กรวยไตอักเสบในผู้ชาย: อาการ สาเหตุที่ต้องค้นหา และเมื่อไรต้องตรวจเพิ่มเติม — ทำไมจึงอันตรายกว่าผู้หญิง และไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง?

"ผู้ชายแข็งแรงขนาดนี้ จะติดเชื้อที่ไตได้ง่ายๆ ได้อย่างไร?"

กรวยไตอักเสบในผู้ชายพบไม่บ่อยเท่าผู้หญิง แต่เมื่อเกิดขึ้นไม่ควรมองว่าเป็นเพียงปัสสาวะแสบขัดธรรมดา เพราะเชื้อได้ลุกลามเกินกระเพาะปัสสาวะไปถึงไต และบางรายอาจมีปัสสาวะคั่ง ต่อมลูกหมากโต นิ่ว หรือการอุดกั้นร่วมด้วย จึงต้องประเมินอย่างรอบคอบ ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง

อาการแบบไหนที่นึกถึงกรวยไตอักเสบ?

อาการสำคัญคือ ไข้หรือหนาวสั่นร่วมกับปวดเอวหรือสีข้าง อาจมีปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะบ่อย ปวดปัสสาวะเร่งด่วน คลื่นไส้ อาเจียน หรืออ่อนเพลียร่วมด้วย อาการเหล่านี้ต้องได้รับการประเมินเพื่อแยกกรวยไตอักเสบออกจากการติดเชื้อที่อยู่เฉพาะกระเพาะปัสสาวะ

• อาการที่ชี้ไปทางไต: ปวดเอวหรือสีข้าง ไข้ หนาวสั่น คลื่นไส้หรืออาเจียน
• สัญญาณการอุดกั้น: ปัสสาวะลำบาก ต้องเบ่ง ปัสสาวะไม่พุ่ง ไม่สุด น้อยลงมาก หรือปัสสาวะไม่ออก
• อาการที่อาจเกี่ยวกับต่อมลูกหมาก: ปวดลึกบริเวณฝีเย็บ ปวดอุ้งเชิงกราน หรือปัสสาวะลำบากเด่นชัด ควรแจ้งแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม ดูรายละเอียดที่ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะในผู้ชายและต่อมลูกหมากอักเสบ
• ในผู้สูงอายุ: อาการอาจไม่ชัด อาจซึม สับสน รับประทานไม่ได้ หรือทรุดลง โดยต้องค้นหาสาเหตุอื่นร่วมด้วย ไม่ควรสรุปจากอาการสับสนเพียงอย่างเดียว

ทำไมกรวยไตอักเสบในผู้ชายจึงต้องระวังมากกว่าที่คิด?

ท่อปัสสาวะของผู้ชายยาวกว่า ทำให้การติดเชื้อไต่ขึ้นพบได้น้อยกว่าในผู้หญิง สิ่งสำคัญคือแพทย์ต้องประเมินว่าเชื้อลุกลามเพียงใด ผู้ป่วยมีอาการรุนแรงหรือไม่ และมีปัจจัยที่ทำให้ปัสสาวะไหลไม่สะดวกหรือเชื้อกำจัดได้ยากหรือไม่

สาเหตุและปัจจัยร่วมที่ต้องค้นหา

• ต่อมลูกหมากโตหรือปัสสาวะคั่ง: ต่อมลูกหมากอาจเบียดท่อปัสสาวะ ทำให้ขับปัสสาวะได้ไม่หมดและเพิ่มโอกาสเกิดการติดเชื้อ
• นิ่วในทางเดินปัสสาวะ: นิ่วอาจขวางการไหลของปัสสาวะ การติดเชื้อร่วมกับการอุดกั้นเป็นภาวะที่ต้องประเมินเร่งด่วน
• ความผิดปกติหรือหัตถการทางเดินปัสสาวะ: เช่น ท่อปัสสาวะตีบ สายสวนปัสสาวะ หรือเพิ่งทำหัตถการ
• โรคร่วม: เช่น เบาหวาน ภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไตทำงานลดลง หรือมีประวัติติดเชื้อและเชื้อดื้อยามาก่อน

ในชายอายุน้อย แพทย์อาจพิจารณาประวัตินิ่ว ความผิดปกติทางเดินปัสสาวะ ภูมิคุ้มกัน และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ตามอาการและความเสี่ยง ส่วนชายวัยกลางคนหรือสูงอายุควรถามเรื่องปัสสาวะไม่พุ่ง ไม่สุด และปัสสาวะคั่ง ไม่มีสาเหตุเดียวที่ใช้สรุปแทนการประเมินรายบุคคลได้

ต้องตรวจอะไรบ้าง?

1. ตรวจปัสสาวะและเพาะเชื้อ: ช่วยยืนยันการติดเชื้อ ระบุเชื้อ และเลือกยาที่เชื้อไว ควรเก็บตัวอย่างก่อนเริ่มยาปฏิชีวนะเมื่อทำได้โดยไม่ทำให้การรักษาล่าช้า
2. ตรวจเลือด: แพทย์อาจตรวจเมื่อมีไข้สูง อาการติดเชื้อทั่วร่างกาย ไตทำงานผิดปกติ หรือจำเป็นต้องนอนโรงพยาบาล
3. ตรวจภาพทางเดินปัสสาวะ: ผู้ชายที่เป็นกรวยไตอักเสบควรได้รับการพิจารณาตรวจภาพทางเดินปัสสาวะ เพื่อค้นหานิ่ว การอุดกั้น ปัสสาวะคั่ง หรือความผิดปกติที่เกี่ยวข้อง โดยชนิดและความเร่งด่วนของการตรวจขึ้นกับอาการ ความรุนแรง การทำงานของไต และการสงสัยการอุดกั้นหรือภาวะแทรกซ้อน

อ่านเพิ่มเติมเรื่อง กรวยไตอักเสบที่มีนิ่ว การอุดกั้น หรือปัจจัยซับซ้อน

การรักษา: ทำไมไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง?

การเลือกยาและระยะเวลารักษาต้องพิจารณาตำแหน่งการติดเชื้อ ความรุนแรง ผลเพาะเชื้อ การทำงานของไต ประวัติแพ้ยา เชื้อดื้อยา และการมีต่อมลูกหมากอักเสบหรือการอุดกั้นร่วมด้วย ยาที่ใช้กับกระเพาะปัสสาวะอักเสบบางชนิดอาจไม่เหมาะกับการติดเชื้อที่ไต

กรวยไตอักเสบในผู้ชายอาจต้องใช้ระยะเวลารักษานานกว่าผู้หญิง โดยเฉพาะเมื่อมีไข้หรือสงสัยว่าการติดเชื้อเกี่ยวข้องกับต่อมลูกหมาก ระยะเวลาที่เหมาะสมขึ้นกับความรุนแรง เชื้อที่พบ ยาที่ใช้ และการตอบสนองต่อการรักษา

• การกินยาที่ไม่ตรงกับเชื้ออาจทำให้อาการทรุดและเพิ่มปัญหาเชื้อดื้อยา
• การกินยาก่อนเก็บปัสสาวะอาจทำให้เพาะเชื้อและเลือกยาที่เหมาะสมได้ยากขึ้น
• หากมีนิ่วหรือการอุดกั้น การใช้ยาอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอและอาจต้องแก้การอุดกั้นอย่างเร่งด่วน
• รับประทานยาให้ครบตามระยะเวลาที่แพทย์กำหนด แม้อาการจะดีขึ้นแล้ว ห้ามลด เพิ่ม เปลี่ยน หรือหยุดยาเอง

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องป้องกัน

• การติดเชื้อรุนแรงและอวัยวะทำงานผิดปกติจากการติดเชื้อ (sepsis)
• ฝีในไตหรือบริเวณรอบไต
• ไตบวมและไตทำงานแย่ลงจากการอุดกั้น
• การติดเชื้อกลับเป็นซ้ำ หากต้นเหตุ เช่น นิ่วหรือปัสสาวะคั่ง ยังไม่ได้รับการแก้ไข

เมื่อไรควรไปโรงพยาบาล?

ควรพบแพทย์ภายในวันเดียวกัน หากมีไข้หรือหนาวสั่นร่วมกับปวดเอวหรือสีข้าง โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปัสสาวะผิดปกติร่วมด้วย

ไปห้องฉุกเฉินทันที หากปัสสาวะไม่ออก ปวดรุนแรง อาเจียนจนดื่มน้ำหรือรับประทานยาไม่ได้ ซึม สับสน หายใจเร็ว หน้ามืด เป็นลม ตัวเย็น หรืออาการทรุดเร็ว เพราะอาจมีการอุดกั้นหรือการติดเชื้อรุนแรง

สิ่งที่ควรจำ

• ไข้หรือหนาวสั่นร่วมกับปวดเอวหรือสีข้าง อาจเป็นกรวยไตอักเสบ ไม่ใช่เพียงกระเพาะปัสสาวะอักเสบ
• กรวยไตอักเสบในผู้ชายควรค้นหาปัจจัยร่วม เช่น ปัสสาวะคั่ง ต่อมลูกหมากโต นิ่ว หรือการอุดกั้น โดยชนิดและความเร่งด่วนของการตรวจขึ้นอยู่กับอาการและความรุนแรงของโรค
• อย่าซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง ควรตรวจและเพาะเชื้อเพื่อให้แพทย์เลือกการรักษาที่เหมาะสม

ดูภาพรวมเพิ่มเติมได้ที่ คู่มือกรวยไตอักเสบเฉียบพลัน และ ศูนย์ความรู้โรคติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ