ท่อปัสสาวะอักเสบ (Urethritis)เรื้อรัง สาเหตุที่ทุกคนต้องรู้

ภาวะเรื้อรังในที่นี้หมายถึงอาการที่เป็นอยู่นาน (persistent), ดื้อต่อการรักษาเบื้องต้น (refractory), หรือมีอาการกลับมาเป็นซ้ำๆ (recurrent) แม้จะเคยได้รับการรักษาไปแล้วก็ตาม ซึ่งเป็นภาวะที่ซับซ้อนและน่ารำคาญกว่าการอักเสบแบบเฉียบพลันอย่างมาก

---

สาเหตุหลักที่ทำให้ท่อปัสสาวะอักเสบกลายเป็นภาวะเรื้อรัง

1. การรักษาที่ไม่สมบูรณ์ (Incomplete Treatment):

   • สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือการที่ผู้ป่วย "หยุดยาเอง" เมื่อรู้สึกว่าอาการดีขึ้นแล้ว แต่ยังกำจัดเชื้อโรคไม่หมด ทำให้เชื้อที่ยังหลงเหลืออยู่กลับมาเจริญเติบโตและก่อให้เกิดอาการอีกครั้ง

   • การได้รับยาปฏิชีวนะที่ไม่ตรงกับชนิดของเชื้อโรค

2. การติดเชื้อดื้อยา (Resistant Organisms):

   • เชื้อโรคบางชนิดมีความสามารถในการดื้อยาปฏิชีวนะที่ใช้กันทั่วไป โดยเฉพาะเชื้อหนองในเทียมอย่าง Mycoplasma genitalium ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของท่อปัสสาวะอักเสบเรื้อรังในปัจจุบัน เพราะการรักษาเบื้องต้นมักไม่ได้ผล ต้องใช้ยาที่จำเพาะเจาะจงมากขึ้น

3. การติดเชื้อซ้ำจากคู่ครอง (Re-infection):

   • เกิดจาก "Ping-Pong Effect" คือการติดเชื้อกลับไปกลับมาระหว่างคู่ครองที่ไม่ได้รับการรักษาพร้อมกัน ฝ่ายหนึ่งรักษาหายแล้ว แต่ก็กลับไปรับเชื้อจากอีกฝ่ายที่ยังไม่ได้รับการรักษา

4. สาเหตุที่ไม่ได้มาจากการติดเชื้อ (Non-infectious Causes):

   • หากอาการอักเสบเกิดจากการระคายเคืองเรื้อรัง เช่น การแพ้สารเคมีในสบู่หรือสารหล่อลื่น หรือการบาดเจ็บเล็กๆ น้อยๆ ซ้ำๆ การใช้ยาปฏิชีวนะก็จะไม่ทำให้อาการหายขาด

5. ภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นแล้ว (Underlying Complications):

   • การอักเสบที่รุนแรงในครั้งแรกอาจทำให้เกิด พังผืดและท่อปัสสาวะตีบ (Urethral Stricture) ซึ่งบริเวณที่ตีบนั้นอาจกลายเป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรคและทำให้เกิดการอักเสบซ้ำๆ ได้ง่าย

อาการของท่อปัสสาวะอักเสบเรื้อรัง

อาการมักจะไม่รุนแรงและชัดเจนเท่ากับครั้งแรกที่เป็นแบบเฉียบพลัน แต่อาการจะค่อนข้างคงที่หรือเป็นๆ หายๆ ได้แก่:

• มีสารคัดหลั่งเล็กน้อย: อาจไม่ใช่หนองข้นๆ แต่เป็นเมือกใสๆ หรือขาวขุ่น มักจะสังเกตเห็นได้ชัดที่สุดในตอนเช้าหลังตื่นนอน (Morning gleet)

• รู้สึกระคายเคืองหรือไม่สบาย: อาจไม่ใช่การแสบที่รุนแรง แต่เป็นความรู้สึกคันๆ หรือไม่สบายที่ปลายท่อปัสสาวะเป็นพักๆ

• ปัสสาวะแสบขัดเป็นครั้งคราว: อาการอาจไม่ได้เป็นทุกครั้งที่ปัสสาวะ

ความสำคัญของการรักษาภาวะเรื้อรัง

การปล่อยให้ท่อปัสสาวะอักเสบเรื้อรังโดยไม่รักษาให้ถูกต้อง อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ เช่น:

• ในผู้ชาย: การติดเชื้อลุกลามไปยังต่อมลูกหมาก (Prostatitis) และอัณฑะ (Epididymitis) ซึ่งอาจส่งผลต่อภาวะเจริญพันธุ์

• ในผู้หญิง: การติดเชื้อลุกลามเข้าสู่ระบบสืบพันธุ์ภายใน ทำให้เกิดอุ้งเชิงกรานอักเสบ (PID) ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะมีบุตรยากหรือการตั้งครรภ์นอกมดลูก

สรุป: หากคุณมีอาการของท่อปัสสาวะอักเสบที่ยังไม่หายสนิทหลังการรักษา หรือมีอาการกลับมาเป็นซ้ำ อย่าทนกับอาการหรือซื้อยาทานเองเด็ดขาด ควรกลับไปพบแพทย์เพื่อทำการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดอีกครั้ง ซึ่งอาจต้องใช้การตรวจพิเศษ (เช่น PCR) เพื่อหาเชื้อที่ดื้อยา และอาจต้องใช้ยาปฏิชีวนะในระยะเวลาที่นานขึ้น รวมถึงการรักษาคู่ครองไปพร้อมกัน เพื่อให้แน่ใจว่าการรักษาครั้งนี้จะหายขาดอย่างแท้จริง

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว