เจาะลึก 4 ชนิดของนิ่วในไต: สาเหตุ การป้องกัน และการรักษาเฉพาะทาง

หลังจากที่คุณได้ผ่านกระบวนการ "สืบสวน" หาสาเหตุ (เช่น การส่งตรวจก้อนนิ่ว หรือเก็บปัสสาวะ 24 ชม.) จนทราบผลแล้วว่านิ่วของคุณคือชนิดไหน ขั้นตอนต่อไปคือการทำความเข้าใจศัตรูของคุณให้ถ่องแท้ เพราะนิ่วแต่ละชนิดมีจุดอ่อนและวิธีจัดการที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง

บทความนี้จะพาคุณไปเจาะลึกรายละเอียดของนิ่ว 4 ชนิดหลักที่พบบ่อย เพื่อให้คุณสามารถวางแผนการรักษาและปรับพฤติกรรมได้อย่างตรงจุดครับ

(👈 ย้อนกลับไปอ่าน: จะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นนิ่วชนิดไหน? วิธีการตรวจหาสาเหตุ)

ภาพจำลอง: 4 ชนิดหลักของนิ่วในไต สาเหตุ และแนวทางการรักษาที่แตกต่างกัน

1. นิ่วแคลเซียม (Calcium Stones) - "พบบ่อยที่สุด"

พบได้ประมาณ 70-80% ของผู้ป่วย ส่วนใหญ่อยู่ในรูปของ "แคลเซียมออกซาเลต" ก้อนมักจะแข็งและมีความคม

• สาเหตุหลัก: มักไม่ได้เกิดจากการกินแคลเซียมเยอะ แต่เกิดจาก "การกินเค็มจัด" (โซเดียมสูง) ซึ่งไปเร่งให้ไตขับแคลเซียมทิ้งออกมาทางปัสสาวะ หรือกินอาหารที่มี "ออกซาเลต" สูงเกินไป (เช่น ผักโขม ชาเข้มข้น ถั่ว)
• แนวทางการรักษาและป้องกัน:
  • ✅ ลดเค็มทันที (สำคัญที่สุด!): จำกัดโซเดียมไม่เกิน 1 ช้อนชาต่อวัน เพื่อลดปริมาณแคลเซียมในปัสสาวะ
  • ✅ กินแคลเซียม "พร้อมมื้ออาหาร": (เช่น ดื่มนมพร้อมข้าว) เพื่อให้แคลเซียมไปจับกับออกซาเลตในลำไส้และขับถ่ายออกไป ไม่ดูดซึมเข้าสู่ร่างกาย
  • ✅ ดื่มน้ำมะนาว: เพื่อเพิ่มสารซิเตรตที่ช่วยยับยั้งนิ่ว
  • 💊 ยา: แพทย์อาจให้ยาขับปัสสาวะกลุ่มไทอาไซด์ (Thiazide) หรือยาโพแทสเซียมซิเตรต

2. นิ่วกรดยูริก (Uric Acid Stones) - "นิ่วของสายเนื้อ"

พบได้ประมาณ 5-10% พบบ่อยในผู้ชาย ผู้ป่วยโรคเกาต์ หรือผู้ที่ชอบทานโปรตีนจากสัตว์เยอะๆ จุดเด่นคืออาจมองไม่เห็นในเอกซเรย์ธรรมดา

• สาเหตุหลัก: ปัสสาวะมี "ความเป็นกรดสูง" เกินไป และมีระดับกรดยูริกสูงจากการทานอาหารที่มีสารพิวรีนสูง (เช่น เนื้อแดง เครื่องใน สัตว์ปีก ยอดผัก)
• แนวทางการรักษาและป้องกัน:
  • ✅ ปรับปัสสาวะให้เป็นด่าง: นี่คือหัวใจสำคัญ แพทย์จะให้ยา (เช่น โซดามิน หรือโพแทสเซียมซิเตรต) เพื่อลดความเป็นกรด ซึ่งอาจทำให้นิ่วละลายได้เอง!
  • ✅ ลดอาหารพิวรีนสูง: ลดการทานเนื้อสัตว์ เครื่องใน และแอลกอฮอล์ (โดยเฉพาะเบียร์)
  • 💊 ยา: อาจต้องทานยาลดกรดยูริกในเลือด (เช่น Allopurinol) หากมีภาวะกรดยูริกสูงร่วมด้วย

3. นิ่วติดเชื้อ (Struvite Stones) - "นิ่วเขากวางที่โตเร็ว"

พบได้ประมาณ 10% พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย และมักก้อนใหญ่ โตเร็ว จนมีรูปร่างเหมือนเขากวาง (Staghorn calculi)

• สาเหตุหลัก: เกิดจาก "การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำๆ" แบคทีเรียบางชนิดจะสร้างสารที่ทำให้ปัสสาวะเป็นด่างจัด จนเกิดการตกผลึกของสารสตรูไวท์
• แนวทางการรักษาและป้องกัน:
  • ✅ ต้องกำจัดเชื้อแบคทีเรีย: การให้ยาปฏิชีวนะเพื่อรักษาการติดเชื้อให้หายขาดเป็นสิ่งสำคัญที่สุด
  • ✅ มักต้องผ่าตัด: เนื่องจากก้อนมักใหญ่และโตเร็ว การใช้ยาละลายมักไม่ได้ผลดีเท่าการผ่าตัด (PCNL) หรือส่องกล้องเพื่อเอานิ่วออกให้หมด
  • ✅ ป้องกันการติดเชื้อซ้ำ: ดูแลสุขอนามัย และรีบรักษาหากมีอาการกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

4. นิ่วซีสตีน (Cystine Stones) - "นิ่วพันธุกรรม"

พบน้อยมาก (น้อยกว่า 1%) เป็นโรคทางพันธุกรรมที่พบได้ตั้งแต่วัยเด็กหรือวัยรุ่น

• สาเหตุหลัก: ไตมีความผิดปกติทางพันธุกรรมในการดูดกลับสารซีสตีน ทำให้มีสารนี้รั่วออกมาในปัสสาวะเยอะมากและจับตัวเป็นก้อนนิ่ว
• แนวทางการรักษาและป้องกัน:
  • ✅ ดื่มน้ำเยอะมากๆ (สำคัญที่สุด): ผู้ป่วยกลุ่มนี้ต้องดื่มน้ำมากกว่าคนทั่วไป อาจต้องถึง 3-4 ลิตรต่อวัน เพื่อให้ปัสสาวะเจือจางตลอดเวลา แม้กระทั่งตอนกลางคืน
  • ✅ ปรับปัสสาวะให้เป็นด่าง: ใช้ยาเพื่อช่วยเพิ่มการละลายของซีสตีน
  • 💊 ยาเฉพาะทาง: อาจต้องใช้ยาที่ช่วยจับกับสารซีสตีนในปัสสาวะ

สรุป

การรู้ชนิดของนิ่วคือกุญแจสำคัญสู่การรักษาที่ประสบความสำเร็จและการป้องกันที่ยั่งยืน หากคุณปฏิบัติตามแนวทางเฉพาะสำหรับนิ่วชนิดที่คุณเป็น โอกาสที่นิ่วจะกลับมาเป็นซ้ำก็จะลดลงอย่างมากครับ

กลับสู่หน้าหลัก: โรคนิ่วในไต (Kidney Stones) ข้อมูลครบจบในที่เดียว