แนวทางการรักษาโรคไตเสื่อม (CKD): จากการชะลอไต สู่การบำบัดทดแทนไต

เมื่อคุณถูกวินิจฉัยว่าเป็น โรคไตเสื่อมเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease - CKD) สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจว่าเป้าหมายของการรักษาคืออะไร เนื่องจากเนื้อไตที่เสียหายไปแล้ว ไม่สามารถฟื้นคืนกลับมาให้เป็นปกติได้

ดังนั้น แนวทางการรักษาโรคไตเสื่อมจึงไม่ได้มุ่งเน้นที่ "การรักษาให้หายขาด" แต่มีเป้าหมายหลัก 3 ประการ ซึ่งจะปรับเปลี่ยนไปตามความรุนแรงของโรค:

1. การชะลอการเสื่อมของไต (Slowing Progression): เป็นเป้าหมายหลักในระยะที่ 1-4

2. การจัดการภาวะแทรกซ้อน (Managing Complications): เพื่อรักษาคุณภาพชีวิตและป้องกันอันตราย

3. การบำบัดทดแทนไต (Renal Replacement Therapy - RRT): เมื่อเข้าสู่ภาวะไตวายระยะสุดท้าย (ระยะที่ 5)

บทความนี้จะอธิบายแนวทางการรักษาในแต่ละขั้นตอนอย่างละเอียด

---

1. การรักษาหลักในระยะที่ 1-4: การชะลอการเสื่อมของไต

นี่คือหัวใจสำคัญที่สุดของการต่อสู้กับโรคไต คือการ "ยืดอายุ" ไตที่เหลืออยู่ให้เสื่อมช้าที่สุด ซึ่งประกอบด้วย:

• การควบคุมโรคที่เป็นสาเหตุ (สำคัญที่สุด!):

  • โรคเบาหวาน: ต้องควบคุมระดับน้ำตาลสะสม (HbA1c) ให้อยู่ในเกณฑ์เป้าหมาย (มักจะ < 7%)

  • โรคความดันโลหิตสูง: ต้องควบคุมความดันโลหิตอย่างเข้มงวด (เป้าหมาย < 130/80 mmHg)

• การใช้ยาที่ช่วยปกป้องไต (Kidney-Protective Drugs):

  • กลุ่มยา ACE inhibitors หรือ ARBs: (เช่น Enalapril, Losartan) เป็นยาหลักที่ช่วยลดความดันในหน่วยไตและลดการรั่วของโปรตีน

  • กลุ่มยา SGLT2 inhibitors: (เช่น Dapagliflozin) เป็นยาที่พิสูจน์แล้วว่าช่วยชะลอการเสื่อมของไตและปกป้องหัวใจได้อย่างมีนัยสำคัญ

• การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต:

  • คุมอาหารโซเดียม (ลดเค็ม): เพื่อช่วยควบคุมความดันโลหิตและลดภาระไต

  • คุมอาหารโปรตีน: รับประทานโปรตีนในปริมาณที่เหมาะสม ไม่มากเกินไป

  • หลีกเลี่ยงยาพิษต่อไต: งดยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs และยาสมุนไพรที่ไม่ทราบแหล่งที่มา

(อ่านรายละเอียดทั้งหมดได้ที่: [คู่มือการป้องกันและชะลอไตเสื่อม])

---

2. การรักษาเพื่อ "จัดการภาวะแทรกซ้อน" (ระยะ 3b-5)

เมื่อไตเสื่อมลงจนถึงระยะท้าย ความสามารถในการรักษาสมดุลร่างกายจะสูญเสียไป ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนต่างๆ ที่ต้องรักษาควบคู่กันไป:

• การรักษาภาวะซีด (Anemia):

  • ปัญหา: ไตสร้างฮอร์โมน EPO ไม่ได้ ทำให้เม็ดเลือดแดงต่ำ (อ่อนเพลีย, เหนื่อยง่าย)

  • การรักษา: การให้ธาตุเหล็ก และการฉีดยาฮอร์โมน EPO ทดแทน

  • (อ่านเพิ่มเติม: [ภาวะซีดในผู้ป่วยโรคไต])

• การรักษาภาวะเลือดเป็นกรด (Metabolic Acidosis):

  • ปัญหา: ไตขับกรดไม่ได้ ทำให้เลือดเป็นกรด (เร่งไตเสื่อม, สลายกระดูก)

  • การรักษา: การให้ยา "ด่าง" (Sodium Bicarbonate หรือ "ยาเม็ดสีชมพู")

  • (อ่านเพิ่มเติม: [การรักษาภาวะเลือดเป็นกรด])

• การรักษาภาวะกระดูกและแร่ธาตุ (MBD):

  • ปัญหา: ฟอสฟอรัสในเลือดสูง, แคลเซียมต่ำ, วิตามินดีไม่ทำงาน

  • การรักษา: การคุมอาหารฟอสฟอรัส, การให้ "ยาจับฟอสฟอรัส" (กินพร้อมอาหาร), และการให้วิตามินดีชนิดออกฤทธิ์

  • (อ่านเพิ่มเติม: [ภาวะกระดูกและแร่ธาตุผิดปกติ])

• การจัดการภาวะโพแทสเซียมสูง (Hyperkalemia):

  • ปัญหา: ไตขับโพแทสเซียมไม่ได้ (อันตรายต่อหัวใจ)

  • การรักษา: การคุมอาหารโพแทสเซียมสูง (ผัก, ผลไม้) อย่างเข้มงวด และการใช้ยาขับโพแทสเซียม

  • (อ่านเพิ่มเติม: [ภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูง])

---

3. การรักษาในระยะสุดท้าย (Stage 5): การบำบัดทดแทนไต (RRT)

เมื่อไตเสื่อมเข้าสู่ระยะที่ 5 (eGFR < 15) หรือผู้ป่วยเริ่มมี "ภาวะของเสียคั่ง (Uremia)" (เช่น คลื่นไส้, เบื่ออาหาร, ซึมลง) หรือมี "ภาวะน้ำท่วมปอด" (หอบเหนื่อย, นอนราบไม่ได้) การรักษาเพื่อชะลอโรคจะไม่เพียงพออีกต่อไป

ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการ "บำบัดทดแทนไต" (Renal Replacement Therapy - RRT) เพื่อนำของเสียและน้ำส่วนเกินออกจากร่างกาย ซึ่งมี 3 ทางเลือกหลัก:

1. การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม (Hemodialysis - HD)

• คืออะไร: การนำเลือดออกจากร่างกาย ผ่านตัวกรองของ "เครื่องไตเทียม" เพื่อฟอกของเสียและดึงน้ำส่วนเกินออก แล้วจึงนำเลือดดีกลับเข้าสู่ร่างกาย

• ทำอย่างไร: ผู้ป่วยต้องมาที่ศูนย์ฟอกไต สัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง ครั้งละประมาณ 4 ชั่วโมง โดยต้องมีการเตรียม "เส้นฟอกเลือด" (AVF หรือ AVG) ที่แขนไว้ล่วงหน้า

2. การล้างไตทางช่องท้อง (Peritoneal Dialysis - PD)

• คืออะไร: การใช้น้ำยาล้างไตใส่เข้าไปใน "ช่องท้อง" ของผู้ป่วยเอง โดยอาศัยเยื่อบุช่องท้องซึ่งมีคุณสมบัติเป็น "ตัวกรอง" ตามธรรมชาติ

• ทำอย่างไร: ผู้ป่วยสามารถทำเองได้ที่บ้าน โดยต้องเปลี่ยนถ่ายน้ำยาวันละ 4-5 รอบ (ใช้เวลาทำครั้งละ 30-40 นาที) หรือใช้เครื่องอัตโนมัติทำในขณะนอนหลับ

3. การปลูกถ่ายไต (Kidney Transplantation)

• คืออะไร: วิธีที่ดีที่สุด ในการรักษาภาวะไตวายระยะสุดท้าย คือการผ่าตัดนำ "ไตใหม่" (จากผู้บริจาคที่มีชีวิต หรือผู้บริจาคที่เสียชีวิต) มาใส่ในร่างกายของผู้ป่วย

• ผลลัพธ์: หากสำเร็จ ไตใหม่จะสามารถทำงานได้ใกล้เคียงปกติ ทำให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดโดยไม่ต้องฟอกไต แต่มีข้อจำกัดเรื่องการหาไตที่เข้ากันได้ และผู้ป่วยต้องรับประทาน "ยากดภูมิคุ้มกัน" ไปตลอดชีวิต

สรุป: แนวทางการรักษาโรคไตเสื่อมเป็นการเดินทางระยะยาวที่ต้องอาศัยความร่วมมืออย่างสูงจากผู้ป่วยและทีมแพทย์ การดูแลตัวเองอย่างเข้มงวดในระยะแรก (คุมอาหาร, คุมความดัน, กินยา) คือวิธีที่ดีที่สุดที่จะยืดเวลาออกไปให้ไกลที่สุด ก่อนที่จะต้องเข้าสู่การบำบัดทดแทนไต

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว