Eosinophil สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร? ค่าปกติ สาเหตุ และต้องทำอะไรต่อ

Eosinophil คืออะไร?

Eosinophil หรืออีโอซิโนฟิล เป็นเม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่งในกลุ่ม granulocyte สร้างจากไขกระดูก ภายในเซลล์มี granules ที่ติดสีย้อม eosin เป็นสีแดงอมส้ม จึงเป็นที่มาของชื่อ eosinophil

Eosinophil มีบทบาทในระบบภูมิคุ้มกัน โดยเฉพาะ:

• การตอบสนองต่อพยาธิบางชนิด โดยเฉพาะ helminths ที่มีระยะเคลื่อนผ่านเนื้อเยื่อ
• โรคภูมิแพ้และ allergic inflammation
• โรคหอบหืดบางชนิด
• การตอบสนองต่อยา
• การอักเสบในเนื้อเยื่อบางชนิด เช่น eosinophilic gastrointestinal disease

ค่า Eosinophil ปกติเท่าไร?

Eosinophil ในผล CBC สามารถรายงานเป็น เปอร์เซ็นต์ และ Absolute Eosinophil Count (AEC)

การรายงาน	ช่วงที่พบโดยทั่วไป
Eosinophil %	มักประมาณ 0–5% ของเม็ดเลือดขาวทั้งหมด ขึ้นกับห้องปฏิบัติการ
Absolute Eosinophil Count	โดยทั่วไปน้อยกว่า 500 cells/µL ถือว่ายังไม่เข้าเกณฑ์ eosinophilia

ให้ใช้ reference range ของห้องปฏิบัติการที่ตรวจเป็นหลัก เพราะช่วงค่าปกติอาจแตกต่างกันตามเครื่องตรวจและประชากรอ้างอิง

ควรดู Eosinophil % หรือ Absolute Eosinophil Count?

ควรดู Absolute Eosinophil Count หรือ AEC เป็นหลัก เพราะเปอร์เซ็นต์ eosinophil อาจดูสูงหรือต่ำจากการเปลี่ยนแปลงของเม็ดเลือดขาวชนิดอื่นได้

ตัวอย่างเช่น คนสองคนมี Eosinophil 5% เท่ากัน แต่ถ้าคนหนึ่งมี WBC 5,000 cells/µL และอีกคนมี WBC 15,000 cells/µL จำนวน eosinophil จริงจะต่างกันถึงสามเท่า

AEC สามารถคำนวณได้จาก:

AEC = WBC × Eosinophil % ÷ 100

ปัจจุบันเครื่องตรวจ CBC ส่วนใหญ่มักรายงานค่า Absolute Eosinophil Count ให้แล้ว

Eosinophil สูงเท่าไรจึงเรียกว่า Eosinophilia?

โดยทั่วไปเรียกว่า eosinophilia เมื่อ AEC มากกว่า 500 cells/µL

ระดับ	AEC	ความหมาย
ปกติ	<500 cells/µL	ยังไม่เข้าเกณฑ์ eosinophilia
Mild eosinophilia	500–1,500 cells/µL	พบได้บ่อยในภูมิแพ้ ยา หรือโรคอื่นหลายชนิด
Moderate eosinophilia	1,500–5,000 cells/µL	ต้องหาสาเหตุ โดยเฉพาะหากเป็นต่อเนื่อง
Severe eosinophilia	>5,000 cells/µL	ควรได้รับการประเมินอย่างจริงจังหาสาเหตุ

AEC ตั้งแต่ 1,500 cells/µL ขึ้นไปเรียกว่า hypereosinophilia หากเป็นต่อเนื่องโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการหรือความผิดปกติของอวัยวะ ต้องได้รับการประเมินเพิ่มเติม

Eosinophil สูงเกิดจากอะไร?(eosinophilia)

สาเหตุมีหลายกลุ่ม และควรเลือกตรวจตามประวัติและอาการของผู้ป่วย ไม่ใช่ตรวจทุกอย่างในทุกคน

1. โรคภูมิแพ้

เป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยของ eosinophilia ระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง เช่น:

• โรคหอบหืด
• Allergic rhinitis
• Atopic dermatitis
• โรคภูมิแพ้บางชนิด

อย่างไรก็ตาม Eosinophil สูงไม่ได้ยืนยันว่าเป็นภูมิแพ้ และคนที่เป็นภูมิแพ้ไม่จำเป็นต้องมี Eosinophil สูงทุกคน

2. พยาธิ

พยาธิบางชนิด โดยเฉพาะ หนอนพยาธิที่มีระยะตัวอ่อนเคลื่อนผ่านเนื้อเยื่อ สามารถกระตุ้น eosinophilia ได้ เช่น:

• Strongyloides
• Ascaris
• Hookworm ในบางระยะ
• Schistosoma
• Filaria
• Trichinella
• พยาธิใบไม้บางชนิด

การมี eosinophilia ไม่ได้หมายความว่าต้องมีพยาธิเสมอ และพยาธิบางชนิดก็ไม่ได้ทำให้ eosinophil สูงเด่น

การเลือกตรวจควรพิจารณาจากประวัติการเดินทาง อาหารดิบ การสัมผัสดิน พื้นที่ระบาด และอาการร่วมด้วย

3. ยาและปฏิกิริยาแพ้ยา

ยาเป็นสาเหตุสำคัญของ eosinophilia โดยเฉพาะเมื่อค่าเริ่มสูงหลังเริ่มยาชนิดใหม่

ยาหลายชนิดสามารถสัมพันธ์กับ eosinophilia เช่น antibiotics, anticonvulsants และยาบางกลุ่มอื่น

หากมี ไข้ ผื่น หน้าบวม ต่อมน้ำเหลืองโต หรือตับ/ไตผิดปกติหลังเริ่มยา ต้องคิดถึง severe drug reaction เช่น DRESS (Drug Reaction with Eosinophilia and Systemic Symptoms) และควรได้รับการประเมินโดยเร็ว

4. โรคผิวหนัง

Eosinophilia พบได้ในโรคผิวหนังบางชนิด โดยเฉพาะโรคที่เกี่ยวข้องกับภูมิแพ้หรือ immune-mediated inflammation เช่น atopic dermatitis และโรคผิวหนังบางกลุ่ม

5. Eosinophilic Gastrointestinal Diseases

Eosinophil สามารถสะสมในเนื้อเยื่อของระบบทางเดินอาหารและทำให้เกิดโรค เช่น:

• Eosinophilic esophagitis
• Eosinophilic gastritis
• Eosinophilic gastroenteritis

ผู้ป่วยอาจมีอาการกลืนติด ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย หรืออาหารติดหลอดอาหาร ขึ้นกับตำแหน่งของโรค

6. Eosinophilic Asthma

ผู้ป่วยหอบหืดบางรายมี eosinophilic inflammation เด่น ระดับ eosinophil ในเลือดสามารถใช้ร่วมกับอาการ ประวัติการกำเริบ และข้อมูลอื่นเพื่อช่วยเลือกการรักษาบางชนิดได้

เกณฑ์ eosinophil ที่ใช้เลือก biologic therapy ในโรคหอบหืดไม่ใช่เกณฑ์เดียวกับการวินิจฉัย eosinophilia ทั่วไป

7. โรค Autoimmune และ Vasculitis

โรคที่สำคัญ ได้แก่ Eosinophilic Granulomatosis with Polyangiitis (EGPA) ซึ่งอาจพบหอบหืด eosinophilia ไซนัสอักเสบ ร่วมกับความผิดปกติของเส้นประสาท ปอด ผิวหนัง ไต หรืออวัยวะอื่น

หาก eosinophil สูงร่วมกับอาการหลายระบบต้องคิดถึงโรคกลุ่มนี้และประเมินเพิ่มเติม

8. โรคทางโลหิตวิทยาและมะเร็งบางชนิด

Eosinophilia สามารถเกิดจากโรคของไขกระดูกหรือ hematologic neoplasm ได้ เช่น:

• Myeloid neoplasms บางชนิด
• Chronic eosinophilic leukemia
• Myeloproliferative neoplasms บางชนิด
• Lymphoma บางชนิด

ควรคิดถึงสาเหตุกลุ่มนี้มากขึ้นเมื่อ eosinophilia สูงมาก เป็นต่อเนื่อง หรือมี CBC ค่าอื่นผิดปกติ ม้ามโต น้ำหนักลด ไข้ หรือเหงื่อออกกลางคืนร่วมด้วย

Eosinophil สูงแปลว่าเป็นพยาธิหรือภูมิแพ้เสมอไปหรือไม่?

ไม่ใช่ ทั้งภูมิแพ้และพยาธิเป็นสาเหตุสำคัญ แต่ eosinophilia ยังเกิดจากยา โรคผิวหนัง โรค eosinophilic ของอวัยวะ โรค autoimmune และโรคทางโลหิตวิทยาได้

ดังนั้นคำถามสำคัญหลังพบ eosinophilia ไม่ใช่เพียงว่า “เป็นภูมิแพ้หรือมีพยาธิหรือไม่” แต่ควรถามว่า:

• AEC สูงเท่าไร?
• สูงมานานหรือยัง?
• มีอาการอะไร?
• เริ่มยาใหม่หรือไม่?
• มีความเสี่ยงต่อพยาธิชนิดใด?
• CBC ค่าอื่นผิดปกติหรือไม่?

ถ้า Eosinophil สูง ต้องตรวจอะไรต่อ?

1. ดู Absolute Eosinophil Count

ขั้นแรกต้องรู้ว่าค่า AEC อยู่ในระดับ mild, moderate หรือ severe

2. เปรียบเทียบกับผล CBC เดิม

Eosinophilia ที่เกิดครั้งเดียวกับค่าที่สูงต่อเนื่องหลายเดือนมีความหมายแตกต่างกัน

3. ทบทวนยา

ควรดูยาที่เริ่มใช้ใหม่ในช่วงก่อนพบ eosinophilia รวมถึงยาปฏิชีวนะ ยากันชัก ยาแก้ปวด สมุนไพร และอาหารเสริม

4. ประเมินภูมิแพ้และหอบหืด

ถามอาการน้ำมูก คัดจมูก ไอ หอบ ผื่นคัน และประวัติ atopy

5. ประเมินความเสี่ยงพยาธิ

พิจารณาประวัติเดินทาง พื้นที่อยู่อาศัย อาหารดิบ การสัมผัสดิน และอาการของระบบทางเดินอาหารหรือปอด ก่อนเลือกตรวจ stool examination, serology หรือการตรวจอื่น

6. ตรวจอวัยวะที่อาจได้รับผลกระทบ

หาก AEC สูงมากหรือมีอาการ อาจต้องตรวจเพิ่มเติม เช่น การทำงานของตับ ไต หัวใจ ปอด หรือ imaging ตามอาการ

7. ประเมินโรคทางโลหิตวิทยาเมื่อมีข้อบ่งชี้

หาก eosinophilia สูงมาก เป็นต่อเนื่องโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือ CBC มีความผิดปกติอื่น อาจต้องตรวจ peripheral blood smear, molecular studies หรือ bone marrow examination ตามข้อบ่งชี้

Hypereosinophilia คืออะไร?

Hypereosinophilia หมายถึง AEC ตั้งแต่ 1,500 cells/µL ขึ้นไป โดยเฉพาะเมื่อพบต่อเนื่อง

ระดับนี้มีความสำคัญเพราะ eosinophil ที่สูงต่อเนื่องอาจทำให้เกิดการอักเสบและความเสียหายของอวัยวะ เช่น:

• หัวใจ
• ปอด
• ผิวหนัง
• ระบบประสาท
• ระบบทางเดินอาหาร

Hypereosinophilic syndrome (HES) หมายถึงภาวะ hypereosinophilia ที่สัมพันธ์กับความผิดปกติหรือความเสียหายของอวัยวะจาก eosinophil หลังจากประเมินสาเหตุที่เกี่ยวข้องแล้ว

Eosinophil สูงระดับไหนควรได้รับการประเมินเร็ว?

ควรให้ความสำคัญมากขึ้นเมื่อ:

• AEC ≥1,500 cells/µL และเป็นต่อเนื่อง
• AEC >5,000 cells/µL
• มีหอบเหนื่อยหรือเจ็บหน้าอก
• มีอาการทางระบบประสาท เช่น ชา อ่อนแรง
• มีไข้ ผื่น และเริ่มยาใหม่
• น้ำหนักลดหรือเหงื่อออกกลางคืน
• มีตับหรือม้ามโต
• CBC ค่าอื่นผิดปกติร่วมด้วย

หมายเหตุ: ความรุนแรงของโรคไม่ได้สัมพันธ์กับจำนวน eosinophil อย่างสมบูรณ์ ผู้ป่วยบางรายอาจมีอวัยวะเสียหายได้แม้ AEC ไม่ได้สูงมากที่สุด จึงต้องดูอาการร่วมด้วย

Eosinophil ต่ำหมายถึงอะไร?

Eosinophil ต่ำเรียกว่า Eosinopenia พบได้จาก:

• การใช้ corticosteroid
• ระดับ cortisol สูง
• ความเครียดทางร่างกายเฉียบพลัน
• การติดเชื้อเฉียบพลันบางช่วง

อย่างไรก็ตาม Eosinophil ต่ำหรือรายงานเป็น 0 เพียงครั้งเดียวมักไม่มีความสำคัญทางคลินิก และโดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องรักษาหรือค้นหาสาเหตุหาก CBC ค่าอื่นปกติและไม่มีอาการผิดปกติ

ต้องรักษา Eosinophil สูงอย่างไร?

ไม่ได้รักษาตัวเลข eosinophil โดยตรงในทุกคน แต่รักษาสาเหตุที่ทำให้สูง

ตัวอย่างเช่น:

• โรคภูมิแพ้หรือหอบหืด → รักษาโรคภูมิแพ้หรือหอบหืดตามแนวทาง
• พยาธิ → ให้ยาฆ่าพยาธิที่ตรงกับชนิดของพยาธิ
• แพ้ยา → ประเมินและหยุดยาที่เป็นสาเหตุตามคำแนะนำของแพทย์
• EGPA หรือโรค autoimmune → รักษาด้วยยากดการอักเสบหรือการรักษาเฉพาะโรค
• HES → รักษาตามชนิดและอวัยวะที่ได้รับผลกระทบ
• โรคทางโลหิตวิทยา → รักษาตามโรคและ molecular abnormality ที่พบ

ไม่ควรรับประทานยาแก้แพ้หรือยาฆ่าพยาธิเองเพียงเพราะพบ eosinophil สูง เพราะอาจไม่ใช่สาเหตุของความผิดปกติ

ต้องเตรียมตัวก่อนตรวจ Eosinophil หรือไม่?

การตรวจเป็นส่วนหนึ่งของ CBC โดยทั่วไป ไม่ต้องงดอาหารหรือน้ำ หากไม่มีการตรวจอื่นที่กำหนดให้งดอาหารร่วมด้วย

ควรแจ้งแพทย์เกี่ยวกับ:

• ยาที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะ corticosteroid
• ยาที่เพิ่งเริ่มใช้
• ประวัติภูมิแพ้หรือหอบหืด
• ประวัติเดินทางหรือรับประทานอาหารดิบ
• สมุนไพรและอาหารเสริม

ตัวอย่างการอ่านผล Eosinophil

Eosinophil 6% แต่ AEC 350 cells/µL

แม้เปอร์เซ็นต์ดูสูง แต่ AEC ยังต่ำกว่า 500 cells/µL จึงยังไม่เข้าเกณฑ์ eosinophilia ตามจำนวน absolute count

Eosinophil 8% และ AEC 800 cells/µL

อยู่ในกลุ่ม mild eosinophilia ควรดูอาการ ประวัติภูมิแพ้ ยา ความเสี่ยงพยาธิ และผล CBC เดิมร่วมกัน

AEC 2,000 cells/µL

อยู่ในกลุ่ม moderate eosinophilia และเข้าเกณฑ์ hypereosinophilia หากเป็นต่อเนื่อง จึงควรหาสาเหตุอย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะถ้ามีอาการจากอวัยวะต่าง ๆ

Eosinophil 0%

สามารถพบได้และมักไม่มีความสำคัญหาก CBC ค่าอื่นปกติและผู้ป่วยไม่มีอาการผิดปกติ

สรุป: อ่านค่า Eosinophil อย่างไร?

1. ดู Absolute Eosinophil Count มากกว่าเปอร์เซ็นต์อย่างเดียว

2. AEC >500 cells/µL เรียกว่า eosinophilia

3. AEC 500–1,500 = mild, 1,500–5,000 = moderate และ >5,000 = severe eosinophilia

4. ภูมิแพ้และพยาธิเป็นสาเหตุสำคัญ แต่ไม่ใช่สาเหตุทั้งหมด ต้องคิดถึงยา eosinophilic disease, autoimmune disease และโรคทางโลหิตวิทยาตามบริบท

5. AEC ≥1,500 cells/µL ที่เป็นต่อเนื่องควรได้รับการประเมิน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการหรืออวัยวะผิดปกติ

6. Eosinophil ต่ำหรือเป็น 0 เพียงอย่างเดียวมักไม่มีความสำคัญทางคลินิก

คำถามที่พบบ่อย

Eosinophil สูงคือมีพยาธิใช่ไหม?

ไม่จำเป็น พยาธิบางชนิดทำให้ eosinophil สูงได้ แต่ภูมิแพ้ ยา โรค eosinophilic โรค autoimmune และโรคทางโลหิตวิทยาก็เป็นสาเหตุได้เช่นกัน

Eosinophil สูงเท่าไรจึงน่ากังวล?

AEC ตั้งแต่ 1,500 cells/µL ขึ้นไปที่เป็นต่อเนื่องควรได้รับการประเมินหาสาเหตุ โดยเฉพาะเมื่อมีอาการผิดปกติ ส่วน AEC มากกว่า 5,000 cells/µL ถือเป็น severe eosinophilia และต้องได้รับการประเมินอย่างจริงจัง

Eosinophil 5% ถือว่าสูงหรือไม่?

ยังตอบไม่ได้จากเปอร์เซ็นต์อย่างเดียว ต้องดู WBC รวมและ Absolute Eosinophil Count ร่วมกัน

Eosinophil สูงจากภูมิแพ้ต้องรักษาตัวเลขหรือไม่?

ไม่จำเป็นต้องรักษาตัวเลขโดยตรง การรักษามุ่งควบคุมโรคภูมิแพ้หรือสาเหตุที่ทำให้ eosinophil สูง

Eosinophil ต่ำหรือ 0 ต้องรักษาหรือไม่?

โดยทั่วไปไม่ต้องรักษาหากพบเพียงค่าเดียวและ CBC อื่นปกติ

อ่านต่อ

• จำนวนเม็ดเลือดขาว WBC สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?
• Neutrophil สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?
• Lymphocyte สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?

เอกสารอ้างอิง

1. Merck Manual Professional Edition. Eosinophilia. Updated 2026.
2. Guo C, Bochner BS. Workup for eosinophilia. Allergy Asthma Proc. 2019;40(6):429-432.
3. Kuang FL. Approach to the patient with eosinophilia. Med Clin North Am. 2020.
4. American Academy of Allergy, Asthma & Immunology. Eosinophilic Disorders.
5. Centers for Disease Control and Prevention. Parasitic Diseases.