โรคผิวหนังผื่นแพ้สัมผัส contact dermatitis
โดยเฉลี่ยผู้ใหญ่จะใช้สารเคมีกับร่างกายอย่างน้อย 7 ชนิดได้แก่ น้ำหอม moisturizers, ครีมกันแสง, สบู่, ครีมนวดผมหรือแชมพูสระผม ครีมดับกลิ่น และเครื่องสำอาง์ที่พบบ่อยที่สุดคือแพ้น้ำหอม ควรใช้เครื่องสำอางที่ไม่มีน้ำหอม ตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุดคือ ใบหน้า ริมฝีปาก ตา หู เป็นการอักเสบของผิวหนังที่เกิดจากการสัมผัสสารเคมีบางชนิด การอักเสบของผิวหนังจะมากหรือน้อยขึ้นกับความเข้มข้นของสารเคม ีและระยะเวลาที่สัมผัสแบ่งออกเป็นสองชนิดได้แก่่
Irritants
contact dermatitis
เป็นการอักเสบของผิวหนังเมื่อสัมผัสสารที่มีฤทธิ์ระคายเคืองต่อผิวสูง เช่น กรดหรือด่างที่มีความเข้มข้นสูงเมื่อถูกผิวครั้งเดียวก็ทำให้เกิดผื่น บวมแดงถ้าเป็นมากจะพอง หรือที่มีความระคายต่อผิวน้อยเช่น สบู่ ผงซักฟอก ครีมดับกลิ่น เครื่องสำอาง แม้กระทั้งน้ำเปล่าหากสัมผัสบ่อยๆก็ทำให้เกิดผื่นได้เช่นกัน พวกนี้จะเกิดผื่นหลังจากสัมผัสไม่นานเช่นภายใน 1-2 วันหลังสัมผัส
โลหะนิเกิล
มักใช้ผสมอยู่ในโลหะเพื่อเพิ่มความแข็ง, ให้ลักษณะเป็นมันวาว มักเป็นสาเหตุของการแพ้เครื่องประดับ, ตุ้มหู สายนาฬิกาอาจจะทำจากสายหนัง หรือโลหะซึ่งมี nickel ผสมทำให้เกิดผื่นเป็นแนว คำแนะนำสำหรับผู้ที่แพ้ nickel
เครื่องสำอาง
เช่นยาย้อมผมเป็นสารที่พบว่าเกิดการแพ้ได้บ่อยที่สุด สารที่เป็นต้นเหตุได้แก่ paraphenylenediamine ถ้าเป็นน้อยจะมีผื่น แดง คันบริเวณหนังตา หลังหู ต้นคอ รายที่เป็นมากหน้าตาจะบวม
แพ้น้ำหอม ยาทาเล็บ เครื่องแต่งหน้า ยาระงับกลิ่นตัว ครีมลอกฝ้า พบบ่อยบริเวณที่ทา ผื่นแดง มีขุย
ยาทาภายนอก
เมื่อใช้ยาทาสังเกตว่าผื่นลามมากขึ้นคลิกที่นีดูภาพผื่นจากแพ้ยาทาภายนอก ยาทาที่แพ้บ่อยได้แก่ penicillin,
sulfonamides,neomycin,vioform,ethylenediamine
เครื่องห่ม เช่นเสื้อผ้า ถุงมือถุงเท้า ผ้าอ้อม
Allergic
contact dermatitis เป็นปฏิกิริยาภูมิแพ้มักเกิดผื่นหลังสัมผัสสารนั้นครั้งแรกประมาณ 6-10 วันหรือนานหลายปี ผิวหนังที่เคยถูกกระตุ้นแล้วจะเกิดผื่นภายใน 4-12 ชั่วโมง
ยาง ยางธรรมชาติ
ิมักจะไม่แพ้ แต่สารเคมีในยางทำให้เกิดแพ้ได้บางรายเกิดผื่นทันทีหลังสัมผัส บางรายที่แพ้รุนแรงอาจจะมีน้ำตาไหล และแน่นหน้าอกตัวอย่างที่ทำให้แพ้ เช่น ถุงมือแพทย์ รองเท้า พลาสเตอร์ปิดแผล การป้องกันใช้วัสดุอื่นแทนยาง
แพ้ Chromate
ซึ่งเป็นส่วนผสมของ ปูนซีเมนต์ สี สีกันฝุ่น มักเป็นในคนที่เป็นช่างปูน ช่างสี รายละเอียดอ่านที่น
ต้นไม้หลายชนิดทำให้เกิดแพ้ได้ เช่น มะนาว พริก
อาชีพที่เสี่ยงต่อผื่นแพ้สัมผัส
- ช่างทำผมจะแพ้น้ำยาย้อมผม ครีม
- ช่างก่อสร้าง แพ้โครเมียมและปูน
- ช่างอิเลคโทรนิค แพ้เรซินและน้ำยา
- ช่างเครื่องยนแพ้น้ำมัน
- เจ้าหน้าที่การแพทย์แพ้ยา ถุงมือ

แพ้น้ำยาย้อมผม |
ผื่นแพ้จากสัมผัสพบที่ไหนบ้าง
- บริเวณมือจะเป็นผื่นจากแพ้สัมผัสมากที่สุด
- ผื่นแพ้จากการสัมผัสสามารถพบที่เยื่อบุในปาก
- บริเวณหนังตา หน้าและคอเป็นบริเวณที่อ่อนไหวมากที่สุด
- ลักษณะของผื่นแพ้อาจจะมีรูปร่างผิดไปหากมีแผลที่เกิดผื่น
- ผื่นอาจจะเกิดจากการเปื้อนของสารแพ้ เช่นผื่นที่หนังตาจากแพ้ยาทาเล็บ
ผื่นแพ้มีกี่ระยะ
| ระยะเฉียบพลัน |
ระยะกึ่งเฉียบพลัน |
ระยะเรื้อรัง |
-มีตุ่มพองน้ำ
-ผิวบวม
-ผิวแดง
-มักจะมีการติดเชื้อแบคทีเรีย |
-ผิวแดงมาก
-บวมลดลง
-มีตุ่มแทนที่พอง
|
-ไม่แดง
-ไม่บวม
-มีขุย
-ผิวหนา |
ข้อแตกต่าง
Irritant |
Allergic |
-อาการจะค่อยๆเกิด
-มีอาการปวด บวม แดง ร้อน
-ผื่นหายหลังหยุดสัมผัส 96 ชม
-ขอบผื่นชัดเจน |
-เกิดผื่นหลังสัมผัส24-48 ชม
-มักจะมีอาการคันเป็นหลัก
-ผื่นจะหายช้า
-ขอบผื่นไม่ชัดเจน |
ความรุนแรงของผื่นขึ้นกับ
- ชนิดของสารที่แพ้หากเป็นกรดหรือด่างจะแพ้มาก
- ความเข้มข้นของสาร
- ระยะเวลาที่สัมผัส
- ตำแหน่งที่ถูกผื่น
- ผิวหนังชุมชื้นหรือไม่
- มีแผลหรือผื่นบริเวณที่สัมผัส
การกระจายของผื่นบอกชนิดของสารภูมิแพ้
- บริเวณที่ถูกสารแพ้จะมีผื่นมากที่สุด
- ผื่นแพ้ที่มากับอากาศจะทำให้เกิดผื่นที่ หน้า หนังตา คอ
- ผื่นที่เกิดจากน้ำจะมีรอยเหมือนหยดน้ำ
- ผื่นแพ้ที่เกิดจากเครื่องสำอางจะเกิดบริเวณที่ทา
- ผื่นที่เกิดจากการทำงานมักเกิดที่มือ
- ผื่นอาจจะเกิดจากการเปื้อนจากแหล่งอื่นเช่นแพ้ยาทาเล็บแต่เกิดผื่นที่หนังตา
การรักษา
ผื่นมักจะหายภายใน 3-4 สัปดาห์หลังจากไม่สัมผัสผื่นแพ้ มีหลักการรักษาใหญ่อยู่
3 ข้อ
- ค้นหาสารที่แพ้ให้ได้ แล้วหลีกเลี่ยง
- รักษาผิวหนังช่วงที่มีการอักเสบ
- ป้องกันมิให้สัมผัสสิ่งที่แพ้
การรักษาในระยะเฉียบพลัน
- ประคบแผลเพื่อให้ความชุ่มชื้นโดยการใช้น้ำเกลือประคบ
- หากเกิดผื่นที่ผิวชั้นนอกให้ทายา steroid( predsolone,betamethasone,triamcinolone)
- ให้ prednisolone 1 มก/กกให้ยา 3-5 วัน
การรักษาผื่นในระยะเรื้อรัง
- หลีกเลี่ยงสารภูมิแพ้
- ใช้ยา steroid ที่มีความเข้มข้นสูงทา
- ให้ยา steroid รับประทานเช่น predsolone 5มก.2เม็ดวันละ3ครั้งเป็นเวลา
5-14วันแล้วค่อยลดขนาดยา
- ในรายที่เป็นมากอาจจะต้องให้ steroid ชนิดทานานจนผื่นหาย
- ให้ยาที่เพิ่มความชุ่มชื้นกับผิวหนัง
- ให้ยาแก้แพ้รับประทานเพื่อลกอาการคัน
- หลีกเลี่ยง calamine lotion เพราะจะกระตุ้นให้แพ้มากขึ้น
- ในรายที่เป็นมากอาจจะให้น้ำมันดิน tar ช่วยให้ผื่นหายเร็ว
ข้อแนะนำในการให้ steroid ชนิดทา
ยาทา steroid มีด้วยกัน 3 รูปแบบแต่ละชนิดเหมาะสำหรับผื่นแต่ละแบบ
- ชนิด gel เหมาะสำหรับผื่นระยะเฉียบพลันที่เป็นตุ่มน้ำ
- ชนิด ointment เหมาะสำหรับผื่นเรื้อรังที่มีผิวหนังหนาและเป็นขุย
- ชนิดครีมเหมาะสำหรับผู้ที่ใช้ชนิด ointment ไม่ไม่ได้
- ผู้ป่วยบางรายอาจจะแพ้ส่วนผสมในยาทา อาจจะเลือกยาที่ไม่มีสาร
preservative เช่น triamcinolone 0.1%ointment,Fulocinolone
acetonide 0.025% ointment,Betamethasone valerate 0.1% ointment
อ่านเรื่องยาทา steroid อ่านเรื่องผื่นแพ้สัมผัส
การรักษา
การรักษาต้องหลีกเลี่ยงสารที่ก่อภูมิแพ้อย่างน้อย 4 สัปดาห์เพื่อให้ภูมิลดลง และเพื่อให้ผื่นหาย
การป้องกันผื่นแพ้จากการสัมผัสสามารถทำได้โดย
-
ให้ล้างเสื้อด้วยน้ำสะอาด 2 ครั้งหลังจากซักด้วยผงซักฟอกหรือน้ำยาปรับผ้านุ่ม
-
ให้เลือกซื้อเสื้อผ้าที่เป็นสีธรรมชาติ หลีกเลี่ยงผ้าที่อัดกลีบ อาจจะใช้ผ้าไหมและผ้า polyester
#3648;สื้อผ้าใหม่ให้ซัก 5 ครั้งก่อนใส่
สบู่ แชมพูและครีมนวดผมไม่ควรมีน้ำหอม
- หลีกเลี่ยงน้ำหอม โคโลน หลังโกนหนวด
- ไม่ใช้น้ำยาทาเล็บหรือ hair
spray.
- เรียนรู้ว่าแพ้อะไร แล้วหลีกเลี่ยง
หาสารทดแทนสารที่แพ้ และป้องกันมิให้สัมผัสสารที่แพ้
โรคผื่นแพ้ nummer ผื่นแพ้ที่มือ สะเก็ดเงิน ผื่นแพ้ atopic ผื่นแพ้จากการสัมผัส ผื่นแพ้ lichen seborrheic dermatitis |