ม้ามโต น้ำหนักลด หรือ Monocyte สูงมาก ไม่ควรรอเพียงตรวจซ้ำอย่างเดียว ควรประเมินหาสาเหตุเพิ่มเติม

Monocyte ต่ำเรียกว่าอะไร?

Monocyte ต่ำเรียกว่า Monocytopenia

โดยทั่วไปใช้ค่า Absolute Monocyte Count ต่ำกว่า 200 cells/µL หรือ 0.2 ×10⁹/L เป็นเกณฑ์หนึ่งของ monocytopenia

Monocyte ต่ำเพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าจะเป็นโรคร้าย แต่หากต่ำมากหรือมี neutrophil, lymphocyte, hemoglobin หรือ platelet ต่ำร่วมด้วย ต้องพิจารณาความผิดปกติของไขกระดูกหรือโรค systemic เพิ่มเติม

Monocyte ต่ำเกิดจากอะไร?

สาเหตุที่พบได้ เช่น:

• การกดการทำงานของไขกระดูก
• ยาเคมีบำบัด
• ภาวะ neutropenia รุนแรงบางชนิด
• การติดเชื้อรุนแรงหรือ sepsis บางช่วง
• Aplastic anemia
• โรคของไขกระดูกบางชนิด
• การใช้ยาหรือการรักษาที่กดการสร้างเม็ดเลือด

การแปลผลจึงต้องดูเม็ดเลือดชนิดอื่นร่วมด้วย ไม่ควรแปลค่า Monocyte ต่ำแยกจาก CBC ทั้งชุด

ตัวอย่างการอ่านผล Monocyte

Monocyte 11% แต่ AMC 550 cells/µL

เปอร์เซ็นต์ดูสูง แต่จำนวน absolute count เพิ่มเพียงเล็กน้อย หากเพิ่งมีการติดเชื้อและ CBC อื่นปกติ อาจเป็น reactive change ควรดูแนวโน้มและอาการร่วมด้วย

Monocyte 6% และ AMC 400 cells/µL

อยู่ในช่วงที่พบได้ทั่วไปในผู้ใหญ่

AMC 1,200 cells/µL หลังติดเชื้อทางเดินหายใจ

อาจเป็น reactive monocytosis โดยเฉพาะถ้าผลตรวจเดิมปกติและค่ากลับลดลงเมื่อร่างกายฟื้นตัว

AMC 1,500 cells/µL ต่อเนื่องหลายเดือน ร่วมกับ Hb ต่ำและม้ามโต

ต้องประเมินโรคทางโลหิตวิทยา รวมถึง CMML และ myeloid neoplasm อื่น ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากการติดเชื้อเพียงอย่างเดียว

เมื่อไรควรพบแพทย์หรือประเมินเพิ่มเติม?

ควรประเมินเพิ่มเติมเมื่อ:

• Monocyte สูงต่อเนื่อง
• AMC สูงมากกว่าค่าอ้างอิงอย่างชัดเจน
• มี anemia หรือ platelet ผิดปกติ
• มี WBC สูงผิดปกติหรือ immature cells
• มีม้ามโตหรือต่อมน้ำเหลืองโต
• มีไข้เรื้อรัง
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• เหงื่อออกกลางคืน
• อ่อนเพลียมากผิดปกติ

สรุป: อ่านค่า Monocyte อย่างไร?

1. ดู Absolute Monocyte Count ร่วมกับเปอร์เซ็นต์

2. Monocyte สูงเพียงครั้งเดียวมักเป็น reactive change ได้ โดยเฉพาะช่วงติดเชื้อหรือฟื้นตัว

3. Monocytosis ไม่ได้บ่งบอกโรคใดโรคหนึ่งโดยเฉพาะ ต้องดูประวัติ อาการ และ CBC ค่าอื่น

4. หาก Monocyte สูงต่อเนื่องหลายเดือน โดยเฉพาะร่วมกับ CBC ผิดปกติหรือม้ามโต ต้องประเมิน clonal hematologic disease เช่น CMML

5. Monocyte ต่ำต้องดูเม็ดเลือดชนิดอื่นร่วมด้วย เพราะมีความสำคัญมากขึ้นเมื่อเกิดร่วมกับ cytopenia ชนิดอื่น

คำถามที่พบบ่อย

Monocyte สูงคือกำลังติดเชื้อหรือไม่?

อาจใช่ แต่ไม่จำเป็น การติดเชื้อและระยะฟื้นตัวเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อย แต่ monocytosis ยังพบในโรคอักเสบเรื้อรัง autoimmune disease และโรคของไขกระดูกได้

Monocyte 10% ถือว่าสูงหรือไม่?

ยังตอบไม่ได้จากเปอร์เซ็นต์อย่างเดียว ต้องดู WBC รวมและ Absolute Monocyte Count ร่วมด้วย

Monocyte สูงแปลว่าเป็นมะเร็งเม็ดเลือดหรือไม่?

ไม่ใช่ ส่วนใหญ่เป็น reactive monocytosis แต่ถ้าสูงต่อเนื่อง ร่วมกับ anemia, platelet ผิดปกติ ม้ามโต หรือเซลล์ผิดปกติในเลือด ต้องประเมินโรคทางโลหิตวิทยา

Monocyte สูงจาก CMML ต้องสูงเท่าไร?

เกณฑ์ปัจจุบันของ CMML ใช้ absolute monocyte ตั้งแต่ 0.5 ×10⁹/L และ monocyte อย่างน้อย 10% ร่วมกับความผิดปกติอื่นและความต่อเนื่องของ monocytosis ไม่สามารถใช้ตัวเลขนี้วินิจฉัย CMML เพียงอย่างเดียวได้

Monocyte ต่ำต้องรักษาหรือไม่?

ไม่ได้รักษาตัวเลขโดยตรง การรักษาขึ้นกับสาเหตุ และควรให้ความสำคัญมากขึ้นหากมีเม็ดเลือดชนิดอื่นต่ำร่วมด้วย

อ่านต่อ

• จำนวนเม็ดเลือดขาว WBC สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?
• Neutrophil สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?
• Lymphocyte สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?
• Eosinophil สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?
• Basophil สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?

เอกสารอ้างอิง

1. Cleveland Clinic. Monocytes: Function, Range & Related Conditions. Updated 2025.
2. MedlinePlus. Blood Differential Test.
3. Mangaonkar AA, et al. Differential Diagnosis and Workup of Monocytosis: A Systematic Approach to a Common Hematologic Finding. Curr Hematol Malig Rep. 2021.
4. Patnaik MM, Tefferi A. Chronic Myelomonocytic Leukemia: 2024 Update on Diagnosis, Risk Stratification and Management. Am J Hematol. 2024.
5. WHO Classification of Haematolymphoid Tumours, 5th Edition: Myeloid and Histiocytic/Dendritic Neoplasms.
6. Merck Manual Professional Edition. Monocytopenia. Updated 2026.