โรคติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ (UTI) และต่อมลูกหมากอักเสบ: คู่มือฉบับสมบูรณ์

อาการปวดแสบเวลาปัสสาวะ, ปัสสาวะกะปริบกะปรอย, หรือปวดหน่วงท้องน้อย คือสัญญาณคลาสสิกของ โรคติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ หรือ UTI (Urinary Tract Infection) ซึ่งเป็นหนึ่งในการติดเชื้อที่พบบ่อยที่สุด โดยเฉพาะในผู้หญิง แต่สำหรับผู้ชาย อาการเหล่านี้มักมีความซับซ้อนและอาจเกี่ยวข้องกับ ต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis)

การทำความเข้าใจโรคนี้อย่างครอบคลุม ทั้งในแง่มุมทั่วไปและลักษณะเฉพาะของแต่ละเพศ คือกุญแจสำคัญในการรักษาที่ถูกต้องและป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

---

UTI คืออะไร และเกิดที่ส่วนไหนได้บ้าง?

UTI คือการอักเสบติดเชื้อที่เกิดขึ้นในระบบทางเดินปัสสาวะ ซึ่งปกติแล้วจะปราศจากเชื้อโรค การติดเชื้อเกิดขึ้นเมื่อแบคทีเรีย (ส่วนใหญ่คือเชื้อ E. coli จากลำไส้) เข้าไปทางท่อปัสสาวะและเริ่มเจริญเติบโต แพทย์มักแบ่ง UTI ตามตำแหน่งและความรุนแรง ดังนี้:

• การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง (Lower UTI): เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุดและไม่รุนแรง

  • กระเพาะปัสสาวะอักเสบ (Cystitis): การติดเชื้อในกระเพาะปัสสาวะ เป็นสาเหตุหลักของอาการปัสสาวะแสบขัด

  • ท่อปัสสาวะอักเสบ
  • ต่อมลูกหมากอักเสบ

• การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะส่วนบน (Upper UTI): เป็นภาวะที่รุนแรงกว่า ต้องได้รับการรักษาเร่งด่วน

  • กรวยไตอักเสบ (Pyelonephritis): การติดเชื้อลุกลามขึ้นไปถึงเนื้อไต

---

อาการของ UTI เป็นอย่างไร?

อาการทั่วไปของทางเดินปัสสาวะส่วนล่างอักเสบ (Cystitis)

• ปัสสาวะแสบขัด (Dysuria)

• ปัสสาวะบ่อย แต่ละครั้งออกมาน้อย (Frequency & Urgency)

• ปวดหน่วงบริเวณท้องน้อยหรือหัวหน่าว

• ปัสสาวะขุ่น หรืออาจมีเลือดปน

เมื่อ UTI เกิดในผู้ชาย: ต่อมลูกหมากอักเสบ (Prostatitis)

การติดเชื้อในผู้ชายมักเกี่ยวข้องกับต่อมลูกหมากเสมอ ซึ่งนอกจากจะมีอาการคล้ายกับ Cystitis แล้ว อาจมีอาการเฉพาะเหล่านี้ร่วมด้วย:

• ปวดบริเวณฝีเย็บ (ระหว่างอัณฑะและทวารหนัก), ปวดอัณฑะ หรือปวดปลายอวัยวะเพศ

• อาจมีอาการปวดเมื่อมีการหลั่งอสุจิ

• ปัสสาวะไม่พุ่ง หรือไหลอ่อนกว่าปกติ

• อาจมีไข้ต่ำๆ ร่วมด้วย

สัญญาณอันตราย! การติดเชื้อลุกลามไปที่ไต (Pyelonephritis)

หากคุณมีอาการของ UTI ร่วมกับอาการเหล่านี้ ควรรีบไปพบแพทย์ทันที:

• มีไข้สูง หนาวสั่น

• ปวดบริเวณบั้นเอวหรือสีข้าง

• คลื่นไส้ อาเจียน

---

ใครบ้างที่มีความเสี่ยงเป็น UTI?

• เพศหญิง: มีความเสี่ยงสูงกว่าผู้ชายมาก เนื่องจากท่อปัสสาวะสั้นกว่า

• ผู้ที่มีกิจกรรมทางเพศ: เพิ่มโอกาสที่เชื้อโรคจะเข้าสู่ท่อปัสสาวะ

• ผู้ที่กลั้นปัสสาวะบ่อยๆ: ทำให้เชื้อโรคมีเวลาเจริญเติบโต

• ผู้ชายที่มีภาวะต่อมลูกหมากโต (BPH): ทำให้ปัสสาวะไม่สุดและมีปัสสาวะค้าง

• ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง (เช่น ผู้ป่วยเบาหวาน) หรือมีภาวะอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ (เช่น นิ่ว)

---

การวินิจฉัยและการรักษาที่แตกต่างกัน

• การวินิจฉัย: แพทย์จะวินิจฉัยจากอาการและ การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) ในผู้ชาย แพทย์อาจต้อง ตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก (Digital Rectal Examination - DRE) เพื่อประเมินการอักเสบ

• การรักษา: หัวใจหลักคือ ยาปฏิชีวนะ แต่มีความแตกต่างที่สำคัญมาก:

  • UTI ในผู้หญิง (ไม่ซับซ้อน): มักจะใช้ยาปฏิชีวนะเป็นระยะเวลาสั้นๆ 3-7 วัน

  • UTI ในผู้ชาย (ถือว่าเป็นชนิดซับซ้อนเสมอ): เนื่องจากยาปฏิชีวนะซึมเข้าสู่เนื้อเยื่อต่อมลูกหมากได้ยาก การรักษาจึงต้องใช้ระยะเวลานานกว่ามาก คือ อย่างน้อย 2-4 สัปดาห์ หรืออาจนานถึง 6 สัปดาห์ เพื่อให้แน่ใจว่าเชื้อถูกกำจัดจนหมดและป้องกันการกลับเป็นซ้ำ

---

9 วิธีป้องกัน UTI สำหรับทุกคน

1. ดื่มน้ำให้เพียงพอ

2. ห้ามกลั้นปัสสาวะ

3. สำหรับผู้หญิง ให้เช็ดทำความสะอาดจาก "หน้าไปหลัง"

4. ปัสสาวะก่อนและหลังการมีเพศสัมพันธ์

5. ทำความสะอาดก่อนมีเพศสัมพันธ์

6. หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ระคายเคืองบริเวณอวัยวะเพศ

7. สวมใส่เสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ดี

8. อาบน้ำด้วยฝักบัว แทนการแช่ในอ่าง

9. ไม่นั่งนิ่งๆ นานเกินไป

การเข้าใจความแตกต่างของ UTI ในแต่ละเพศ โดยเฉพาะความเชื่อมโยงกับต่อมลูกหมากอักเสบในผู้ชาย เป็นสิ่งสำคัญที่นำไปสู่การรักษาที่ถูกต้องและลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำได้

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว