3 สัญญาณอันตราย (Red Flags) ของผู้ป่วยโรคไต: อาการ "เรื่องใหญ่" ที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที

สำหรับผู้ป่วยโรคไตเสื่อมเรื้อรัง (CKD) โดยเฉพาะในระยะที่ 3b, 4, และ 5 สิ่งที่สำคัญที่สุดนอกเหนือจากการคุมอาหารและการรับประทานยา คือการ "เฝ้าระวัง" ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงและเฉียบพลัน

อาการบางอย่างไม่ใช่แค่ "อาการของโรค" แต่เป็น "สัญญาณเตือนภัยฉุกเฉิน (Red Flags)" ที่บ่งบอกว่าร่างกายกำลังอยู่ในภาวะวิกฤต และจำเป็นต้องได้รับการรักษาทางการแพทย์ทันที

บทความนี้คือ 3 สัญญาณอันตราย "เรื่องใหญ่" ที่ผู้ป่วยและผู้ดูแลต้องจดจำให้ขึ้นใจ หากเกิดอาการเหล่านี้ ห้ามรอดูอาการ ให้รีบไปโรงพยาบาลทันที

---

🚨 สัญญาณที่ 1: "หอบ" (จากการที่น้ำเกินและท่วมปอด)

นี่คือภาวะฉุกเฉินที่พบบ่อยและอันตรายที่สุด เกิดจากไตที่เสื่อมมาก ไม่สามารถขับ "น้ำ" และ "เกลือ (โซเดียม)" ส่วนเกินออกจากร่างกายได้ ทำให้น้ำไปสะสมในส่วนต่างๆ และสุดท้ายคือ "ท่วมปอด" (Pulmonary Edema)

ข้อสังเกตสำคัญ (สัญญาณเตือนล่วงหน้า):

ก่อนที่จะเกิดอาการหอบ ร่างกายมักจะเตือนคุณด้วย "อาการบวม" และ "น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น"

• 1. การชั่งน้ำหนักตัว:

  • นี่คือวิธีจับสัญญาณที่ดีที่สุด! ผู้ป่วยโรคไตควรชั่งน้ำหนักตัวเองทุกเช้า หลังเข้าห้องน้ำ และก่อนรับประทานอาหาร

  • สัญญาณอันตราย: หากพบว่า น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว (เช่น 1-2 กิโลกรัม ภายใน 1-2 วัน) นี่ไม่ใช่น้ำหนักที่เพิ่มจากไขมัน แต่เป็น "น้ำ" ที่คั่งอยู่ในร่างกายคุณ และเป็นสัญญาณว่าไตขับน้ำออกไม่ทัน

• 2. อาการบวม (Edema):

  • บวมที่เท้า/หน้าแข้ง: สังเกตว่ารองเท้าคับขึ้น หรือใช้นิ้วกดลงไปที่หน้าแข้งแล้ว "บุ๋ม" ค้างไว้ (Pitting Edema) อาการบวมมักเป็นมากขึ้นในช่วงบ่ายหรือเย็น

  • บวมที่ใบหน้า: อาจมีอาการหนังตาบวมในตอนเช้าหลังตื่นนอน

อาการ "เรื่องใหญ่" ที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที:

หากคุณปล่อยให้ภาวะน้ำเกินดำเนินต่อไป น้ำจะเริ่มท่วมปอด และเกิดอาการเหล่านี้:

• หายใจหอบเหนื่อย: เหนื่อยง่ายกว่าปกติอย่างชัดเจน

• นอนราบไม่ได้ (Orthopnea): นี่คือสัญญาณคลาสสิกของน้ำท่วมปอด! เมื่อนอนราบจะรู้สึกอึดอัด หายใจลำบาก หรือไอ จนต้องลุกขึ้นมานั่ง หรือต้องหนุนหมอนสูงๆ หลายใบจึงจะนอนได้

• ตื่นมาไอตอนกลางคืน: นอนหลับไปแล้ว แต่ต้องตื่นขึ้นมากลางดึกเพราะไอหรือหอบเหนื่อย

---

🚨 สัญญาณที่ 2: "ใจสั่น หรือ อ่อนแรง" (จากภาวะโพแทสเซียมสูง)

นี่คือ "ภัยเงียบ" ที่อันตรายที่สุด เพราะมักจะ ไม่มีอาการเตือนล่วงหน้า จนกว่าจะถึงระดับที่วิกฤตต่อหัวใจ เกิดจากไตขับ "โพแทสเซียม" (ที่มาจากผักและผลไม้) ไม่ได้

• อันตราย: โพแทสเซียมที่สูงเกินไปจะรบกวนระบบไฟฟ้าของหัวใจโดยตรง และอาจทำให้ หัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง หรือ หัวใจหยุดเต้นกะทันหัน

• อาการที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล:

  • รู้สึกใจสั่น, หัวใจเต้นสะดุด, หรือชีพจรเต้นช้าผิดปกติ

  • กล้ามเนื้ออ่อนแรงเฉียบพลัน โดยเฉพาะที่ขา รู้สึกขาหนัก ไม่มีแรงลุกเดิน

  • รู้สึกชาบริเวณริมฝีปาก หรือปลายมือปลายเท้า

(ข้อควรระวัง: อย่ารอให้เกิดอาการนี้ วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือการ "คุมอาหาร" กลุ่มผักผลไม้สีเข้ม/สีส้ม และ "เจาะเลือดตามนัด" ของแพทย์อย่างเคร่งครัด)

---

🚨 สัญญาณที่ 3: "ซึม หรือ อาเจียนไม่หยุด" (จากภาวะของเสียคั่งรุนแรง)

นี่คือสัญญาณที่บ่งบอกว่า "ภาวะของเสียคั่ง (Uremia)" ได้ดำเนินมาถึงจุดที่สารพิษส่งผลกระทบต่อสมองและระบบทางเดินอาหารอย่างรุนแรง

• อันตราย: บ่งบอกว่าร่างกายมีสารพิษคั่งค้างในระดับที่สูงมาก จนอาจทำให้ชัก หรือเสียชีวิตได้

• อาการที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล:

  • คลื่นไส้ อาเจียนไม่หยุด: กินอะไรไม่ได้เลย (ไม่ใช่อาการเบื่ออาหารธรรมดา)

  • สับสน ซึมลง: พูดจาวกวน, จำวันเวลาสถานที่ไม่ได้, หรือญาติสังเกตว่าซึมลงอย่างชัดเจน (Uremic Encephalopathy)

  • ชักกระตุก: เป็นอาการที่รุนแรงที่สุดของภาวะของเสียคั่ง

สรุป: หากคุณหรือคนใกล้ชิดที่เป็นโรคไต มี 1 ใน 3 สัญญาณ "เรื่องใหญ่" นี้ (หอบ, ใจสั่น, ซึม) อย่าลังเลที่จะไปโรงพยาบาลทันที เพราะนี่คือภาวะฉุกเฉินที่อาจต้องได้รับการรักษา (เช่น การฟอกไตฉุกเฉิน) โดยด่วน

 

ทบทวนวันที่

โดย นายแพทย์ ประพันธ์ ปลื้มภาณุภัทร อายุรแพทย์,แพทย์เวชศาสตร์ครอบครัว