คู่มือการทาน "โปรตีน" สำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกระยะ: กินเท่าไหร่ถึงจะไม่พัง? (พร้อมสูตรคำนวณ)

"โปรตีน" เปรียบเสมือนดาบสองคมสำหรับผู้ป่วยโรคไต หากทานมากไป ไตก็ทำงานหนักจนเสื่อมเร็ว แต่หากทานน้อยไป ร่างกายก็ขาดสารอาหารจนทรุดโทรม

กุญแจสำคัญคือ "ความสมดุล" ซึ่งขึ้นอยู่กับว่า "ไตของคุณเสื่อมไปถึงระยะไหนแล้ว?" บทความนี้ได้รวบรวมแนวทางการทานโปรตีนที่ถูกต้อง ทั้งปริมาณที่เหมาะสม แหล่งโปรตีนคุณภาพ และสูตรคำนวณที่คุณทำเองได้ง่ายๆ

ระยะของโรคไต	ลักษณะอาการ	ปริมาณโปรตีนที่แนะนำ (กรัม/น้ำหนักตัว 1 กก.)
ระยะที่ 1 - 2	ไตเริ่มเสื่อมเล็กน้อย	1.0 กรัม (ทานได้ปกติ)
ระยะที่ 3 - 5	ไตเสื่อมปานกลาง-มาก (ก่อนฟอกไต)	0.6 - 0.8 กรัม (จำกัดปริมาณ) หากจำกัดเข้มข้น: 0.4 กรัม
ระยะฟอกเลือด	ไตวายเรื้อรัง (หลังฟอกไต)	1.2 กรัม (ต้องการโปรตีนสูงชดเชยส่วนที่เสียไป)

2. แจกสูตรคำนวณ: วันนี้คุณกินโปรตีนได้กี่กรัม?

ใช้สูตรนี้คำนวณโควตาโปรตีนของคุณได้เลยครับ:

สูตร A: สำหรับผู้ป่วยระยะ 3-5 (ยังไม่ฟอกไต)

น้ำหนักตัวที่เหมาะสม (กก.) x 0.6 ถึง 0.8 = ปริมาณโปรตีนต่อวัน (กรัม) ตัวอย่าง: น้ำหนักที่เหมาะสม 55 กก. x 0.8 = 44 กรัม/วัน

สูตร B: สำหรับผู้ป่วยฟอกเลือด/ล้างไต

น้ำหนักตัวที่เหมาะสม (กก.) x 1.2 = ปริมาณโปรตีนต่อวัน (กรัม) ตัวอย่าง: น้ำหนักที่เหมาะสม 55 กก. x 1.2 = 66 กรัม/วัน

(หมายเหตุ: "น้ำหนักตัวที่เหมาะสม" คือน้ำหนักตามเกณฑ์ส่วนสูง ไม่ใช่น้ำหนักตัวปัจจุบันที่อาจอ้วนหรือผอมเกินไป)

---

3. เลือก "โปรตีนคุณภาพดี" (High Biological Value) คือทางรอด

ผู้ป่วยโรคไตควรเลือกโปรตีนที่ให้กรดอะมิโนครบถ้วนและเกิดของเสียต่ำ เพื่อชะลอการเสื่อมของไต

✅ แหล่งโปรตีนจากสัตว์ (Animal Protein)

• แนะนำ: ไข่ขาว (ดีที่สุด), เนื้อปลา, อกไก่, เนื้อหมูสันใน (ไม่ติดมัน), นมพร่องมันเนย

• หลีกเลี่ยง: เนื้อสัตว์แปรรูป (ไส้กรอก, หมูยอ, แฮม), เนื้อแดง (เนื้อวัว) เพราะมีฟอสฟอรัสและโซเดียมสูง

✅ แหล่งโปรตีนจากพืช (Plant-Based Protein)

การทานโปรตีนจากพืชกำลังได้รับความนิยม เพราะมีฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมต่ำกว่าเนื้อสัตว์ แถมมีใยอาหารช่วยลดภาระไต

• ถั่วและผลิตภัณฑ์: เต้าหู้แข็ง, ถั่วเหลือง, ถั่วลูกไก่ (Chickpeas), ถั่วเลนทิล

• ธัญพืช: ควินัว (Quinoa - โปรตีนสูงมาก), ข้าวโอ๊ต, ข้าวกล้อง

• เมล็ดพืช: เมล็ดเจีย, เมล็ดฟักทอง, เมล็ดทานตะวัน

• ผักโปรตีนสูง: บร็อคโคลี่, ผักโขม, ปวยเล้ง

---

4. เทียบชัดๆ: โปรตีนจากสัตว์ vs พืช แบบไหนดีกว่า?

• โปรตีนจากสัตว์: ย่อยง่าย ดูดซึมเร็ว กรดอะมิโนครบ แต่ มีไขมันอิ่มตัวและของเสีย (ฟอสฟอรัส) สูงกว่า

• โปรตีนจากพืช: ช่วยชะลอไตเสื่อมได้ดีกว่า ลดความเสี่ยงโรคหัวใจ แต่ ต้องทานให้หลากหลายเพื่อให้ได้กรดอะมิโนครบ

คำแนะนำ: ผู้ป่วย CKD ควรเดินทางสายกลาง "ผสมผสาน" ระหว่างการทานไข่ขาว/ปลา กับโปรตีนจากพืชคุณภาพดี เพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุดและไม่จำเจครับ

 

 

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว