อาการปัสสาวะแสบขัด(Dysuria) คืออะไร? เจาะลึกอาการปัสสาวะแสบขัด สาเหตุ และวิธีรักษาที่ถูกต้อง

อาการเจ็บ แสบ หรือรู้สึกไม่สบายขณะปัสสาวะ เป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพที่พบบ่อยและสร้างความทุกข์ทรมานอย่างมาก ในทางการแพทย์เรียกอาการนี้ว่า "Dysuria" (ดิสยูเรีย) หรือ ภาวะปัสสาวะแสบขัด ซึ่งพบได้ในทุกเพศทุกวัย แต่จะพบได้บ่อยในผู้หญิง

สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ Dysuria ไม่ใช่ "โรค" แต่เป็น "อาการ" ที่บ่งบอกว่าอาจมีความผิดปกติเกิดขึ้นกับระบบทางเดินปัสสาวะของคุณ การทราบถึงสาเหตุและสังเกตอาการร่วม จะช่วยให้คุณรับมือกับภาวะนี้ได้อย่างถูกต้องและทันท่วงที

---

อาการปัสสาวะแสบขัดเป็นอย่างไร?

ความรู้สึกไม่สบายจาก Dysuria อาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล โดยมักมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้:

• รู้สึกแสบร้อน (Burning): เป็นอาการที่พบบ่อยที่สุด เหมือนมีน้ำร้อนไหลผ่านท่อปัสสาวะ

• รู้สึกเจ็บปวด (Pain): อาจเจ็บแปลบๆ หรือเจ็บหน่วงๆ

• รู้สึกไม่สบาย (Discomfort): รู้สึกระคายเคืองหรือไม่สะดวกในบริเวณท่อปัสสาวะ

อาการปวดแสบนี้สามารถเกิดขึ้นได้ในช่วงต่างๆ ของการปัสสาวะ ทั้งตอนเริ่มต้น ขณะปัสสาวะ หรือหลังจากปัสสาวะเสร็จสิ้น

---

สาเหตุหลักที่ทำให้ปัสสาวะแสบขัด

สาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากการอักเสบหรือการระคายเคืองของท่อปัสสาวะและกระเพาะปัสสาวะ

1. กลุ่มการติดเชื้อ (Infections) - สาเหตุยอดฮิต

• การติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ (UTI): นี่คือสาเหตุอันดับหนึ่ง โดยเฉพาะ กระเพาะปัสสาวะอักเสบ (Cystitis) ซึ่งเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย (ส่วนใหญ่คือ E. coli) เข้าไปเจริญเติบโตในกระเพาะปัสสาวะ ทำให้เยื่อบุเกิดการอักเสบ

• ท่อปัสสาวะอักเสบ (Urethritis): การอักเสบของท่อปัสสาวะ อาจเกิดจากเชื้อแบคทีเรียทั่วไป หรือจากโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

2. กลุ่มโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STIs)

• เชื้อโรค เช่น หนองใน (Gonorrhea), หนองในเทียม (Chlamydia), หรือเริม (Herpes) สามารถทำให้เกิดการอักเสบที่ท่อปัสสาวะและนำไปสู่อาการปัสสาวะแสบขัดได้

3. กลุ่มการระคายเคือง (Irritation)

• สารเคมี: การใช้สบู่ที่มีความเป็นด่างสูง, สเปรย์ทำความสะอาดจุดซ่อนเร้น, สารหล่อลื่น หรือสารฆ่าอสุจิ อาจก่อให้เกิดการระคายเคืองที่ปากท่อปัสสาวะ

• นิ่วในทางเดินปัสสาวะ: ก้อนนิ่วที่เคลื่อนตัวมาใกล้กระเพาะปัสสาวะหรือท่อปัสสาวะสามารถทำให้เกิดการบาดเจ็บและปัสสาวะแสบขัดได้

อาหารและยาที่ทำให้เกิดระคายเคืองกระเพาะปัสสาวะ

4. สาเหตุเฉพาะทาง

• ในผู้ชาย: ต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis) เป็นสาเหตุที่พบบ่อย

• ในผู้หญิง: ช่องคลอดอักเสบจากเชื้อราหรือแบคทีเรีย หรือภาวะช่องคลอดแห้งหลังวัยหมดประจำเดือน

• โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบเรื้อรัง (Interstitial Cystitis): เป็นภาวะอักเสบของกระเพาะปัสสาวะที่ไม่ใช่จากการติดเชื้อ ทำให้มีอาการปวดท้องน้อยและปัสสาวะแสบขัดเรื้อรัง

---

อาการร่วมที่ควรสังเกต

อาการ Dysuria มักไม่มาเดี่ยวๆ การสังเกตอาการอื่นที่เกิดขึ้นร่วมด้วยจะช่วยในการวินิจฉัยได้มาก:

• แสบขัด + ปัสสาวะบ่อย + ปวดท้องน้อย ➡️ นึกถึง กระเพาะปัสสาวะอักเสบ (cystitis)
• แสบขัด + มีไข้สูง + หนาวสั่น + ปวดบั้นเอว ➡️ สัญญาณอันตราย! อาจเป็น กรวยไตอักเสบ ควรรีบพบแพทย์
• แสบขัด + มีหนองไหลจากท่อปัสสาวะ ➡️ สงสัย โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

• แสบขัด + ปัสสาวะเป็นเลือด ➡️ อาจเกิดจาก UTI รุนแรง, นิ่ว หรือเนื้องอก

• แสบขัด + ปัสสาวะไม่พุ่ง + ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน (ในผู้ชาย) ➡️ อาจเกี่ยวกับ โรคต่อมลูกหมาก

---

เมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์?

แม้บางครั้งอาการอาจไม่รุนแรง แต่ คุณควรไปพบแพทย์เสมอหากมีอาการปัสสาวะแสบขัด เพื่อรับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ควรรีบไปพบแพทย์ทันทีหากมีอาการต่อไปนี้:

• มีไข้สูง และ/หรือ ปวดหลัง ปวดบั้นเอว

• มีเลือดปนในปัสสาวะ

• มีหนองหรือสารคัดหลั่งผิดปกติไหลออกมา

• อาการไม่ดีขึ้นภายใน 24-48 ชั่วโมง

• คุณกำลังตั้งครรภ์

การปล่อยทิ้งไว้อาจทำให้การติดเชื้อลุกลามจากกระเพาะปัสสาวะไปยังไต ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายและรักษายากกว่ามาก

การวินิจฉัยและการรักษา

1. การวินิจฉัย: แพทย์จะเริ่มจากการซักประวัติและอาการต่างๆ จากนั้นการตรวจที่สำคัญที่สุดคือ การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) เพื่อหาเม็ดเลือดขาว (บ่งชี้การอักเสบ/ติดเชื้อ), แบคทีเรีย หรือเม็ดเลือดแดง ในบางกรณีอาจต้องส่ง เพาะเชื้อจากปัสสาวะ (Urine Culture) เพื่อระบุชนิดของเชื้อและยาที่ได้ผลดีที่สุด

2. การรักษา: หัวใจหลักคือการรักษาตามสาเหตุ

   • การติดเชื้อแบคทีเรีย (UTI): การรักษาหลักคือ ยาปฏิชีวนะ ซึ่งต้องทานให้ครบตามที่แพทย์สั่งแม้อาการจะดีขึ้นแล้ว เพื่อป้องกันการดื้อยาและการกลับมาเป็นซ้ำ

   • การระคายเคือง: หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ก่อให้เกิดการระคายเคือง

   • โรคอื่นๆ: รักษาตามโรคที่เป็นสาเหตุ เช่น การรักษานิ่ว หรือโรคต่อมลูกหมาก

การดูแลตนเองเบื้องต้นเพื่อบรรเทาอาการ

• ดื่มน้ำมากๆ: การดื่มน้ำ 2-3 ลิตรต่อวัน (หากไม่มีโรคที่ต้องจำกัดน้ำ) จะช่วยขับเชื้อโรคออกจากร่างกายได้เร็วขึ้น

• หลีกเลี่ยงการกลั้นปัสสาวะ: ปวดเมื่อไหร่ให้เข้าห้องน้ำทันที

• ยาบรรเทาอาการ: อาจใช้ยาที่ช่วยลดอาการปวดแสบ เช่น ฟีนาโซไพริดีน (Phenazopyridine) ซึ่งจะทำให้ปัสสาวะเปลี่ยนเป็นสีส้มแดง (เป็นผลปกติของยา)

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว