คู่มือการรักษามะเร็งต่อมลูกหมาก: 5 แนวทางหลักและผลข้างเคียงที่ควรรู้

การวินิจฉัยว่าเป็น "มะเร็งต่อมลูกหมาก" อาจทำให้คุณรู้สึกวิตกกังวล แต่สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจว่าโรคนี้มี "ทางเลือกในการรักษาที่หลากหลาย" และมะเร็งส่วนใหญ่มีลักษณะโตช้ามาก การตัดสินใจเลือกแนวทางการรักษาจึงเป็นการตัดสินใจที่ซับซ้อน ซึ่งต้องพิจารณาร่วมกันระหว่างคุณกับแพทย์

แพทย์จะประเมินปัจจัยหลายอย่างประกอบกัน ทั้ง ระยะของโรค (Staging), ความดุร้ายของเซลล์มะเร็ง (Gleason Score), ระดับค่า PSA, อายุ และ สุขภาพโดยรวมของคุณ เพื่อหาแนวทางที่สมดุลที่สุดระหว่าง "การกำจัดโรค" และ "การรักษาคุณภาพชีวิต"

นี่คือ 5 แนวทางหลักในการรักษามะเร็งต่อมลูกหมากในปัจจุบัน

---

1. การเฝ้าระวังเชิงรุก (Active Surveillance)

นี่คือทางเลือกที่สำคัญที่สุดสำหรับผู้ป่วยที่ตรวจพบมะเร็งใน ระยะเริ่มต้นที่มีความเสี่ยงต่ำ (เช่น Gleason Score 6, มะเร็งโตช้ามาก)

• คืออะไร: คือการ "ยังไม่รักษาทันที" แต่เป็นการเฝ้าติดตามโรคอย่างใกล้ชิด โดยมีเป้าหมายเพื่อหลีกเลี่ยงผลข้างเคียงจากการรักษา (เช่น การผ่าตัดหรือฉายรังสี) ที่อาจไม่จำเป็น

• ทำอย่างไร: แพทย์จะนัดตรวจ PSA, ตรวจ DRE, และอาจเจาะชิ้นเนื้อซ้ำ (Repeat Biopsy) เป็นระยะๆ เพื่อให้แน่ใจว่ามะเร็งยังไม่ลุกลามหรือดุร้ายขึ้น และจะเริ่มการรักษาต่อเมื่อมีสัญญาณว่าโรคเปลี่ยนแปลงไป

• เหมาะกับใคร: ผู้ป่วยที่มะเร็งมีความเสี่ยงต่ำ และต้องการรักษาคุณภาพชีวิตด้านการปัสสาวะและสมรรถภาพทางเพศไว้

(หมายเหตุ: แตกต่างจาก Watchful Waiting หรือการเฝ้าดูอาการ ซึ่งมักใช้ในผู้ป่วยสูงอายุมากหรือมีโรคร้ายแรงอื่นร่วมด้วย โดยมีเป้าหมายเพียงเพื่อควบคุมอาการเมื่อเกิดขึ้น ไม่ได้มุ่งหวังการรักษาให้หายขาด)

---

2. การผ่าตัด (Radical Prostatectomy)

การผ่าตัดเพื่อเอามะเร็งออกทั้งหมด เป็นวิธีมาตรฐานในการรักษาให้หายขาดในมะเร็งระยะที่ยังไม่แพร่กระจาย

• คืออะไร: การผ่าตัดเพื่อนำ "ต่อมลูกหมากทั้งหมด" และเนื้อเยื่อบางส่วนโดยรอบออก

• ทำอย่างไร:

  • การผ่าตัดแบบเปิด (Open Surgery): ผ่าตัดผ่านทางหน้าท้อง (Retropubic) หรือฝีเย็บ (Perineal)

  • การผ่าตัดส่องกล้อง (Laparoscopic & Robotic-Assisted): เป็นวิธีที่นิยมในปัจจุบัน โดยเฉพาะการใช้หุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด (da Vinci) ซึ่งแผลเล็ก, เสียเลือดน้อย, และฟื้นตัวเร็วกว่า

• ผลข้างเคียงที่พบบ่อย:

  • การกลั้นปัสสาวะไม่อยู่: อาจเกิดขึ้นชั่วคราวหรือถาวร

  • ภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ (กามตายด้าน): เนื่องจากเส้นประสาทที่ควบคุมการแข็งตัวอยู่ใกล้ต่อมลูกหมากมาก

---

3. การฉายรังสี (Radiation Therapy)

เป็นอีกหนึ่งทางเลือกหลักในการรักษาให้หายขาด โดยใช้รังสีพลังงานสูงทำลายเซลล์มะเร็ง

• คืออะไร: การใช้รังสีเพื่อฆ่าเซลล์มะเร็ง มักใช้ในมะเร็งระยะเริ่มต้น หรือใช้เพื่อบรรเทาอาการในระยะแพร่กระจาย

• ทำอย่างไร:

  • การฉายรังสีจากภายนอก (EBRT): ผู้ป่วยต้องมาที่โรงพยาบาลเพื่อฉายแสง 5 วันต่อสัปดาห์ เป็นเวลาหลายสัปดาห์

  • การฝังแร่ (Brachytherapy): แพทย์จะฝัง "เมล็ด" กัมมันตภาพรังสีขนาดเล็กไว้ภายในต่อมลูกหมากโดยตรง เพื่อให้รังสีทำลายมะเร็งจากภายใน

• ผลข้างเคียงที่พบบ่อย:

  • อ่อนเพลีย

  • อาจมีปัญหากับการปัสสาวะ (คล้าย BPH) หรือการถ่ายอุจจาระ (ท้องเสีย, ถ่ายเป็นเลือด)

  • มีความเสี่ยงต่อภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศเช่นกัน

---

4. การบำบัดด้วยฮอร์โมน (Hormone Therapy - ADT)

มะเร็งต่อมลูกหมากจำเป็นต้องใช้ "ฮอร์โมนเพศชาย" (Testosterone) ในการเจริญเติบโต การบำบัดด้วยฮอร์โมนคือการ "ตัดอาหาร" ของเซลล์มะเร็ง

• คืออะไร: การลดระดับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนในร่างกาย มักใช้ในกรณีที่มะเร็งลุกลามแล้ว (ระยะที่ 3-4) หรือใช้ร่วมกับการฉายรังสี

• ทำอย่างไร:

  • การผ่าตัดอัณฑะ (Orchiectomy): เป็นการกำจัดแหล่งผลิตฮอร์โมนหลัก

  • การใช้ยา (Medical Castration):

    • ยาฉีด (LHRH agonists): เช่น Leuprolide, Goserelin เพื่อหยุดการสร้างฮอร์โมนจากอัณฑะ

    • ยากิน (Anti-androgens): เช่น Bicalutamide เพื่อขัดขวางไม่ให้ฮอร์โมนออกฤทธิ์ที่เซลล์มะเร็ง

• ผลข้างเคียงที่พบบ่อย:

  • อาการวัยทองในผู้ชาย: ร้อนวูบวาบ, อารมณ์แปรปรวน

  • ความต้องการทางเพศลดลง และภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ

  • กระดูกพรุน, น้ำหนักขึ้น

---

5. การรักษาอื่นๆ (สำหรับระยะลุกลาม)

เมื่อมะเร็งดื้อต่อฮอร์โมน หรือแพร่กระจายไปมากแล้ว แพทย์อาจพิจารณา:

• เคมีบำบัด (Chemotherapy): ใช้ยาเพื่อฆ่าเซลล์มะเร็งที่เติบโตเร็วทั่วร่างกาย มักใช้เมื่อการบำบัดด้วยฮอร์โมนไม่ได้ผลแล้ว

• การจี้ด้วยความเย็น (Cryotherapy): ใช้ความเย็นจัดแช่แข็งเซลล์มะเร็ง

• ภูมิคุ้มกันบำบัด (Immunotherapy) และยามุ่งเป้า (Targeted Therapy): เป็นการรักษาแบบใหม่ที่จำเพาะเจาะจงกับเซลล์มะเร็งในผู้ป่วยบางราย

สรุป: การรักษามะเร็งต่อมลูกหมากมีหลายทางเลือก และส่วนใหญ่มีผลข้างเคียงต่อคุณภาพชีวิตที่แตกต่างกัน การพูดคุยกับแพทย์อย่างเปิดอกถึงเป้าหมายการรักษา, ความกังวลเรื่องผลข้างเคียง, และสุขภาพโดยรวมของคุณ คือสิ่งสำคัญที่สุดที่จะนำไปสู่การตัดสินใจที่ดีที่สุด

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว