อันตรายของภาวะโพแทสเซียมสูง: "หัวใจ" คือเป้าหมายหลัก

โพแทสเซียมทำหน้าที่ควบคุมการส่งสัญญาณไฟฟ้าของเซลล์ประสาทและกล้ามเนื้อ เมื่อมีโพแทสเซียมในเลือด "มากเกินไป" มันจะเข้าไปรบกวนระบบไฟฟ้าของร่างกาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับ "กล้ามเนื้อหัวใจ"

หากระดับโพแทสเซียมสูงขึ้นอย่างฉับพลันหรือรุนแรง อาจทำให้เกิด:

• หัวใจเต้นผิดจังหวะ (Arrhythmia): หัวใจอาจเต้นช้าลงผิดปกติ หรือเต้นแบบแผ่วระรัว

• หัวใจหยุดเต้น (Cardiac Arrest): ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้กะทันหันและอันตรายถึงชีวิต

นี่คือเหตุผลที่แพทย์จึงเข้มงวดกับการตรวจติดตามระดับโพแทสเซียมในผู้ป่วยโรคไตอย่างสม่ำเสมอ

---

อาการเตือน: ทำไมถึงเรียกว่า "ภัยเงียบ"?

ปัญหาที่น่ากลัวที่สุดคือ ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักจะ "ไม่มีอาการ" เตือนใดๆ เลย จนกว่าระดับโพแทสเซียมจะสูงถึงขั้นวิกฤต

แต่อย่างไรก็ตาม หากเริ่มมีอาการ อาการที่อาจพบได้ ได้แก่:

• อาการทางกล้ามเนื้อ:

  • อ่อนแรง (โดยเฉพาะที่ขา)

  • รู้สึกหนักๆ หรือชาตามปลายมือปลายเท้า

  • เป็นตะคริว

• อาการทางหัวใจ:

  • รู้สึกใจสั่น, ใจเต้นสะดุด, หรือชีพจรเต้นช้าผิดปกติ

• อาการทางระบบประสาท:

  • สับสน, มึนงง

• อาการทางเดินอาหาร:

  • คลื่นไส้, อาเจียน

ข้อควรจำ: ห้ามรอให้เกิดอาการ วิธีเดียวที่คุณจะรู้ระดับโพแทสเซียมของตัวเองได้ คือการ "ตรวจเลือด" ตามที่แพทย์นัดหมายเท่านั้น

---

สาเหตุหลักที่ทำให้โพแทสเซียมสูงในผู้ป่วยโรคไต

นอกเหนือจาก "ไตที่เสื่อม" ซึ่งเป็นสาเหตุหลักแล้ว ยังมีปัจจัยกระตุ้นสำคัญที่ผู้ป่วยต้องระวัง:

1. การรับประทานอาหารที่มีโพแทสเซียมสูง

นี่คือสาเหตุที่ควบคุมได้และพบบ่อยที่สุด ผู้ป่วยไตระยะ 4-5 ที่ยังรับประทานอาหารเหมือนคนปกติ มีความเสี่ยงสูงมาก (ดูลิสต์อาหารท้ายบทความ)

2. ยาบางชนิด (สำคัญมาก!)

ยาหลายชนิดที่ผู้ป่วยโรคไตใช้อยู่ มีผลข้างเคียงทำให้ระดับโพแทสเซียมสูงขึ้น ได้แก่:

• ยากลุ่ม ACE inhibitors และ ARBs: (เช่น Enalapril, Losartan) แม้จะเป็น "ยาพิทักษ์ไต" ที่ดีที่สุดในการชะลอไตเสื่อม แต่ก็มีฤทธิ์ทำให้โพแทสเซียมสูงขึ้น แพทย์จึงต้องคอยติดตามค่าเลือดอย่างใกล้ชิด (ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด)

• ยาขับปัสสาวะกลุ่มสงวนโพแทสเซียม: (เช่น Spironolactone)

• ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs: (เช่น Ibuprofen, Naproxen) ซึ่งเป็นยาที่ผู้ป่วยไตควรเลี่ยงอยู่แล้ว

3. ภาวะอื่นๆ

• ภาวะเลือดเป็นกรด (Metabolic Acidosis): เป็นอีกหนึ่งภาวะแทรกซ้อนของโรคไต ซึ่งกระตุ้นให้โพแทสเซียมออกจากเซลล์มาอยู่ในเลือด

• ภาวะน้ำตาลในเลือดสูง (ในผู้ป่วยเบาหวาน): ทำให้โพแทสเซียมเคลื่อนที่ออกจากเซลล์

---

คู่มือปฏิบัติ: การจัดการภาวะโพแทสเซียมสูง (เน้นอาหาร)

การควบคุมโพแทสเซียมคือทักษะที่จำเป็นที่สุดสำหรับผู้ป่วยไตระยะท้าย

1. "รู้จัก" อาหารโพแทสเซียมสูง (กลุ่มที่ต้อง "เลี่ยง" หรือ "จำกัด")

นี่คือ "ศัตรูตัวร้าย" ที่ทำให้โพแทสเซียมพุ่งสูงได้อย่างรวดเร็ว:

• ผลไม้:

  • กล้วย (ทุกชนิด), ทุเรียน (อันตรายที่สุด), ส้ม, แคนตาลูป, มะละกอสุก, ลูกพรุน, ลูกเกด, อะโวคาโด, ขนุน, มะขาม

• ผัก:

  • ผักใบสีเขียวเข้มทุกชนิด: ผักโขม, คะน้า, บรอกโคลี, ตำลึง

  • กลุ่มหัวและราก: มันฝรั่ง, มันเทศ, ฟักทอง

  • อื่นๆ: มะเขือเทศ (ทั้งลูกสดและซอส), หัวปลี, หน่อไม้

• อื่นๆ:

  • นมและผลิตภัณฑ์จากนม, โยเกิร์ต

  • ถั่วเมล็ดแห้งทุกชนิด, ช็อกโกแลต, โกโก้

  • เครื่องดื่มเกลือแร่

2. "เลือก" อาหารโพแทสเซียมต่ำ (กลุ่มที่ "ปลอดภัยกว่า")

• ผลไม้: แอปเปิ้ล, ชมพู่, องุ่นเขียว, สาลี่, สับปะรด

• ผัก: ผักกาดขาว, กะหล่ำปลี, แตงกวา, ถั่วงอก, บวบ, เห็ดหูหนู

• คาร์โบไฮเดรต: ข้าวขาว, ขนมปังขาว, วุ้นเส้น

3. "เทคนิคการปรุง": การลวกผักลดโพแทสเซียม

สำหรับผักที่มีโพแทสเซียมปานกลางหรือสูงบางชนิด สามารถลดโพแทสเซียมลงได้ 30-50% โดย:

1. ปอกเปลือกและหั่นผักเป็นชิ้นเล็กๆ

2. นำไป "ต้ม" ในน้ำปริมาณมากๆ (ให้น้ำท่วมผัก)

3. "เทน้ำที่ต้มทิ้งไป"

4. นำผักที่ลวกแล้วไปประกอบอาหาร (โพแทสเซียมจะละลายออกไปในน้ำที่เททิ้ง)

สรุป: ภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูงเป็นภาวะที่อันตรายถึงชีวิต แต่ก็เป็นภาวะที่ "ควบคุมได้" หากคุณมีความรู้ความเข้าใจ โดยเฉพาะการควบคุมอาหารอย่างเข้มงวด และไปตรวจเลือดตามนัดของแพทย์อย่างสม่ำเสมอ

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว