Basophil สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร? ค่าปกติ สาเหตุ และต้องทำอะไรต่อ

Basophil คืออะไร?

Basophil เไขกระดูก และเป็นเม็ดเลือดขาวชนิดที่พบในกระแสเลือดน้อยที่สุดชนิดหนึ่ง

ภายในเซลล์มีสารหลายชนิด เช่น histamine และ inflammatory mediators อื่น ๆ เมื่อ Basophil ถูกกระตุ้นสามารถปล่อยสารเหล่านี้ออกมาและมีบทบาทในปฏิกิริยาภูมิแพ้ การอักเสบ และระบบภูมิคุ้มกัน

Basophil มีลักษณะและหน้าที่บางส่วนคล้าย mast cell แต่เป็นเซลล์คนละชนิดกัน

Basophil มีหน้าที่อะไร?

Basophil มีตัวรับ IgE บนผิวเซลล์ เมื่อสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ในผู้ที่มี IgE จำเพาะต่อสารนั้น เซลล์สามารถถูกกระตุ้นและปล่อย histamine และสารก่อการอักเสบออกมา

ผลที่เกิดขึ้นอาจทำให้:

• หลอดเลือดขยายตัว
• ผนังหลอดเลือดมี permeability เพิ่มขึ้น
• เกิดอาการบวม แดง หรือคัน
• มีส่วนใน allergic inflammation
• มีปฏิสัมพันธ์กับเม็ดเลือดขาวและเซลล์ภูมิคุ้มกันชนิดอื่น

ดังนั้น Basophil ไม่ได้มีหน้าที่ป้องกันไม่ให้เกิดภูมิแพ้ แต่เป็นหนึ่งในเซลล์ที่มีส่วนร่วมในกระบวนการภูมิแพ้และการอักเสบ

ค่า Basophil ปกติเท่าไร?

Basophil สามารถรายงานได้ 2 แบบ คือ เปอร์เซ็นต์ของเม็ดเลือดขาวทั้งหมด และ Absolute Basophil Count

ควรใช้ค่ามาตรฐานของห้องปฏิบัติการที่ตรวจเป็นหลัก เพราะ reference range แตกต่างกันได้ตามเครื่องตรวจ วิธีตรวจและประชากรที่ใช้สร้างค่ามาตรฐาน

ควรดู Basophil % หรือ Absolute Basophil Count?

Absolute Basophil Count มีประโยชน์ในการประเมิน basophilia มากกว่าเปอร์เซ็นต์เพียงอย่างเดียว เพราะเปอร์เซ็นต์ Basophil สามารถเพิ่มหรือลดตามจำนวนเม็ดเลือดขาวชนิดอื่น

ตัวอย่างเช่น Basophil 1% ในคนที่ WBC 5,000 cells/µL กับ Basophil 1% ในคนที่ WBC 30,000 cells/µL ให้จำนวน Basophil จริงต่างกันมาก

ดังนั้นเมื่อ Basophil % สูง ควรดู WBC รวมและ Absolute Basophil Count ร่วมด้วย

Basophil สูงเรียกว่าอะไร?

Basophil ในเลือดสูงเรียกว่า Basophilia เกณฑ์ที่ใช้แตกต่างกันตามห้องปฏิบัติการ แต่โดยทั่วไปหมายถึง Absolute Basophil Count สูงกว่าช่วงอ้างอิงของห้องปฏิบัติการ

Basophilia เป็นผลตรวจที่พบไม่บ่อย และ สาเหตุมีตั้งแต่ภาวะภูมิแพ้หรือการอักเสบไปจนถึงโรคของไขกระดูก จึงต้องแปลผลร่วมกับความรุนแรง ความต่อเนื่อง และ CBC ค่าอื่น

Basophil สูงเกิดจากอะไร?

1. โรคภูมิแพ้และ hypersensitivity

Basophil มีบทบาทใน IgE-mediated allergic reaction จึงอาจพบ Basophil เพิ่มขึ้นในผู้ป่วยที่มีโรคภูมิแพ้บางราย เช่น allergic disease หรือ hypersensitivity reaction

แต่ค่า Basophil สูงไม่สามารถใช้วินิจฉัยว่าผู้ป่วยกำลังเป็นภูมิแพ้ได้ และผู้ป่วยภูมิแพ้จำนวนมากมี Basophil ในเลือดอยู่ในช่วงปกติ

2. โรคที่มีการอักเสบเรื้อรัง

Basophilia อาจพบร่วมกับโรคอักเสบเรื้อรัง โรค autoimmune และ inflammatory disorders บางชนิด เช่น inflammatory bowel disease

3. การติดเชื้อบางชนิด

การติดเชื้อบางชนิดสามารถสัมพันธ์กับ Basophil ที่เพิ่มขึ้นได้ แต่ Basophilia ไม่ใช่เครื่องมือหลักในการวินิจฉัยการติดเชื้อ

4. Hypothyroidism

ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำสามารถสัมพันธ์กับ Basophil เพิ่มขึ้นได้ในบางราย

5. Chronic Myeloid Leukemia (CML)

CML เป็นหนึ่งในโรคสำคัญที่ต้องคิดถึงเมื่อพบ Basophilia ชัดเจนและเป็นต่อเนื่อง โดยเฉพาะเมื่อมี WBC สูงมาก มี neutrophilia หรือ left shift ร่วมด้วย

ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการอ่อนเพลีย น้ำหนักลด เหงื่อออกกลางคืน แน่นชายโครงซ้ายจากม้ามโต หรืออาจไม่มีอาการและตรวจพบจาก CBC โดยบังเอิญ

6. Myeloproliferative Neoplasms (MPN)

นอกจาก CML แล้ว Basophilia สามารถพบในโรค myeloproliferative neoplasm อื่น เช่น:

• Polycythemia vera
• Essential thrombocythemia
• Primary myelofibrosis

จึงควรดูค่า hemoglobin, hematocrit, platelet และเม็ดเลือดขาวชนิดอื่นร่วมด้วย

Basophil สูงแปลว่าเป็นมะเร็งเม็ดเลือดหรือไม่?

ไม่ใช่ Basophilia สามารถเกิดจากภาวะ reactive เช่น ภูมิแพ้ การอักเสบ หรือโรคอื่นได้

แต่หาก Basophil สูงชัดเจนและ ยังสูงต่อเนื่องเมื่อตรวจซ้ำ โดยเฉพาะถ้ามี leukocytosis, left shift, platelet หรือ hemoglobin ผิดปกติ หรือม้ามโต ต้องประเมินโรค myeloid neoplasm รวมถึง CML

Basophil สูงแบบไหนควรให้ความสำคัญ?

ความสำคัญไม่ได้อยู่ที่ตัวเลข Basophil เพียงค่าเดียว แต่ควรดูรูปแบบของ CBC ทั้งหมด

ควรประเมินเพิ่มเติมเมื่อพบ:

• Absolute Basophil Count สูงกว่าค่าปกติอย่างชัดเจน
• Basophilia เป็นต่อเนื่องเมื่อตรวจซ้ำ
• WBC สูงมาก
• มี neutrophilia หรือ left shift
• มี immature myeloid cells ใน peripheral blood
• Hemoglobin หรือ platelet ผิดปกติร่วมด้วย
• ม้ามโต
• น้ำหนักลด ไข้ หรือเหงื่อออกกลางคืนโดยไม่ทราบสาเหตุ

Basophilia ที่เด่นร่วมกับ leukocytosis เป็นรูปแบบที่ควรให้ความสำคัญต่อ CML และ myeloproliferative neoplasm มากกว่าการพบ Basophil เพิ่มเล็กน้อยเพียงค่าเดียว

ถ้า Basophil สูง ต้องตรวจอะไรต่อ?

แนวทางเริ่มต้นคือ ตรวจว่าค่าสูงจริงหรือไม่ และดู CBC ทั้งชุด

1. ดู CBC และ Absolute Basophil Count

ตรวจ WBC, neutrophil, eosinophil, monocyte, lymphocyte, hemoglobin และ platelet ร่วมกัน

2. เปรียบเทียบกับผล CBC เดิม

Basophil สูงเพียงครั้งเดียวกับ Basophil ที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่องมีความหมายต่างกัน

3. Peripheral Blood Smear

หาก Basophilia ชัดเจนหรือ CBC ค่าอื่นผิดปกติ การตรวจ peripheral blood smear ช่วยดูรูปร่างของเซลล์และ immature myeloid cells

4. หาสาเหตุที่สัมพันธ์กับอาการ

แพทย์จะประเมินประวัติภูมิแพ้ การอักเสบ การติดเชื้อ โรคไทรอยด์ ยาที่ใช้ อาการผิดปกติ และตรวจหาม้ามโต

5. ตรวจโรคของไขกระดูกเมื่อมีข้อบ่งชี้

หากสงสัย CML อาจต้องตรวจหา BCR::ABL1 และหากสงสัย MPN ชนิดอื่นอาจต้องตรวจทางโลหิตวิทยาเพิ่มเติมตามลักษณะของ CBC

Basophil ต่ำเรียกว่าอะไร?

Basophil ต่ำเรียกว่า Basopenia แต่ Basophil มีจำนวนน้อยมากตามธรรมชาติ จึงไม่ใช่เรื่องแปลกที่ผล CBC บางครั้งจะรายงาน Basophil 0% หรือ Absolute Basophil Count ต่ำมาก

Basophil ต่ำเพียงอย่างเดียว โดยที่ CBC ค่าอื่นปกติ มักไม่มีความสำคัญทางคลินิกและไม่จำเป็นต้องรักษา

Basophil ต่ำเกิดจากอะไร?

Basophil ลดลงสามารถพบได้ในสถานการณ์ เช่น:

• การติดเชื้อเฉียบพลันบางช่วง
• ปฏิกิริยาภูมิแพ้เฉียบพลัน
• ภาวะไทรอยด์ทำงานเกิน
• ภาวะ stress ทางร่างกายบางชนิด

อย่างไรก็ตาม เนื่องจาก Basophil ในเลือดมีจำนวนน้อยมาก Basopenia มักไม่มีประโยชน์ในการวินิจฉัยโรคจากค่าเดียว

Basophil กับ Eosinophil เหมือนกันหรือไม่?

ไม่เหมือนกัน ทั้ง Basophil และ Eosinophil เป็น granulocyte และมีส่วนเกี่ยวข้องกับ allergic inflammation แต่มีหน้าที่และโรคที่สัมพันธ์กันต่างกัน

ตัวอย่างการอ่านผล Basophil

Basophil 1.2% แต่ CBC อื่นปกติ

เปอร์เซ็นต์ที่สูงเล็กน้อยไม่ควรสรุปว่าเป็นโรค ควรดู Absolute Basophil Count และ reference range ของห้องปฏิบัติการก่อน

Basophil 0%

พบได้ในคนปกติและโดยทั่วไปไม่ใช่ภาวะที่ต้องรักษา หากเม็ดเลือดชนิดอื่นปกติและไม่มีอาการผิดปกติ

Basophil สูงร่วมกับ WBC 30,000–50,000 cells/µL และมี left shift

รูปแบบนี้มีความสำคัญกว่าการพบ Basophil สูงเล็กน้อย และควรประเมิน myeloproliferative neoplasm โดยเฉพาะ CML

เมื่อไรควรพบแพทย์?

ควรปรึกษาแพทย์หาก:

• Basophil สูงกว่าค่าปกติซ้ำหลายครั้ง
• WBC สูงร่วมด้วย
• Hemoglobin หรือ platelet ผิดปกติ
• มี immature cells หรือผล blood smear ผิดปกติ
• มีม้ามโต
• มีไข้ น้ำหนักลด เหงื่อออกกลางคืน หรืออ่อนเพลียโดยไม่ทราบสาเหตุ

สรุป

Basophil เป็นเม็ดเลือดขาวที่มีจำนวนน้อย แต่มีบทบาทในภูมิคุ้มกัน ภูมิแพ้ และการอักเสบ

Basophil สูงไม่ได้แปลว่าเป็นภูมิแพ้เสมอไป หากสูงเล็กน้อยอาจเกิดจากภาวะ reactive แต่ถ้าสูงชัดเจน เป็นต่อเนื่อง และมี CBC ค่าอื่นผิดปกติ ต้องคิดถึงโรคของไขกระดูก โดยเฉพาะ CML และ myeloproliferative neoplasm

Basophil ต่ำหรือเป็น 0 เพียงค่าเดียวมักไม่มีความสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อ CBC ค่าอื่นเป็นปกติ

ดังนั้นเมื่อเห็นค่า Basophil ผิดปกติ ควรดู Absolute Basophil Count + WBC รวม + CBC ค่าอื่น + ผลตรวจเดิม + อาการของผู้ป่วย ก่อนสรุปความหมาย

คำถามที่พบบ่อย

Basophil สูงคือภูมิแพ้ใช่ไหม?

ไม่จำเป็น ภูมิแพ้เป็นหนึ่งในสาเหตุที่สัมพันธ์กับ Basophil ได้ แต่ Basophilia ยังพบในโรคอักเสบและโรคของไขกระดูก โดยเฉพาะ CML และ MPN

Basophil 0% อันตรายไหม?

โดยทั่วไปไม่อันตราย Basophil มีจำนวนน้อยมากอยู่แล้ว จึงสามารถพบค่า 0% ใน CBC ได้ และไม่จำเป็นต้องรักษาหากค่าอื่นปกติ

Basophil สูงเล็กน้อยต้องตรวจไขกระดูกหรือไม่?

ไม่จำเป็นทันที ควรยืนยันค่า ดู Absolute Basophil Count ตรวจ CBC ค่าอื่นและเปรียบเทียบกับผลเดิมก่อน การตรวจไขกระดูกใช้เมื่อมีข้อมูลที่สงสัยโรคทางโลหิตวิทยา

Basophil สูงแค่ไหนจึงน่ากังวล?

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคน ความเสี่ยงขึ้นกับ Absolute Basophil Count ความต่อเนื่องของค่า จำนวน WBC และความผิดปกติของ CBC อื่นร่วมกัน Basophilia ที่สูงชัดเจนร่วมกับ leukocytosis ต้องได้รับการประเมินมากกว่าค่าที่สูงเล็กน้อยแบบ isolated

อ่านต่อ

• จำนวนเม็ดเลือดขาว WBC สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?
• Neutrophil สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?
• Lymphocyte สูงหรือต่ำหมายถึงอะไร?

เอกสารอ้างอิง

1. Merck Manual. Basophilic Disorders. Reviewed February 2025.
2. Sticco KL, Pandya NK, Zubair M, Lynch DT. Basophilia. StatPearls. Updated 2024.
3. Feriel J, Depasse F, Geneviève F. How I investigate basophilia in daily practice. Int J Lab Hematol. 2020.
4. Valent P, et al. Proposed diagnostic criteria and classification of basophilic leukemias and related disorders. Leukemia. 2017.