คู่มือปฏิบัติการ "ชะลอไต" ด้วยการ "ลดเค็ม" (ฉบับสมบูรณ์)

ถึงผู้ป่วยและครอบครัว: การ "ลดเค็ม" คือหนึ่งในวิธีรักษาและชะลอไตเสื่อมที่ สำคัญที่สุดและได้ผลดีที่สุด ที่คุณสามารถ "ทำเองได้ที่บ้าน"

คู่มือนี้จะช่วยให้คุณเห็นว่า "เกลือ" (โซเดียม) ที่เป็นศตรูของไตนั้นซ่อนอยู่ที่ไหน และเราจะเอาชนะมันได้อย่างไร

1. เป้าหมายของเราคือเท่าไหร่?

"โซเดียม" คือแร่ธาตุใน "เกลือ" และ "เครื่องปรุงรส" ที่ทำให้ความดันโลหิตสูงและทำให้ไตทำงานหนัก

เป้าหมายของผู้ป่วยโรคไต: ต้องได้รับ โซเดียม ไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัม (mg) ต่อวัน

2,000 mg เทียบเท่ากับ:

• เกลือป่น: 1 ช้อนชา (เต็มๆ)

• น้ำปลา / ซีอิ๊วขาว: 4 - 5 ช้อนชา

(นี่คือโควต้าสำหรับอาหาร "ทั้ง 3 มื้อรวมกัน" นะครับ!)

---

2. "ศัตรูตัวร้าย": โซเดียมซ่อนอยู่ที่ไหนบ้าง?

โซเดียมไม่ได้มาจากเกลือในขวดอย่างเดียว แต่ซ่อนอยู่ในอาหาร 5 หมวดหลักนี้:

หมวดที่ 1: อาหารแปรรูป (กลุ่มโซเดียมสูงจัดที่ต้อง "หลีกเลี่ยง")

อาหารกลุ่มนี้คืออาหารที่ผ่านการถนอมอาหารโดยใช้ "เกลือ" ในปริมาณมหาศาล (เช่น ปลาเค็ม, กุนเชียง, ไส้กรอก, แฮม, ของหมักดอง, หมูหยอง)

• อันตราย: อาหารเหล่านี้คือ "ระเบิดโซเดียม"

• คำแนะนำ: "พยายามไม่กินเลย" ครับ อาหารในหมวดนี้เพียง "นิดเดียว" สามารถใช้โควต้าโซเดียมของคุณไปแล้ว 1 ใน 3 หรือครึ่งหนึ่งของทั้งวัน ทำให้มื้ออื่นๆ ของคุณแทบจะ "ปรุงอะไรไม่ได้เลย"

อาหารแปรรูป	ปริมาณโซเดียม (โดยประมาณ)	เทียบเท่าโควต้าทั้งวัน (2,000 mg)
ปลาเค็ม (ชิ้นเล็ก 10-15 กรัม)	1,000 - 3,000 mg	50% - 150% (อันตรายที่สุด!)
กุนเชียง (1 แท่งสั้น)	600 - 800 mg	30% - 40%
ไส้กรอก/แฮม (1-2 ชิ้น/แผ่น)	400 - 600 mg	20% - 30%
ของหมักดอง (หยิบมือเล็กๆ)	400 - 700 mg	20% - 35%
หมูหยอง (2 ช้อนโต๊ะ)	300 - 500 mg	15% - 25%

หมวดที่ 2: อาหารสำเร็จรูปและกึ่งสำเร็จรูป (กลุ่มโซเดียมแฝง "อันตราย")

อาหาร "มื้อด่วน" ที่สะดวก แต่ต้องแลกมาด้วยโซเดียมมหาศาลที่ซ่อนอยู่ใน "ผงปรุงรส" และ "ซอส"

• อันตราย: กินเพียง 1 ซอง อาจ "เกิน" โควต้าโซเดียมของทั้งวันทันที!

• คำแนะนำ: เป็น "ตัวเลือกฉุกเฉิน" เท่านั้น กฎเหล็กคือ "อ่านฉลากโภชนาการ" เสมอ หากอาหาร 1 มื้อ มีโซเดียมเกิน 600-800 mg มื้อนั้นถือว่า "เค็มเกินไป"

• ทางเลี่ยง (ถ้าจำเป็น): ใส่ผงปรุงรสแค่ 1 ใน 4, "ห้ามซดน้ำซุปเด็ดขาด", และเติมไข่/ผักเพื่อเพิ่มสารอาหาร

อาหารสำเร็จรูป	ปริมาณโซเดียม (โดยประมาณ)	เทียบเท่าโควต้าทั้งวัน (2,000 mg)
บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป (1 ซอง)	1,500 - 2,500 mg	75% - 125% (อันตรายที่สุด!)
โจ๊กซอง / โจ๊กถ้วย (1 ซอง)	800 - 1,300 mg	40% - 65%
อาหารแช่แข็ง (1 กล่อง)	600 - 1,400 mg	30% - 70%
ปลากระป๋อง (ในซอส/ต่อคน)	350 - 550 mg	17% - 27%

หมวดที่ 3: เครื่องปรุงรสและซอส (ตัวอันตรายที่สุดในครัว)

นี่คือกลุ่มที่โซเดียมเข้มข้นที่สุด และเรามักใส่จน "เคยชิน" โดยไม่รู้ว่าโซเดียมสูงแค่ไหน

• อันตราย: ผงปรุงรส (รสดี, คนอร์) และ ซุปก้อน คือส่วนผสมของเกลือและผงชูรสที่เข้มข้นที่สุด

• คำแนะนำ: "หยุด" ใช้ผงปรุงรสและซุปก้อน คือวิธีลดเค็มที่ดีที่สุด ให้เปลี่ยนมาใช้สมุนไพร (รากผักชี, กระเทียม, พริกไทย) ในการหมักและผัดเพื่อความ "หอม" และใช้ "รสเปรี้ยว/เผ็ด" (มะนาว, พริก) เพื่อชูรสชาติแทน

เครื่องปรุงรส	ปริมาณโซเดียม (โดยประมาณ)
ซุปก้อน (1 ก้อน)	1,800 - 2,500 mg (หมดโควต้าทั้งวัน!)
ผงปรุงรส (1 ช้อนชา)	600 - 1,000 mg
เต้าเจี้ยว (1 ช้อนโต๊ะ)	600 - 1,000 mg
ผงชูรส (MSG) (1 ช้อนชา)	500 - 600 mg (โซเดียมแฝงที่ "ไม่เค็ม" แต่ "นัว")
น้ำปลา / ซีอิ๊วขาว (1 ช้อนชา)	400 - 500 mg
ซอสหอยนางรม (1 ช้อนชา)	300 - 400 mg

หมวดที่ 4: ขนมขบเคี้ยวและเบเกอรี่ (โซเดียมที่ "ไม่ได้เค็ม")

โซเดียมไม่ได้อยู่แค่ในของเค็ม แต่อยู่ในขนมปัง (ใช้ในผงฟู) และขนมถุง (ใช้ปรุงรสและกันเสีย) ด้วยครับ

• อันตราย: การรวมร่างกัน เช่น ขนมปังไส้กรอก 1 ชิ้น โซเดียมอาจสูงถึง 600 mg

• คำแนะนำ: "อ่านฉลากโภชนาการ" คือทักษะที่จำเป็นที่สุด ก่อนหยิบขนมหรือขนมปัง ให้พลิกดูด้านหลัง และเลือกซองที่มีโซเดียม (Sodium) ต่ำที่สุดเสมอ

ขนม	ปริมาณโซเดียม (โดยประมาณ)
ขนมกลุ่มปลาเส้น/ปลาหมึกแผ่น (1 ซองเล็ก)	400 - 700 mg (สูงมาก!)
ขนมปังมีไส้ (ไส้กรอก/หมูหยอง) (1 ชิ้น)	400 - 600 mg
ชีสแผ่น (1 แผ่น)	250 - 400 mg
ขนมถุง (มันฝรั่ง/สาหร่าย) (1 ซองเล็ก)	150 - 300 mg
ขนมปังแผ่น (1 แผ่น)	80 - 150 mg

หมวดที่ 5: อาหารตามสั่ง และ น้ำซุป (กับดักมื้อนอกบ้าน)

นี่คือหมวดที่ควบคุมได้ยากที่สุด เพราะเราไม่ได้ปรุงเอง พ่อครัวใช้ "ผงปรุงรส" และ "ซุปก้อน" เป็นเครื่องมือหลัก

• อันตราย: อาหารตามสั่ง 1 จาน (เช่น กะเพรา, ข้าวผัด, ต้มยำ) อาจมีโซเดียม 1,000 - 2,200 mg ซึ่งเท่ากับหรือ "เกิน" โควต้าทั้งวันในมื้อเดียว!

• น้ำซุปและน้ำจิ้มสุกี้:

  • น้ำจิ้มสุกี้ 1 ถ้วย (4 ช้อนโต๊ะ): โซเดียมประมาณ 3,000 mg (เกินโควต้า 1.5 เท่า)

  • น้ำซุป (โดยเฉพาะน้ำซุปดำ): การซดน้ำซุป 1 ถ้วย อาจมีโซเดียม 1,500 - 2,500 mg

  • สรุปมื้อสุกี้: หากจิ้มเต็มที่และซดน้ำซุป คุณอาจได้รับโซเดียมสูงถึง 4,500 - 5,500 mg ในมื้อเดียว!

---

3. "ฉันจะลดเค็มได้อย่างไร?" (แผนปฏิบัติการ)

การลดเค็มไม่ใช่การ "งด" แต่คือการ "ฉลาดเลือก" ครับ

เคล็ดลับในครัว (สำคัญที่สุด):

1. "หยุด" ใช้ผงปรุงรส (รสดี, คนอร์, ซุปก้อน) นี่คือวิธีลดโซเดียมที่ง่ายและได้ผลที่สุด

2. "ใช้สมุนไพร" แทน: ใช้ รากผักชี, กระเทียม, พริกไทย, ข่า, ตะไคร้ เพื่อเพิ่มความ "หอม"

3. "ใช้รสเปรี้ยว/เผ็ด" ชูรส: ใช้น้ำมะนาว หรือ พริกสด จะช่วยทำให้อาหารอร่อยกลมกล่อมโดยไม่ต้องพึ่งเค็ม

คาถาเมื่อต้องกินนอกบ้าน (อาหารตามสั่ง):

นี่คือ "คาถาวิเศษ" ที่คุณต้องพูดกับแม่ค้าทุกครั้ง:

1. "ไม่ใส่ผงชูรส และ ไม่ใส่ผงปรุงรส (รสดี) ครับ/ค่ะ" (สำคัญที่สุด!)

2. "ขอเค็มน้อยๆ นะครับ/คะ" (ย้ำไปเลยว่า "เป็นโรคไต")

3. "ไม่ซดน้ำซุป" (สำหรับก๋วยเตี๋ยว/เกาเหลา/ต้มจืด)

4. "ขอแยกน้ำจิ้ม / ไม่ราดน้ำ" (สำหรับข้าวมันไก่/ข้าวขาหมู)

เคล็ดลับเมื่อซื้อของเข้าบ้าน:

1. "อ่านฉลากโภชนาการ" เสมอ: พลิกดูด้านหลัง และเลือกซองที่มี "โซเดียม" (Sodium) ต่ำที่สุด

2. "เลี่ยง" อาหารแปรรูป/อาหารสำเร็จรูป: (หมวด 1, 2, 4) พยายามซื้อ "ของสด" (เนื้อสัตว์สด, ผักสด) มาทำเอง

คุณทำได้! การปรับลิ้นใช้เวลาแค่ 1-2 สัปดาห์ พอลินชินกับรสจืดแล้ว คุณจะพบว่าอาหารรสเดิมๆ นั้นเค็มเกินไป และไตของคุณจะขอบคุณคุณครับ

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว