ข้อบ่งชี้หลักในการเจาะเลือดตรวจโพแทสเซียม

การตัดสินใจเจาะเลือดตรวจโพแทสเซียมแบ่งได้เป็น 2 กรณีหลัก คือ

1. การตรวจเฝ้าระวัง (เจาะเป็นระยะ) และ

2. การตรวจเพื่อวินิจฉัย (เจาะเมื่อมีเหตุ)

---

1. การตรวจเฝ้าระวัง (เจาะเป็นระยะในผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง)

นี่คือกลุ่มที่สำคัญที่สุดที่ต้องได้รับการตรวจติดตามค่าโพแทสเซียมเป็นประจำ แม้ว่าจะไม่มีอาการใดๆ เลยก็ตาม:

• ผู้ป่วยโรคไตเสื่อมเรื้อรัง (CKD):

  • นี่คือข้อบ่งชี้ที่สำคัญที่สุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วย ไตเสื่อมระยะที่ 3b, 4, และ 5 เนื่องจากไตสูญเสียความสามารถในการขับโพแทสเซียมส่วนเกิน

  • แพทย์จะนัดเจาะเลือดเป็นระยะ (เช่น ทุก 3-6 เดือน) เพื่อติดตามค่าไต (eGFR) และเกลือแร่ (รวมถึงโพแทสเซียม)

• ผู้ที่ใช้ยาที่มีผลต่อระดับโพแทสเซียม:

  • กลุ่มยาที่ทำให้โพแทสเซียมสูง:

    • ยาพิทักษ์ไต (ACE inhibitors และ ARBs): เช่น Enalapril, Losartan, Valsartan (ยาหลักในผู้ป่วยไตและเบาหวาน)

    • ยาขับปัสสาวะกลุ่มสงวนโพแทสเซียม: เช่น Spironolactone

  • กลุ่มยาที่ทำให้โพแทสเซียมต่ำ:

    • ยาขับปัสสาวะส่วนใหญ่: เช่น Furosemide (Lasix), HCTZ (ยาความดัน)

  • ข้อปฏิบัติ: เมื่อแพทย์ เริ่มยาหรือปรับขนาดยา เหล่านี้ แพทย์จะนัดเจาะเลือดตรวจโพแทสเซียมเสมอ (เช่น ภายใน 1-2 สัปดาห์) เพื่อให้แน่ใจว่ายาไม่ส่งผลกระทบอันตราย

• ผู้ป่วยโรคหัวใจล้มเหลว (Heart Failure):

  • เป็นกลุ่มเสี่ยงสูงมาก เพราะมักจะได้รับยาหลายชนิดที่ส่งผลต่อโพแทสเซียม (เช่น ได้ทั้งยาขับปัสสาวะ และยา ACEi/ARBs พร้อมกัน)

• ผู้ป่วยเบาหวาน (Diabetes):

  • โดยเฉพาะผู้ที่ควบคุมน้ำตาลได้ไม่ดี (เสี่ยงต่อภาวะเลือดเป็นกรด DKA) หรือผู้ที่เริ่มเป็นโรคไตแทรกซ้อน

2. การตรวจเพื่อวินิจฉัย (เจาะเมื่อมีอาการหรือมีเหตุเฉียบพลัน)

นี่คือกรณีที่แพทย์จะสั่งเจาะเลือดทันทีเพื่อหาสาเหตุ:

• เมื่อผู้ป่วยมีอาการที่น่าสงสัย:

  • สงสัยโพแทสเซียมสูง: อ่อนแรงเฉียบพลัน (โดยเฉพาะขา), มีอาการชา, เป็นตะคริว, คลื่นไส้, หรือตรวจพบชีพจรเต้นช้าหรือผิดจังหวะ

  • สงสัยโพแทสเซียมต่ำ: อ่อนแรงอย่างมากจนลุกไม่ขึ้น (โดยเฉพาะหลังตื่นนอน), ตะคริวรุนแรง, ท้องอืด

• ในภาวะเจ็บป่วยเฉียบพลัน:

  • ภาวะไตวายเฉียบพลัน (Acute Kidney Injury): ไตหยุดทำงานกะทันหัน ทำให้โพแทสเซียมคั่งอย่างรวดเร็ว

  • การสูญเสียน้ำและเกลือแร่รุนแรง: เช่น ท้องเสียรุนแรง หรืออาเจียนหนัก (มักทำให้โพแทสเซียมต่ำ)

  • ภาวะเลือดเป็นกรด: เช่น ภาวะ DKA ในผู้ป่วยเบาหวาน

  • การได้รับบาดเจ็บรุนแรง: เช่น กล้ามเนื้อถูกบดขยี้ (Crush Injury) ซึ่งทำให้โพแทสเซียมจากเซลล์ที่แตกทะลักเข้าสู่เลือด

• ส่วนหนึ่งของการตรวจเลือดพื้นฐานในโรงพยาบาล:

  • เมื่อคุณต้องนอนโรงพยาบาล แพทย์มักจะสั่งตรวจ "เกลือแร่" (Electrolytes) หรือ "Basic Metabolic Panel (BMP)" ซึ่งรวมการตรวจโพแทสเซียมไว้ด้วยเสมอ เพื่อประเมินภาวะโดยรวมของร่างกาย

โดยสรุป: สำหรับผู้ป่วยโรคไต (CKD) การเจาะเลือดตรวจโพแทสเซียมคือ การตรวจติดตามเฝ้าระวังตามนัด ที่จำเป็นอย่างยิ่งยวด และ ไม่ใช่การตรวจที่รอให้เกิดอาการ ครับ

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว