หน้าหลัก | สุขภาพดี | สุภาพสตรี | การแปลผลเลือด | โรคต่างๆ | ยารักษาโรค |วัคซีน | อาหารเพื่อสุขภาพ
การออกกำลังกายสำหรับผู้ป่วยโรคไต (CKD)
การออกกำลังกายสำหรับผู้ป่วยโรคไต (CKD): ขยับอย่างไรให้ไตไม่พัง
เมื่อถูกวินิจฉัยว่าเป็นโรคไตเสื่อม (CKD) ผู้ป่วยหลายคนมักจะ "กลัว" การออกกำลังกาย เพราะกังวลว่าจะทำให้ร่างกายเหนื่อยเกินไป หรือไตจะยิ่งทำงานหนัก แต่ในความเป็นจริงแล้ว การออกกำลังกายที่ "เหมาะสม" และ "สม่ำเสมอ" คือหนึ่งในเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุดในการ "ชะลอการเสื่อมของไต" และ "ต่อสู้" กับภาวะแทรกซ้อนของโรค
ผู้ป่วยโรคไตมักเผชิญกับภาวะกล้ามเนื้อลีบและอ่อนแรง (จากภาวะเลือดเป็นกรดและการสลายโปรตีน) รวมถึงมีความเสี่ยงสูงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด การ "ขยับร่างกาย" จึงไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่คือ "ความจำเป็น" เพื่อรักษาคุณภาพชีวิตที่ดีไว้
ทำไมการออกกำลังกายจึง "ดี" ต่อผู้ป่วยโรคไต?
-
ช่วยควบคุมสาเหตุหลักของโรคไต:
-
ลดความดันโลหิต: ช่วยให้หลอดเลือดยืดหยุ่นและหัวใจทำงานได้ดีขึ้น
-
ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด: ช่วยให้ร่างกายไวต่ออินซูลินมากขึ้น (สำคัญมากในผู้ป่วยเบาหวาน)
-
-
เสริมสร้างกล้ามเนื้อ:
-
ต่อสู้กับภาวะกล้ามเนื้อสลาย (Muscle Wasting) ที่เกิดจากภาวะของเสียคั่งและเลือดเป็นกรด ทำให้คุณมีพละกำลัง ไม่ผอมเพลีย
-
-
ปกป้องหัวใจและหลอดเลือด:
-
ช่วยลดไขมันเลว (LDL) เพิ่มไขมันดี (HDL) และทำให้หัวใจแข็งแรงขึ้น ซึ่งเป็นการลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนอันดับ 1 ของผู้ป่วยโรคไต
-
-
ปรับปรุงคุณภาพชีวิต:
-
ช่วยลดความเครียด, ทำให้นอนหลับได้ดีขึ้น, และลดอาการขาอยู่ไม่สุข (RLS)
-
ข้อควรระวัง: ต้องปรึกษาแพทย์ก่อนเสมอ!
นี่คือขั้นตอนที่สำคัญที่สุด: ก่อนเริ่มโปรแกรมออกกำลังกายใดๆ คุณ ต้องปรึกษาแพทย์โรคไตประจำตัวของคุณก่อน เสมอ เพื่อ:
-
ประเมินความพร้อมของร่างกาย: โดยเฉพาะการตรวจสุขภาพหัวใจ
-
รับคำแนะนำที่เหมาะสม: แพทย์จะช่วยประเมินว่าการออกกำลังกายระดับไหนที่ปลอดภัยสำหรับ "ระยะโรคไต" ของคุณ
-
ข้อควรระวังพิเศษ:
-
ผู้ป่วยที่ฟอกไต (HD): ต้องระวังบริเวณ "เส้นฟอกเลือด" ที่แขน ห้ามยกน้ำหนักกดทับ หรือวัดความดันที่แขนข้างนั้น
-
ผู้ป่วยล้างไตทางช่องท้อง (PD): ต้องระวังการออกกำลังกายที่ใช้แรงเกร็งหน้าท้องมากเกินไป (เช่น ซิทอัพ)
-
ผู้ป่วยเบาหวาน: ต้องระวังภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำขณะออกกำลังกาย
-
3 รูปแบบการออกกำลังกายที่เหมาะสม
เป้าหมายคือการทำกิจกรรมที่ "หลากหลาย" โดยเน้นความสม่ำเสมอ ไม่หักโหม
1. การออกกำลังกายแบบแอโรบิก (Cardio) - เพื่อหัวใจและความดัน
เป็นการออกกำลังกายที่ต่อเนื่อง ช่วยให้หัวใจแข็งแรงและควบคุมความดันได้ดีที่สุด
-
ตัวอย่าง:
-
การเดินเร็ว: (ดีที่สุดและปลอดภัยที่สุด)
-
การปั่นจักรยานอยู่กับที่
-
การว่ายน้ำ หรือ เดินในน้ำ (ลดแรงกระแทก)
-
-
ความถี่: 3-5 วันต่อสัปดาห์
-
ความนาน: เริ่มต้นที่ 15-20 นาที แล้วค่อยๆ เพิ่มเป็น 30-45 นาที
2. การออกกำลังกายแบบมีแรงต้าน (Strength) - เพื่อกล้ามเนื้อ
ช่วยป้องกันภาวะกล้ามเนื้อลีบ ทำให้ร่างกายแข็งแรงและมีกำลัง
-
ตัวอย่าง:
-
การยกดัมเบลน้ำหนักเบา
-
การใช้ยางยืด (Resistance Bands)
-
การลุกนั่งจากเก้าอี้ (Bodyweight)
-
-
ความถี่: 2-3 วันต่อสัปดาห์ (ทำวันเว้นวัน)
-
ข้อควรระวัง: ห้ามเกร็งค้าง หรือกลั้นหายใจขณะยก (อาจทำให้ความดันพุ่ง)
3. การยืดเหยียด (Flexibility) - เพื่อคลายตะคริว
ช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นของกล้ามเนื้อ ลดอาการปวดเมื่อย และตะคริว
-
ตัวอย่าง: โยคะเบาๆ, ท่ายืดเหยียดกล้ามเนื้อน่องและหลัง
-
ความถี่: สามารถทำได้ทุกวัน วันละ 5-10 นาที
สัญญาณเตือนที่ต้อง "หยุด" ทันที
ให้หยุดออกกำลังกายและพักทันที หากคุณมีอาการเหล่านี้:
-
เจ็บแน่นหน้าอก หรือ เจ็บร้าวไปที่แขน/กราม
-
เวียนศีรษะอย่างรุนแรง หรือ หน้ามืดจะเป็นลม
-
คลื่นไส้
-
หายใจหอบเหนื่อยจนพูดไม่เป็นประโยค
-
ปวดข้ออย่างรุนแรง
สรุป: "การขยับ" ดีกว่า "การอยู่นิ่ง" เสมอสำหรับผู้ป่วยโรคไต การเริ่มต้นช้าๆ อย่างปลอดภัยภายใต้คำแนะนำของแพทย์ จะช่วยให้คุณมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และช่วย "พิทักษ์" ไตที่เหลืออยู่ให้ทำงานได้นานที่สุด
จะต้องตรวจหัวใจก่อนออกกำลังกายหรือไม่
ทบทวนวันที่
โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว