Lymphocyte สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร? เกิดจากโรคอะไร และต้องทำอย่างไร

เห็น Lymphocyte ↑ หรือ ↓ ในผลเลือด ควรดูอะไรต่อ?

1. ดู WBC รวม ว่าสูง ต่ำ หรืออยู่ในช่วงอ้างอิง
2. ดู Lymphocyte เป็นจำนวนจริง ไม่ควรดูเฉพาะเปอร์เซ็นต์
3. ดู Neutrophil และเม็ดเลือดขาวชนิดอื่น เพราะการเปลี่ยนแปลงของเซลล์ชนิดอื่นทำให้เปอร์เซ็นต์ lymphocyte เปลี่ยนได้
4. ดู Hemoglobin, Hematocrit และ Platelet ว่ามีความผิดปกติร่วมด้วยหรือไม่
5. เปรียบเทียบผลเลือดเดิม ว่าค่าผิดปกติเกิดขึ้นใหม่หรือเป็นต่อเนื่อง
6. ดูอาการ เช่น ไข้ เจ็บคอ ต่อมน้ำเหลืองโต น้ำหนักลด เหงื่อออกกลางคืน หรือมีการติดเชื้อซ้ำ ๆ
7. หากผลผิดปกติมากหรือมีข้อสงสัย อาจต้องดู Peripheral Blood Smear หรือการตรวจสเมียร์เลือด

Lymphocyte คืออะไร?

ลิมโฟไซต์ (Lymphocyte) เป็นเม็ดเลือดขาวชนิดหนึ่งที่มีบทบาทสำคัญต่อระบบภูมิคุ้มกัน ทั้งการสร้าง antibody การควบคุมภูมิคุ้มกัน การกำจัดเซลล์ติดเชื้อ และการทำลายเซลล์ผิดปกติบางชนิด

Lymphocyte แบ่งเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่:

• T lymphocyte หรือ T cell
• B lymphocyte หรือ B cell
• Natural Killer cell หรือ NK cell

ในเลือดของผู้ใหญ่ T cell เป็นกลุ่มใหญ่ที่สุด โดยประมาณ 75% ของ lymphocyte ขณะที่ B cell ประมาณ 20% และ NK cell ประมาณ 5% แต่สัดส่วนสามารถแตกต่างกันระหว่างบุคคลและห้องปฏิบัติการ

T cell, B cell และ NK cell ทำหน้าที่อะไร?

T cell มีชนิดสำคัญอะไรบ้าง?

• Helper T cell หรือ CD4+ T cell ช่วยควบคุมและกระตุ้นเซลล์ภูมิคุ้มกันชนิดอื่นผ่าน cytokine
• Cytotoxic T cell หรือ CD8+ T cell ทำลายเซลล์ที่ติดเชื้อและเซลล์ผิดปกติบางชนิด
• Regulatory T cell ช่วยควบคุมไม่ให้ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองมากเกินไปและช่วยรักษาภาวะ immune tolerance

คำว่า Suppressor T cell ที่เคยใช้ในตำราเก่า ปัจจุบันนิยมอธิบายด้วยแนวคิดของ regulatory T cell และกลไกการควบคุมภูมิคุ้มกันที่ซับซ้อนกว่าเดิม

ค่า Lymphocyte ปกติเท่าไร?

ในผู้ใหญ่ lymphocyte มักคิดเป็นประมาณ 20–40% ของเม็ดเลือดขาวทั้งหมด แต่เปอร์เซ็นต์นี้ไม่ควรใช้เป็นเกณฑ์เพียงอย่างเดียว

จำนวน lymphocyte จริงในผู้ใหญ่โดยทั่วไปอยู่ประมาณ 1,000–4,800 เซลล์/µL แต่ควรยึดช่วงอ้างอิงของห้องปฏิบัติการที่ตรวจเป็นหลัก

ในเด็ก จำนวน lymphocyte ปกติจะสูงกว่าผู้ใหญ่ โดยเฉพาะในช่วงอายุแรก ๆ

ทำไม Lymphocyte % สูง แต่จำนวนจริงอาจยังปกติ?

เปอร์เซ็นต์เป็นเพียงสัดส่วนของ WBC ทั้งหมด หาก neutrophil ลดลง เปอร์เซ็นต์ lymphocyte อาจดูสูงขึ้นทั้งที่จำนวน lymphocyte จริงไม่ได้เพิ่ม

จำนวนจริงคำนวณโดย:

Absolute Lymphocyte Count = WBC × Lymphocyte % ÷ 100

ตัวอย่าง

WBC = 6,000/µL และ Lymphocyte = 45%

จำนวน lymphocyte จริง = 6,000 × 45 ÷ 100 = 2,700/µL

แม้เปอร์เซ็นต์ lymphocyte จะสูงกว่าช่วงอ้างอิงของบางแล็บ แต่จำนวนจริงยังอยู่ในช่วงปกติได้

ดังนั้น เปอร์เซ็นต์สูงไม่ได้เท่ากับ lymphocytosis เสมอไป

Lymphocyte สูง เกิดจากอะไร?

ภาวะลิมโฟไซต์สูง (lymphocytosis) เกิดได้จากทั้งการตอบสนองต่อการติดเชื้อและโรคของเซลล์ lymphocyte เอง

1. การติดเชื้อไวรัส

เป็นสาเหตุที่พบบ่อย เช่น:

• Epstein-Barr virus ซึ่งทำให้เกิด infectious mononucleosis
• Cytomegalovirus
• ไวรัสตับอักเสบบางชนิด
• การติดเชื้อไวรัสอื่นบางชนิดตามระยะของโรค

2. การติดเชื้อแบคทีเรียบางชนิด

แม้ bacterial infection ส่วนใหญ่มักสัมพันธ์กับ neutrophilia แต่บางโรคทำให้ lymphocyte เพิ่มได้ เช่น:

• ไอกรน (pertussis)
• วัณโรค (tuberculosis) ในบางราย

3. โรคอักเสบหรือภูมิคุ้มกันบางชนิด

โรคบางชนิด เช่น Crohn disease หรือ Graves disease สามารถสัมพันธ์กับ lymphocytosis ได้ในบางกรณี

4. โรคของระบบ Lymphoid

โรคบางชนิดทำให้ lymphocyte เพิ่มจากการเพิ่มจำนวนของเซลล์ที่ผิดปกติ เช่น:

• มะเร็งเม็ดเลือดขาวชนิด Chronic Lymphocytic Leukemia (CLL)
• Acute lymphoblastic leukemia บางกรณี
• Lymphoma บางชนิดที่มีเซลล์เข้าสู่กระแสเลือด

Lymphocyte สูง เป็นมะเร็งเม็ดเลือดไหม?

ส่วนใหญ่ lymphocyte สูงไม่ได้หมายถึงมะเร็งทันที เพราะ reactive lymphocytosis จากการติดเชื้อพบได้บ่อยกว่า

ควรคิดถึงโรคทางโลหิตวิทยามากขึ้นหากพบ:

• lymphocyte สูงต่อเนื่องหลายครั้งโดยไม่มี infection อธิบายได้
• จำนวน lymphocyte สูงมากผิดปกติ
• พบ lymphocyte ที่มีรูปร่างผิดปกติหรือเซลล์ตัวอ่อนใน peripheral blood smear
• มีต่อมน้ำเหลืองโต
• มีม้ามโต
• น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ
• เหงื่อออกกลางคืน
• มีไข้เรื้อรังโดยหาสาเหตุไม่ได้
• มี ภาวะโลหิตจาง (anemia) หรือเกล็ดเลือดต่ำร่วมด้วย

หากสงสัยโรคของ lymphocyte อาจต้องตรวจ flow cytometry เพื่อดูชนิดและลักษณะของเซลล์เพิ่มเติม

Lymphocyte ต่ำ เกิดจากอะไร?

ภาวะลิมโฟไซต์ต่ำ (lymphocytopenia หรือ lymphopenia) ในผู้ใหญ่โดยทั่วไปหมายถึงจำนวน lymphocyte จริงต่ำกว่า 1,000/µL

สาเหตุสำคัญ ได้แก่:

1. การติดเชื้อไวรัสบางชนิด

• HIV
• Influenza
• COVID-19
• Hepatitis
• Epstein-Barr virus ในบางระยะ

2. การติดเชื้อรุนแรง

Sepsis และการติดเชื้อรุนแรงบางชนิดสามารถทำให้ lymphocyte ลดลงได้

3. ยาและการรักษา

• Corticosteroid
• Chemotherapy
• Radiation therapy
• ยากดภูมิคุ้มกัน
• ยาที่ออกฤทธิ์ต่อ lymphocyte เช่น antibody therapy บางชนิด

4. ภาวะทุพโภชนาการ

การขาดโปรตีนและพลังงานอย่างมาก รวมถึงการขาดสารอาหารบางชนิดสามารถทำให้ lymphocyte ลดลงได้

5. โรค Autoimmune และ Systemic Disease

• Systemic lupus erythematosus
• Rheumatoid arthritis
• Sarcoidosis
• โรคเรื้อรังบางชนิด

6. โรคทางโลหิตวิทยาและมะเร็งบางชนิด

เช่น lymphoma, leukemia หรือความผิดปกติของไขกระดูกบางชนิด

7. ภูมิคุ้มกันบกพร่องแต่กำเนิด

พบได้ในโรคพันธุกรรมบางชนิด เช่น Severe Combined Immunodeficiency (SCID) แต่กลุ่มนี้พบไม่บ่อยในผู้ใหญ่ทั่วไป

Lymphocyte ต่ำ อันตรายไหม?

ขึ้นกับว่าต่ำมากเพียงใด เป็นชั่วคราวหรือเรื้อรัง และ lymphocyte ชนิดใดลดลง

การลดลงเล็กน้อยระหว่าง acute illness หรือหลังได้รับ corticosteroid อาจเป็นชั่วคราว แต่หาก lymphocyte ต่ำมากหรือต่ำต่อเนื่อง อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ โดยเฉพาะไวรัส เชื้อรา และเชื้อฉวยโอกาสบางชนิด

หากมีการติดเชื้อซ้ำ ๆ การติดเชื้อผิดปกติ หรือสงสัยภูมิคุ้มกันบกพร่อง อาจต้องตรวจจำนวน T cell, B cell และ NK cell รวมทั้งระดับ immunoglobulin เพิ่มเติม

Peripheral Blood Smear ช่วยอะไรเมื่อ Lymphocyte ผิดปกติ?

การตรวจสเมียร์เลือด (Peripheral Blood Smear) ช่วยดูรูปร่างของ lymphocyte และแยก reactive lymphocytosis จากโรคทางโลหิตวิทยาบางชนิดได้

ตัวอย่างสิ่งที่อาจพบ:

• Reactive หรือ atypical lymphocyte ซึ่งพบได้ในการติดเชื้อไวรัสบางชนิด
• lymphocyte ที่มีรูปร่างสม่ำเสมอผิดปกติ ซึ่งอาจชวนให้นึกถึง clonal lymphoproliferative disorder
• lymphoblast หรือเซลล์ตัวอ่อนผิดปกติ
• ความผิดปกติของเม็ดเลือดแดงและเกล็ดเลือดร่วมด้วย

เมื่อ Lymphocyte สูงหรือต่ำ ควรตรวจอะไรต่อ?

1. ดู CBC ทั้งชุด

ดู WBC, Neutrophil, Monocyte, Eosinophil, Hemoglobin, Hematocrit และ Platelet ร่วมกัน

2. ดูจำนวน Lymphocyte จริง

ไม่ควรใช้เปอร์เซ็นต์เพียงอย่างเดียว เพราะ relative lymphocytosis หรือ relative lymphopenia อาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของเม็ดเลือดขาวชนิดอื่น

3. เปรียบเทียบกับผลเลือดครั้งก่อน

ช่วยแยกว่าเป็นภาวะชั่วคราวจาก acute illness หรือเป็นความผิดปกติที่คงอยู่นาน

4. ซักประวัติและตรวจร่างกาย

ควรประเมิน:

• ไข้ เจ็บคอ หรืออาการติดเชื้อไวรัส
• ต่อมน้ำเหลืองโต
• ม้ามโต
• น้ำหนักลดหรือเหงื่อออกกลางคืน
• การติดเชื้อซ้ำ ๆ หรือการติดเชื้อผิดปกติ
• ประวัติ HIV risk ตามความเหมาะสม
• การใช้ corticosteroid ยากดภูมิคุ้มกัน chemotherapy หรือ radiation
• โรค autoimmune หรือโรคเรื้อรัง

5. ตรวจเพิ่มเติมตามสาเหตุที่สงสัย

• สงสัย infectious mononucleosis — ตรวจ EBV ตามข้อบ่งชี้
• สงสัย HIV — HIV testing ตามความเหมาะสมและความยินยอม
• สงสัย chronic infection — ตรวจตามโรคที่สงสัย เช่น tuberculosis
• lymphocyte สูงต่อเนื่องหรือเซลล์ผิดปกติ — peripheral blood smear และอาจตรวจ flow cytometry
• lymphocyte ต่ำมากหรือมีการติดเชื้อซ้ำ — อาจตรวจ lymphocyte subsets และ immunoglobulin
• สงสัยโรคไขกระดูก — ประเมินโดยอายุรแพทย์โรคเลือดและตรวจเพิ่มเติมตามข้อบ่งชี้

Lymphocyte สูงหรือต่ำรักษาอย่างไร?

Lymphocyte สูงหรือต่ำเป็นผลตรวจ ไม่ใช่โรคที่ต้องรักษาตัวเลขโดยตรง การรักษาขึ้นกับสาเหตุ

• ติดเชื้อไวรัส → รักษาตามชนิดของโรคและความรุนแรง
• HIV → รักษาด้วยยาต้านไวรัสตามแนวทาง
• เกิดจาก corticosteroid หรือยาอื่น → แพทย์พิจารณาความสัมพันธ์และความจำเป็นของยา
• ภาวะทุพโภชนาการ → แก้ไขภาวะโภชนาการ
• โรค autoimmune → รักษาโรคพื้นฐาน
• CLL, lymphoma หรือ leukemia → รักษาตามชนิดของโรคโดยอายุรแพทย์โรคเลือด
• ภูมิคุ้มกันบกพร่องบางชนิด → อาจต้องใช้ immunoglobulin หรือการรักษาเฉพาะตามโรค

เมื่อไรควรพบแพทย์เร็วขึ้น?

• lymphocyte ผิดปกติร่วมกับไข้เรื้อรัง
• ต่อมน้ำเหลืองโตหลายแห่งหรือต่อเนื่อง
• ม้ามโต
• น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ
• เหงื่อออกกลางคืนมากผิดปกติ
• มีการติดเชื้อซ้ำ ๆ หรือเชื้อฉวยโอกาส
• มีภาวะโลหิตจางหรือเกล็ดเลือดต่ำร่วมด้วย
• พบ lymphoblast หรือเซลล์ผิดปกติใน peripheral smear
• lymphocyte สูงหรือต่ำต่อเนื่องโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

สรุปสำหรับคนที่เห็น Lymphocyte ↑ หรือ ↓ ในผลเลือด

• Lymphocyte เป็นเม็ดเลือดขาวที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน
• มี 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ T cell, B cell และ NK cell
• อย่าดูเปอร์เซ็นต์เพียงอย่างเดียว ควรดูจำนวน lymphocyte จริง
• Lymphocyte สูงพบบ่อยจาก viral infection แต่ยังพบใน pertussis, tuberculosis และโรค lymphoid บางชนิดได้
• Lymphocyte ต่ำพบได้จาก viral infection บางชนิด HIV corticosteroid chemotherapy severe stress malnutrition autoimmune disease และ sepsis
• หากผิดปกติต่อเนื่อง ควรดู CBC เดิม peripheral smear และอาการร่วมด้วย
• ต่อมน้ำเหลืองโต ม้ามโต น้ำหนักลด เหงื่อออกกลางคืน หรือเม็ดเลือดชนิดอื่นผิดปกติ เป็นเหตุให้ควรประเมินเพิ่มเติม
• การรักษาขึ้นกับสาเหตุ ไม่ใช่รักษาตัวเลข lymphocyte โดยตรง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Lymphocyte

Lymphocyte สูงหมายถึงอะไร?

หมายถึงจำนวน lymphocyte จริงสูงกว่าช่วงอ้างอิง พบได้บ่อยจากการติดเชื้อไวรัส แต่ยังเกิดจากโรคติดเชื้อบางชนิดและโรคของระบบ lymphoid ได้

Lymphocyte สูงแปลว่าติดเชื้อไวรัสหรือไม่?

ไม่เสมอไป การติดเชื้อไวรัสเป็นสาเหตุที่พบบ่อย แต่ pertussis, tuberculosis, CLL และ lymphoma บางชนิดก็ทำให้ lymphocyte สูงได้

Lymphocyte สูงเป็นมะเร็งไหม?

ส่วนใหญ่ไม่ใช่มะเร็งทันที แต่ถ้าสูงต่อเนื่อง มีต่อมน้ำเหลืองโต ม้ามโต น้ำหนักลด เหงื่อออกกลางคืน หรือพบเซลล์ผิดปกติ ควรประเมินเพิ่มเติม

Lymphocyte ต่ำหมายถึงภูมิคุ้มกันต่ำหรือไม่?

อาจเกี่ยวข้องได้ โดยเฉพาะหากต่ำมากหรือต่ำต่อเนื่อง แต่ต้องดูชนิดของ lymphocyte ที่ลดลงและสาเหตุร่วมด้วย

Corticosteroid ทำให้ Lymphocyte ต่ำได้หรือไม่?

ได้ corticosteroid สามารถทำให้ lymphocyte ลดลงชั่วคราวหรือเรื้อรังตามระยะเวลาและขนาดยาที่ใช้

Lymphocyte ต่ำจาก HIV ได้หรือไม่?

ได้ HIV ทำให้ CD4+ T lymphocyte ลดลงและเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของ lymphocytopenia เรื้อรัง

ควรดู Lymphocyte % หรือจำนวนจริง?

ควรดูจำนวนจริงร่วมด้วย เพราะเปอร์เซ็นต์สามารถเปลี่ยนตามจำนวนเม็ดเลือดขาวชนิดอื่น

เมื่อ Lymphocyte ผิดปกติต้องตรวจอะไรต่อ?

ควรดู CBC ทั้งชุด ผลเลือดเดิม peripheral smear และอาการ แล้วเลือกตรวจเพิ่มเติม เช่น infection testing, flow cytometry, lymphocyte subsets หรือ immunoglobulin ตามสาเหตุที่สงสัย

เอกสารอ้างอิง

1. Merck Manual Professional Edition. Lymphocytopenia. Updated 2026.
2. Merck Manual Consumer Version. Lymphocytic Leukocytosis. Reviewed 2025.
3. Merck Manual Professional Edition. Overview of Leukopenias. Reviewed 2025.
4. MedlinePlus. Blood Differential. U.S. National Library of Medicine.